Η δήλωση του Αντόνιο Κόστα ότι η ΕΕ «βλέπει προοπτική» διαλόγου με τη Ρωσία σηματοδοτεί στροφή στρατηγικής, αλλά χωρίς άμεσο οδικό χάρτη. Το άνοιγμα αυτό συμπίπτει με την ευρωπαϊκή δυσφορία για τον τρόπο που ο Ντόναλντ Τραμπ χειρίζεται την ειρηνευτική διαδικασία στην Ουκρανία.
Η συζήτηση για το μέλλον της ευρωπαϊκής ασφάλειας επιστρέφει στο τραπέζι, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα να δηλώνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βλέπει «δυνατότητα» μελλοντικών διαπραγματεύσεων με τη Ρωσία για την Ουκρανία. Η τοποθέτηση αυτή, σε μια συγκυρία όπου ο πόλεμος έχει παγιωθεί και η φθορά συσσωρεύεται σε όλα τα μέτωπα, δείχνει ότι στις Βρυξέλλες ωριμάζει η σκέψη για έναν πιο αυτόνομο ευρωπαϊκό ρόλο στη διαχείριση της κρίσης.
Τι είπε ο Κόστα και πώς τοποθετείται το Κίεβο
Ο Αντόνιο Κόστα ανέφερε ότι βρίσκεται σε διαβουλεύσεις με τους 27 ηγέτες της ΕΕ, προκειμένου να διαμορφωθεί κοινή γραμμή για το «τι ακριβώς» θα μπορούσε να συζητήσει η Ένωση με τη Μόσχα «όταν έρθει η κατάλληλη στιγμή». Κατά τον ίδιο, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι εμφανίζεται υποστηρικτικός στην ιδέα ενός τέτοιου ευρωπαϊκού ρόλου, στοιχείο κρίσιμο για τη νομιμοποίηση οποιασδήποτε πρωτοβουλίας.
Την ίδια ώρα, ο Κόστα αναγνώρισε ότι, παρά τις ευρωπαϊκές σκέψεις περί διαλόγου, «κανείς δεν έχει δει μέχρι στιγμής ένδειξη από τη Ρωσία ότι θέλει να εμπλακεί σε σοβαρές διαπραγματεύσεις». Η αντίφαση ανάμεσα στην ευρωπαϊκή πρόθεση και στη ρωσική αδιαφορία υπογραμμίζει ότι βρισκόμαστε περισσότερο σε φάση πολιτικής προετοιμασίας παρά σε φάση ουσιαστικής ειρηνευτικής διαδικασίας.
Ευρωπαϊκή δυσφορία για τον ρόλο των ΗΠΑ
Η συζήτηση για πιθανές συνομιλίες ΕΕ–Ρωσίας δεν εξελίσσεται σε κενό. Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες, στην Ευρώπη αυξάνεται η ενόχληση για τον τρόπο με τον οποίο ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ χειρίζεται την ειρηνευτική πρωτοβουλία στην Ουκρανία. Η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να κρατά τον κεντρικό ρόλο, αλλά η έμφαση Τραμπ σε βραχυπρόθεσμες πολιτικές επιτυχίες και σε διμερείς ανταλλαγές αφήνει την ΕΕ στο περιθώριο ενός ζητήματος που καθορίζει άμεσα τη δική της ασφάλεια.
Παρά αυτή τη δυσφορία, ο Κόστα έσπευσε να διαβεβαιώσει ότι η ΕΕ δεν επιθυμεί να «διαταράξει» την αμερικανική πρωτοβουλία. Η φράση αυτή αποκαλύπτει το διαχρονικό ευρωπαϊκό δίλημμα: πώς να ενισχύσει τη στρατηγική της αυτονομία χωρίς να αμφισβητήσει την ατλαντική αρχιτεκτονική ασφαλείας από την οποία εξακολουθεί να εξαρτάται στρατιωτικά.
Η θεσμική διάσταση: Ποιος μιλάει για την Ευρώπη;
Η πρωτοβουλία Κόστα ανοίγει εκ νέου το ζήτημα της εσωτερικής αρχιτεκτονικής της ΕΕ. Η διαπραγμάτευση με μια πυρηνική δύναμη, εμπλεκόμενη σε πόλεμο στην ευρωπαϊκή ήπειρο, δεν είναι απλή υπόθεση διπλωματικού πρωτοκόλλου. Απαιτεί σαφή κατανομή ρόλων μεταξύ Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Επιτροπής, Ύπατου Εκπροσώπου και των μεγάλων κρατών-μελών, κυρίως Γερμανίας και Γαλλίας.
Το γεγονός ότι ο Κόστα «συζητά» με τους 27 για να δει «πώς θα οργανωθούμε» υποδηλώνει ότι η ΕΕ ακόμη δεν έχει σταθεροποιήσει θεσμικό σχήμα για κρίσεις αυτού του μεγέθους. Στην πράξη, η Ένωση κινείται μεταξύ διακυβερνητικών συνεννοήσεων και κοινοτικών δομών, δημιουργώντας καθυστερήσεις, επικαλύψεις αρμοδιοτήτων και συχνά ασαφή μηνύματα προς τη Μόσχα, το Κίεβο και την Ουάσιγκτον.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Αν η ΕΕ επιμείνει στην ιδέα να αποκτήσει διακριτό ρόλο σε μια μελλοντική διαπραγμάτευση, θα πρέπει να απαντήσει σε τρία στρατηγικά ερωτήματα. Πρώτον, ποιο είναι το ελάχιστο αποδεκτό αποτέλεσμα για την Ουκρανία, με όρους εδαφικής ακεραιότητας και ασφάλειας. Δεύτερον, ποια μορφή θα έχει η μελλοντική σχέση της ίδιας της ΕΕ με τη Ρωσία – από τις ενεργειακές ροές έως τους εμπορικούς και τεχνολογικούς δεσμούς. Τρίτον, πώς θα ενσωματωθεί μια ενδεχόμενη συμφωνία στο ευρύτερο πλαίσιο ΝΑΤΟ–Ρωσίας, χωρίς να δημιουργηθούν παράλληλες ή αντιφατικές δομές ασφαλείας.
Σε βάθος χρόνου, η όποια διαπραγμάτευση θα λειτουργήσει ως «πρόβα τζενεράλε» για το αν η ΕΕ μπορεί να μεταβεί από τον ρόλο του οικονομικού γίγαντα και γεωπολιτικού παρατηρητή σε εκείνον του αυτόνομου πόλου ισχύος. Αν αποτύχει, θα παγιωθεί η εικόνα μιας Ευρώπης που πληρώνει το μεγαλύτερο κόστος του πολέμου – σε ενέργεια, άμυνα, προσφυγικό και δημοσιονομικό χώρο – χωρίς να έχει τον τελικό λόγο για τον τερματισμό του.
Οικονομικές και θεσμικές επιπτώσεις της παράτασης του πολέμου
Κάθε μήνας παράτασης της σύρραξης βαραίνει τους ευρωπαϊκούς προϋπολογισμούς με αυξημένες αμυντικές δαπάνες, συνεχιζόμενη στρατιωτική και οικονομική βοήθεια προς την Ουκρανία και ανάγκη για μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στο ενεργειακό και πληθωριστικό σοκ. Η συζήτηση για διαπραγματεύσεις με τη Ρωσία δεν είναι μόνο ζήτημα αξιών ή γεωπολιτικής, αλλά και προσπάθεια διαχείρισης ενός ολοένα πιο πιεστικού δημοσιονομικού περιβάλλοντος.
Θεσμικά, η ΕΕ βρίσκεται μπροστά σε διπλή δοκιμασία. Από τη μία, πρέπει να διατηρήσει την ενότητα της σκληρής γραμμής κυρώσεων έναντι της Ρωσίας. Από την άλλη, να σχεδιάσει σενάρια σταδιακής αποκλιμάκωσης, χωρίς να υπονομεύσει την αξιοπιστία της. Η ισορροπία αυτή θα κρίνει εάν οι μελλοντικές συνομιλίες θα θεωρηθούν από τα κράτη-μέλη ως εργαλείο ενίσχυσης ή ως απειλή για την κοινή ευρωπαϊκή πολιτική.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, μια ευρωπαϊκά διαμορφωμένη στρατηγική εξόδου από τον πόλεμο στην Ουκρανία έχει άμεσο οικονομικό και θεσμικό αποτύπωμα. Στο ενεργειακό, κάθε βήμα αποκλιμάκωσης ενισχύει τη σταθερότητα τιμών φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας, μειώνοντας την ανάγκη για έκτακτα δημοσιονομικά μέτρα στήριξης και βελτιώνοντας την προβλεψιμότητα για βιομηχανία και ναυτιλία. Στο θεσμικό επίπεδο, μια πιο αυτόνομη ευρωπαϊκή πολιτική ασφάλειας δίνει στην Αθήνα μεγαλύτερο περιθώριο να συνδέσει την αναβάθμιση των αμυντικών της δαπανών με συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα αμυντικής βιομηχανίας, αντί για αποσπασματικές διμερείς συμφωνίες. Μακροπρόθεσμα, εάν η ΕΕ πετύχει να αποκτήσει ρόλο συνδιαμορφωτή της μεταπολεμικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, η Ελλάδα μπορεί να αξιοποιήσει τη γεωγραφική της θέση ως πύλη υποδομών, ενέργειας και ανασυγκρότησης προς την ευρύτερη περιοχή της Μαύρης Θάλασσας, με θετική επίδραση στις επενδύσεις και στην απασχόληση.
#ΕΕ #Ρωσία #Ουκρανία #ΕυρωπαϊκήΑσφάλεια
