Η διαπραγμάτευση μεταξύ Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν έχει εισέλθει σε καθαρό αδιέξοδο, με τον Donald Trump να απορρίπτει χωρίς δεύτερη σκέψη την τελευταία ιρανική πρόταση ειρήνης. Η λέξη που χρησιμοποίησε —«εντελώς απαράδεκτη»— δεν αφήνει περιθώρια παρερμηνείας: το χάσμα δεν είναι τεχνικό, είναι στρατηγικό.
Η πρόταση της Τεχεράνης δεν ήταν μια απλή απάντηση αλλά μια πλήρης αντιπρόταση. Πρώτη προτεραιότητα, άμεσος τερματισμός του πολέμου σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Δεύτερο, άρση των κυρώσεων και του ναυτικού αποκλεισμού. Τρίτο, αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ. Και μόνο μετά από αυτά, συζήτηση για το πυρηνικό πρόγραμμα. Με απλά λόγια, το Ιράν ζητά πρώτα αποκλιμάκωση και μετά διαπραγμάτευση.
Η Ουάσινγκτον λειτουργεί ακριβώς αντίστροφα. Θέλει πρώτα πλήρη δέσμευση για το πυρηνικό πρόγραμμα —ουσιαστικά μηδενικό εμπλουτισμό ουρανίου— παράδοση αποθεμάτων και μακροχρόνιους περιορισμούς. Μόνο τότε είναι διατεθειμένη να συζητήσει άρση κυρώσεων και επιστροφή στην κανονικότητα. Αυτό δεν είναι διαπραγμάτευση. Είναι απαίτηση παράδοσης.
Το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο. Καμία πλευρά δεν μπορεί να αποδεχθεί τους όρους της άλλης χωρίς να καταρρεύσει πολιτικά στο εσωτερικό της. Το Ιράν δεν πρόκειται να εγκαταλείψει τον πυρηνικό του μοχλό πίεσης πριν εξασφαλίσει οικονομική ανάσα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να δεχθούν ένα deal που αφήνει το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα ενεργό.
Στο παρασκήνιο, υπάρχουν και τα «γκρίζα» σημεία. Το Ιράν εμφανίζεται διατεθειμένο να μειώσει μέρος των αποθεμάτων εμπλουτισμένου ουρανίου ή να τα μεταφέρει σε τρίτη χώρα, αλλά απορρίπτει τη διάλυση των υποδομών του. Προτείνει προσωρινή αναστολή εμπλουτισμού, όχι μακροχρόνιο πάγωμα. Για την Ουάσινγκτον, αυτά είναι ημίμετρα. Για την Τεχεράνη, είναι το μέγιστο που μπορεί να δώσει.
Το πραγματικό πρόβλημα όμως δεν είναι το πυρηνικό. Είναι ο έλεγχος της περιοχής. Οι ΗΠΑ θέλουν περιορισμό της επιρροής του Ιράν σε Λίβανο, Συρία και ευρύτερη Μέση Ανατολή. Το Ιράν θέλει αναγνώριση αυτής της επιρροής ως δεδομένο. Αυτό δεν γεφυρώνεται με τεχνικές λύσεις.
Στο μεταξύ, η ένταση στο πεδίο συνεχίζεται. Επιθέσεις σε πλοία, drones στον Κόλπο, και μια εύθραυστη ισορροπία στο Ορμούζ που μπορεί να σπάσει ανά πάσα στιγμή. Η αγορά το έχει ήδη τιμολογήσει. Το πετρέλαιο κρατά υψηλά επίπεδα, τα ασφάλιστρα ναυτιλίας παραμένουν εκτός ελέγχου και το ρίσκο διαχέεται σε όλο το σύστημα.
Στρατηγικά, ο Donald Trump βρίσκεται σε παγίδα. Δεν μπορεί να κάνει πίσω χωρίς να ακυρώσει το αφήγημα ισχύος που έχει χτίσει, αλλά δεν έχει και τα εργαλεία να επιβάλει πλήρως τους όρους του. Από την άλλη, το Ιράν παίζει άμυνα με αντοχή στον χρόνο, χρησιμοποιώντας το Ορμούζ ως leverage στην παγκόσμια οικονομία.
Η επόμενη φάση δεν είναι ειρήνη. Είναι διαχείριση κρίσης.
SBC σχόλιο: Η πρόταση του Ιράν δεν απορρίφθηκε επειδή ήταν «κακή». Απορρίφθηκε γιατί δεν εξυπηρετεί το στρατηγικό μοντέλο των ΗΠΑ. Και η πρόταση των ΗΠΑ δεν γίνεται δεκτή γιατί ισοδυναμεί με πλήρη γεωπολιτική υποχώρηση του Ιράν. Άρα το συμπέρασμα είναι ένα: δεν υπάρχει deal στον ορίζοντα. Υπάρχει μόνο χρόνος, ένταση και μια αγορά που θα συνεχίσει να πληρώνει το κόστος.
