Η προοπτική πρώτης κυβέρνησης της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ μετατρέπει μια τοπική κάλπη σε ευρωπαϊκό τεστ αντοχής των θεσμών. Το διακύβευμα υπερβαίνει τη Γερμανία, αγγίζοντας τη συνοχή της ΕΕ, τη δημοσιονομική αρχιτεκτονική και τη γεωπολιτική της Ρωσίας.
Η Σαξονία-Άνχαλτ, ένα μικρό και δημογραφικά συρρικνούμενο κρατίδιο στην ανατολική Γερμανία, κινείται προς μια εξέλιξη με δυνητικά συστημικό αντίκτυπο: οι δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) μπορεί να κατακτήσει για πρώτη φορά την ηγεσία περιφερειακής κυβέρνησης. Ο επικεφαλής υποψήφιος, Ούλριχ Ζίγκμουντ, μιλά για «ιστορική στιγμή» και «ντόμινο» που θα αλλάξει τον πολιτικό χάρτη της χώρας.
Πίσω από τη ρητορική, η συζήτηση στη Γερμανία δεν αφορά μόνο την εναλλαγή κομμάτων στην εξουσία, αλλά τη δυνατότητα ενός σχηματισμού που έχει χαρακτηριστεί «ακροδεξιός εξτρεμιστικός» σε περιφερειακό επίπεδο να αποκτήσει πρόσβαση στον κρατικό μηχανισμό, στην ασφάλεια και στη διοίκηση. Και αυτό σε μια χώρα-άγκυρα της Ευρωζώνης, που εξακολουθεί να ορίζει τους όρους του ευρωπαϊκού δημοσιονομικού πλαισίου.
Ένα κρατίδιο-εργαστήριο για τη γερμανική και ευρωπαϊκή πολιτική
Η Σαξονία-Άνχαλτ είναι τυπικό παράδειγμα της ανατολικογερμανικής πραγματικότητας: γηράσκων πληθυσμός, μείωση κατοίκων, χαμηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα σε σχέση με τα δυτικά κρατίδια και έντονο αίσθημα περιφερειακής υστέρησης. Περίπου 1,8 εκατ. πολίτες καλούνται στις κάλπες στις 6 Σεπτεμβρίου, σε μια περιοχή όπου η AfD έχει ήδη χαρακτηριστεί από την Υπηρεσία Προστασίας του Συντάγματος ως «δεξιός εξτρεμιστικός» σχηματισμός.
Ο Ζίγκμουντ απορρίπτει τον χαρακτηρισμό ως πολιτικά υποκινούμενο και εμφανίζεται βέβαιος ότι μπορεί να κυβερνήσει ακόμη και μόνος. Η τοπική οργάνωση της AfD, ωστόσο, θεωρείται από τους ερευνητές της δημοκρατικής κουλτούρας μία από τις πιο ριζοσπαστικοποιημένες στη Γερμανία, χωρίς εσωτερικά αντίβαρα προς πιο μετριοπαθή κατεύθυνση. Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση στο Βερολίνο και τις Βρυξέλλες δεν περιορίζεται στο αν θα υπάρξει κυβερνητική συνεργασία, αλλά στο τι σημαίνει για την ίδια τη λειτουργία του κράτους δικαίου.
Ασφάλεια, διοίκηση και ο κίνδυνος «κατάληψης» του κρατικού μηχανισμού
Η πιθανή ανάληψη της εξουσίας από την AfD ανοίγει ένα πρακτικό, όχι θεωρητικό, ζήτημα: πώς θα διαχειριστεί ένα κρατίδιο, του οποίου η πολιτική ηγεσία αμφισβητείται από τις υπηρεσίες ασφαλείας, την πρόσβαση σε ευαίσθητες πληροφορίες και κρίσιμες δομές; Αστυνομικές αρχές και πολιτικοί αντίπαλοι προειδοποιούν για τον κίνδυνο διαρροής διαβαθμισμένων δεδομένων και αναπροσανατολισμού των υπηρεσιών ασφαλείας.
Ο Ζίγκμουντ δηλώνει ότι θα «αποπολιτικοποιήσει» τον μηχανισμό, χωρίς «ιδεολογικό έλεγχο» στις τοποθετήσεις προσώπων, ακόμη και αν αυτά έχουν συνδέσεις με κινήματα όπως το «Ταυτοτικό» ρεύμα. Διαχωρίζει τις εσωτερικές κομματικές απαγορεύσεις (π.χ. συμμετοχή σε ακροδεξιές οργανώσεις) από τα κριτήρια για κρατικές θέσεις, επικαλούμενος μόνο τη νομική επάρκεια. Για τους ειδικούς, όμως, αυτό ισοδυναμεί με παράθυρο για συστηματική τοποθέτηση ιδεολογικά συγγενών στελεχών σε περίπου 200 καίριες θέσεις διοίκησης.
Η εμπειρία άλλων χωρών της Κεντρικής Ευρώπης δείχνει ότι ο έλεγχος της δημόσιας διοίκησης και των υπηρεσιών ασφαλείας μπορεί, σε δεύτερο χρόνο, να επηρεάσει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, την ελευθερία του Τύπου και τις διαδικασίες ανάθεσης δημοσίων έργων. Εάν αυτό συμβεί σε γερμανικό κρατίδιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα βρεθεί για πρώτη φορά αντιμέτωπη με ενδεχόμενη εφαρμογή εργαλείων τύπου άρθρου 7 ή μηχανισμού αιρεσιμότητας κονδυλίων όχι στην Ουγγαρία ή την Πολωνία, αλλά εντός της μεγαλύτερης οικονομίας της.
Μεταναστευτική πολιτική και «επανεγκατάσταση» ως κεντρική ατζέντα
Κομβικό στοιχείο της προεκλογικής εκστρατείας είναι η υπόσχεση της AfD για σκληρή γραμμή στο μεταναστευτικό. Ο Ζίγκμουντ δεσμεύεται ότι κάθε άτομο με απορριφθέν άσυλο ή ληγμένη άδεια διαμονής θα κρατείται μέχρι την απομάκρυνσή του από τη χώρα, με τη δημιουργία ειδικής «ομάδας απέλασης». Στη Σαξονία-Άνχαλτ, οι αρχές καταγράφουν σχεδόν 5.000 άτομα με υποχρέωση αποχώρησης.
Η ρητορική περί «επανεγκατάστασης» (remigration), που έχει συνδεθεί με σχέδια μαζικών απελάσεων ακόμη και πολιτογραφημένων πολιτών που θεωρούνται «μη αφομοιωμένοι», έχει προκαλέσει ήδη τεράστια κοινωνική αντίδραση στη Γερμανία, με τις μεγαλύτερες διαδηλώσεις της μεταπολεμικής περιόδου. Η παρουσία στελεχών της AfD σε συναντήσεις όπου παρουσιάστηκαν τέτοια σχέδια, όπως η περιβόητη συνάντηση στο Πότσνταμ, ενίσχυσε τους φόβους ότι η σκληρή γραμμή δεν είναι απλώς επικοινωνιακό εργαλείο αλλά πολιτική πρόθεση.
Για την ευρωπαϊκή πολιτική ασύλου, η εγκατάσταση μιας περιφερειακής κυβέρνησης που αμφισβητεί ευθέως το ισχύον νομικό πλαίσιο της Γερμανίας και της ΕΕ θα μπορούσε να δημιουργήσει εσωτερικές τριβές στην εφαρμογή των συμφωνημένων κανόνων, από τις ποσοστώσεις μετεγκατάστασης έως την πρόσβαση σε κοινωνικές παροχές.
Εκπαίδευση, κοινωνική πολιτική και πολιτισμική σύγκρουση
Πέρα από το μεταναστευτικό, η AfD στοχεύει σε ριζική αλλαγή της εκπαιδευτικής πολιτικής του κρατιδίου. Ο Ζίγκμουντ μιλά για «αποϊδεολογικοποίηση» των προγραμμάτων σπουδών, με κατάργηση μαθημάτων και δράσεων που αφορούν τη διαφορετικότητα, την ισότητα φύλων, τα δικαιώματα ΛΟΑΤΚΙ+ και τα αντιρατσιστικά προγράμματα. Προωθεί επίσης την επαναφορά της κατ’ οίκον εκπαίδευσης και τον διαχωρισμό των προσφυγόπουλων σε ξεχωριστές τάξεις.
Η εκπαίδευση είναι αρμοδιότητα των κρατιδίων στη Γερμανία, γεγονός που σημαίνει ότι μια κυβέρνηση AfD θα έχει ουσιαστική ευχέρεια να αναμορφώσει τα σχολικά περιβάλλοντα. Για την ΕΕ, που επενδύει σε προγράμματα ένταξης και καταπολέμησης των διακρίσεων, η ανατροπή τέτοιων πολιτικών σε ένα γερμανικό κρατίδιο θα αποτελέσει πολιτικό και θεσμικό πονοκέφαλο, ιδίως αν συνοδευτεί από συγκρούσεις γύρω από συγχρηματοδοτούμενα ευρωπαϊκά προγράμματα.
Ρωσία, κυρώσεις και η σκιά της γεωπολιτικής στην Ανατολική Γερμανία
Παρότι η εξωτερική πολιτική παραμένει ομοσπονδιακή αρμοδιότητα, η AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ τοποθετείται ανοιχτά υπέρ της άρσης των κυρώσεων κατά της Ρωσίας, προτείνοντας επαναφορά της ρωσικής γλώσσας στα σχολεία και αναβίωση εκπαιδευτικών ανταλλαγών με ρωσικά ιδρύματα. Το ιστορικό υπόβαθρο της πρώην Ανατολικής Γερμανίας, με τις παλαιές σχέσεις με τη Σοβιετική Ένωση, τροφοδοτεί μια διαφορετική μνήμη και στάση απέναντι στη Μόσχα σε σχέση με τα δυτικά κρατίδια.
Μια περιφερειακή κυβέρνηση που κινείται σε ευθυγράμμιση με ρωσικά αφηγήματα, έστω και χωρίς αρμοδιότητα στις κυρώσεις, μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτικός πολλαπλασιαστής αμφισβήτησης της κοινής ευρωπαϊκής γραμμής. Σε συνδυασμό με αντίστοιχες δυνάμεις σε άλλες χώρες της ΕΕ, ενισχύεται ο κίνδυνος δημιουργίας ενός διακρατικού μπλοκ που θα πιέζει για χαλάρωση των κυρώσεων και αναθεώρηση της στήριξης προς την Ουκρανία.
Σκάνδαλα, νεποτισμός και το παράδοξο της ανθεκτικότητας
Παρά τις αποκαλύψεις για νεποτισμό στο τοπικό κοινοβούλιο –με βουλευτές της AfD να εξασφαλίζουν ακριβοπληρωμένες θέσεις σε συγγενείς συναδέλφων τους– και τη συμμετοχή στελεχών σε συναντήσεις με ακροδεξιούς δικτυωτές, η στήριξη προς το κόμμα παραμένει ισχυρή. Αυτό αποτυπώνει μια βαθύτερη κρίση εμπιστοσύνης προς το πολιτικό σύστημα: οι ψηφοφόροι φαίνεται να θεωρούν ότι η «τιμωρία» του κατεστημένου υπερισχύει της ανησυχίας για τις πρακτικές του εναλλακτικού φορέα.
Για τα παραδοσιακά κόμματα, το δίλημμα είναι διπλό: είτε διατηρούν το «τείχος απομόνωσης» (cordon sanitaire) απέναντι στην AfD, ρισκάροντας να αφήσουν την οργή να συσσωρεύεται, είτε ανοίγουν τη συζήτηση για συνεργασίες, με κίνδυνο να νομιμοποιήσουν μια ατζέντα που έρχεται σε σύγκρουση με το συνταγματικό πλαίσιο. Μέχρι στιγμής, η γραμμή είναι ξεκάθαρα η πρώτη, αλλά η κοινωνική πίεση αυξάνεται.
Τι διακυβεύεται για τη Γερμανία και την Ευρώπη
Εάν η AfD καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση στη Σαξονία-Άνχαλτ, η Γερμανία θα βρεθεί αντιμέτωπη με ένα θεσμικό πείραμα: πώς λειτουργεί μια ομοσπονδία όταν ένα κρατίδιο κυβερνάται από κόμμα που χαρακτηρίζεται εξτρεμιστικό από τις ίδιες της τις υπηρεσίες ασφαλείας. Η συζήτηση δεν θα μείνει εσωτερική. Θα επηρεάσει τον τρόπο που η ΕΕ αντιμετωπίζει ζητήματα κράτους δικαίου, όχι πλέον σε μικρότερες οικονομίες της Ανατολικής Ευρώπης, αλλά στον βασικό πυλώνα της Ευρωζώνης.
Για τις αγορές, η άμεση επίπτωση μπορεί να είναι περιορισμένη, καθώς η δημοσιονομική και νομισματική πολιτική παραμένουν σε ομοσπονδιακό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Ωστόσο, η σταδιακή κανονικοποίηση ακροδεξιών σχηματισμών σε κρίσιμες οικονομίες τροφοδοτεί έναν μεσοπρόθεσμο κίνδυνο: περισσότερη πολιτική αβεβαιότητα, δυσκολότερες ευρωπαϊκές συναινέσεις σε θέματα προϋπολογισμού, άμυνας και ενεργειακής μετάβασης και πιθανές τριβές στη διαχείριση των ευρωπαϊκών πόρων.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η πιθανή ανάδειξη κυβέρνησης AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ λειτουργεί ως έμμεσο σήμα για την κατεύθυνση της ευρωπαϊκής πολιτικής. Μια Γερμανία με ενισχυμένες εσωτερικές πιέσεις από την άκρα δεξιά μπορεί να γίνει πιο επιφυλακτική σε περαιτέρω εμβάθυνση της Ευρωζώνης, σε κοινά εργαλεία χρέους ή σε ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες άμυνας και ενέργειας, που ενδιαφέρουν άμεσα την Αθήνα. Παράλληλα, η ενίσχυση σκληρών γραμμών στο μεταναστευτικό σε γερμανικό έδαφος ενδέχεται να μεταφραστεί σε αυστηρότερη στάση στα ευρωπαϊκά φόρα, με επιπτώσεις στη διαχείριση ροών στην Ανατολική Μεσόγειο. Για τους Έλληνες επενδυτές και τις επιχειρήσεις, η εξέλιξη δεν αλλάζει άμεσα τα θεμελιώδη, αλλά αυξάνει τον πολιτικό θόρυβο στο ευρωπαϊκό περιβάλλον λήψης αποφάσεων, κάτι που απαιτεί στενότερη παρακολούθηση των γερμανικών περιφερειακών εκλογών ως πρόδρομων δεικτών για τη γενικότερη κατεύθυνση της Ένωσης.
#Γερμανία #AfD #ΣαξονίαΆνχαλτ #Ευρώπη
