Η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέληξε σε προκαταρκτική συμφωνία για τον νέο κανονισμό αντιμετώπισης των ελλείψεων φαρμάκων, γνωστό ως Critical Medicines Act, επιχειρώντας να μειώσει την εξάρτηση από την Κίνα και την Ινδία σε κρίσιμα φαρμακευτικά προϊόντα. Η συμφωνία επετεύχθη μετά από νυχτερινές διαπραγματεύσεις στις Βρυξέλλες και αποτελεί σαφή ένδειξη ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει πλέον την υγεία ως ζήτημα στρατηγικής ασφάλειας και όχι απλώς αγοράς.
Ο πυρήνας της νομοθεσίας αφορά τη διαφοροποίηση των εφοδιαστικών αλυσίδων και την ενίσχυση της εγχώριας παραγωγής. Η Ευρώπη επιχειρεί να μειώσει την εξάρτηση από τρίτες χώρες σε βασικά φάρμακα και δραστικές ουσίες, ειδικά σε κατηγορίες όπου οι ελλείψεις έχουν επαναληφθεί τα τελευταία χρόνια. Η κατεύθυνση είναι σαφής: μεγαλύτερη αυτάρκεια, μεγαλύτερος έλεγχος, μικρότερη έκθεση σε γεωπολιτικά shocks.
Ένα από τα βασικά σημεία σύγκρουσης ήταν το θέμα των αποθεμάτων. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο είχε προτείνει δεσμευτικό σύστημα κοινών αποθεμάτων και υποχρεωτική διανομή σε περιόδους κρίσης. Τα κράτη-μέλη αντέδρασαν, φοβούμενα απώλεια ελέγχου. Το τελικό αποτέλεσμα είναι ένας συμβιβασμός που βασίζεται στον συντονισμό και στην ανταλλαγή πληροφοριών, χωρίς υποχρεωτική κοινή δεξαμενή. Πρόκειται για μια επιλογή που μειώνει τις πολιτικές τριβές, αλλά αφήνει ανοιχτά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα σε πραγματική κρίση.
Σημαντική είναι και η μεταρρύθμιση στο σύστημα προμηθειών. Η συμφωνία επεκτείνει τα εργαλεία κοινών αγορών, επιτρέποντας σε ομάδες κρατών να διαπραγματεύονται συλλογικά με φαρμακευτικές εταιρείες. Στόχος είναι η ενίσχυση της διαπραγματευτικής ισχύος και η μείωση των ανισοτήτων μεταξύ μεγάλων και μικρών χωρών. Ωστόσο, η ενεργοποίηση των μηχανισμών αυτών παραμένει υπό τον έλεγχο της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γεγονός που διατηρεί το στοιχείο της κεντρικής διαχείρισης.
Στο πεδίο της παραγωγής, η φιλοδοξία για υποχρεωτική ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας υποχώρησε. Αντί για δεσμευτικά ποσοστά παραγωγής εντός ΕΕ, υιοθετήθηκε ένα σύστημα αξιολόγησης που ευνοεί όσους έχουν ισχυρή παραγωγική παρουσία στην Ευρώπη. Πρόκειται για μια πιο ήπια μορφή βιομηχανικής πολιτικής, που αφήνει χώρο στην αγορά αλλά επιχειρεί να κατευθύνει τις επενδύσεις.
Παράλληλα, εισάγεται το πλαίσιο των “στρατηγικών έργων”, με στόχο την επιτάχυνση επενδύσεων σε φαρμακευτική παραγωγή. Οι διαδικασίες αδειοδότησης θα επιταχύνονται και τα έργα θα αποκτούν προτεραιότητα, χωρίς όμως να συνοδεύονται από σαφείς δεσμεύσεις χρηματοδότησης. Το ζήτημα αυτό μεταφέρεται ουσιαστικά στον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ένωσης.
Η συμφωνία αποτυπώνει έναν κλασικό ευρωπαϊκό συμβιβασμό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατάφερε να προωθήσει το βασικό πλαίσιο στρατηγικής αυτονομίας, αλλά με περιορισμένες δεσμεύσεις και αυξημένη ευελιξία για τα κράτη-μέλη. Η κατεύθυνση είναι σαφής, αλλά η ταχύτητα και η ένταση εφαρμογής παραμένουν ανοιχτά ζητήματα.
SBC Analysis – Σχολιο
Η Ευρώπη αναγνωρίζει το πρόβλημα, αλλά εξακολουθεί να το διαχειρίζεται με προσοχή που αγγίζει τα όρια της αδράνειας. Το Critical Medicines Act δεν αλλάζει το παιχνίδι. Το επαναπροσδιορίζει.
Η εξάρτηση από την Ασία δεν είναι απλώς εμπορικό θέμα. Είναι θέμα ισχύος. Και η ισχύς απαιτεί επενδύσεις, πολιτικό κόστος και αποφάσεις που δεν είναι πάντα δημοφιλείς.
Η Ευρώπη κάνει ένα βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση. Το ερώτημα είναι αν θα κάνει τα επόμενα με την ίδια ταχύτητα ή αν θα μείνει στη λογική του “αρκετά καλό”.
Σε έναν κόσμο που γίνεται πιο ανταγωνιστικός, το “αρκετά καλό” δεν είναι στρατηγική. Είναι ρίσκο.
