Οι Βρυξέλλες αξιοποιούν την αποχώρηση του Βίκτορ Όρμπαν για να θωρακίσουν θεσμικά και πολιτικά το καθεστώς κυρώσεων κατά της Ρωσίας. Στο τραπέζι η μετάβαση από εξαμηνιαία σε ετήσια ανανέωση, με στόχο τη μείωση του κινδύνου βέτο και την ενίσχυση της αξιοπιστίας της ΕΕ.
Σε μια κίνηση με σαφές γεωπολιτικό και θεσμικό αποτύπωμα, οι ηγέτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ετοιμάζονται να συζητήσουν στις Βρυξέλλες την επιμήκυνση του διαστήματος ανανέωσης των κυρώσεων κατά της Ρωσίας από έξι μήνες σε έναν χρόνο. Η πρωτοβουλία έρχεται αμέσως μετά την εκλογική ήττα του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία, ο οποίος επί χρόνια αξιοποιούσε την ανάγκη ομοφωνίας για να εκβιάζει παραχωρήσεις.
Θεσμική θωράκιση του καθεστώτος κυρώσεων
Σήμερα, τα πακέτα κυρώσεων της ΕΕ –20 στον αριθμό– πρέπει να ανανεώνονται ανά εξάμηνο με ομοφωνία. Αυτό σημαίνει ότι μια και μόνο πρωτεύουσα μπορεί, με βέτο, να τινάξει στον αέρα ολόκληρη την αρχιτεκτονική οικονομικής πίεσης προς τη Μόσχα. Διπλωμάτες που συμμετέχουν στις διαπραγματεύσεις τονίζουν ότι κάθε κύκλος ανανέωσης συνοδεύεται από τον φόβο κατάρρευσης του συστήματος, με άμεσες συνέπειες τόσο στο ουκρανικό μέτωπο όσο και στην αξιοπιστία της Ένωσης.
Η πρόταση που συζητείται, και η οποία προωθήθηκε κυρίως από βόρειες χώρες, προβλέπει μεταφορά της διαδικασίας ανανέωσης σε ετήσια βάση. Αυτό, σύμφωνα με ευρωπαϊκές πηγές, θα ενίσχυε την πολιτική και νομική σταθερότητα του καθεστώτος κυρώσεων, θα μείωνε τον διοικητικό φόρτο για τα θεσμικά όργανα στις Βρυξέλλες και θα περιόριζε τις ευκαιρίες για τακτικισμούς από κυβερνήσεις που αμφισβητούν τη σκληρή γραμμή έναντι της Ρωσίας.
Το θέμα αναμένεται να συζητηθεί αρχικά σε επίπεδο υπουργών στο Συμβούλιο Γενικών Υποθέσεων στις 26 Μαΐου και στη συνέχεια να ανέβει στο επίπεδο των ηγετών σε σύνοδο κορυφής στα μέσα Ιουνίου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρεται έτοιμη να θέσει δύο εναλλακτικές: διατήρηση του εξαμηνιαίου κύκλου ή μετάβαση σε δωδεκάμηνο ορίζοντα.
Η σκιά Όρμπαν, οι νέες ισορροπίες και το επόμενο πακέτο
Η αποχώρηση του Όρμπαν από την πρωθυπουργία, μετά από 16 χρόνια στην εξουσία και μια βαριά εκλογική ήττα, αφαιρεί από το τραπέζι τον πιο συστηματικό χρήστη του βέτο. Ο Ούγγρος ηγέτης είχε επανειλημμένα μπλοκάρει ή καθυστερήσει αποφάσεις, από την επέκταση κυρώσεων έως τη χορήγηση δανείων προς την Ουκρανία, όπως το δάνειο ύψους 90 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της άμυνάς της, το οποίο ξεμπλόκαρε μόνον όταν ανέλαβε ο Πέτερ Μάγιαρ.
Παρά την αλλαγή σκηνικού στη Βουδαπέστη, οι ανησυχίες δεν έχουν εκλείψει. Η Σλοβακία του Ρόμπερτ Φίτσο και η Τσεχία του Αντρέι Μπάμπις έχουν κατά καιρούς ευθυγραμμιστεί με τη γραμμή Όρμπαν, ιδίως σε ζητήματα που αφορούν την ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία και το κόστος των κυρώσεων για τις εθνικές τους οικονομίες. Ωστόσο, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι χωρίς τον Ούγγρο πρώην πρωθυπουργό ως «αιχμή του δόρατος», η διάθεση για μετωπική σύγκρουση με την πλειοψηφία θα είναι πιο περιορισμένη.
Παράλληλα, βρίσκεται ήδη σε προετοιμασία το 21ο πακέτο κυρώσεων της ΕΕ. Σύμφωνα με ευρωπαίους διπλωμάτες, εξετάζεται ένα «μίνι πακέτο» πριν από τη σύνοδο κορυφής, με στοχεύσεις στη λεγόμενη «σκιώδη αρμάδα» δεξαμενόπλοιων που μεταφέρουν ρωσικό πετρέλαιο παρακάμπτοντας τις δυτικές απαγορεύσεις, αλλά και στην αμυντική βιομηχανία της Ρωσίας. Πρόκειται για κρίσιμα πεδία, καθώς η Μόσχα έχει αξιοποιήσει τα κενά στην επιβολή των κυρώσεων για να διατηρεί έσοδα και να τροφοδοτεί τη στρατιωτική της μηχανή.
Για την Ελλάδα, μια ενδεχόμενη μετάβαση σε ετήσια ανανέωση θα σήμαινε πιο προβλέψιμο πλαίσιο για επιχειρήσεις, τράπεζες και ναυτιλία, που ήδη λειτουργούν σε περιβάλλον αυστηρών ελέγχων συναλλαγών με ρωσικές οντότητες. Ταυτόχρονα, θα μείωνε τον κίνδυνο αιφνίδιων ανατροπών στις ευρωπαϊκές αποφάσεις, κάτι που ενδιαφέρει άμεσα την Αθήνα, καθώς η σταθερότητα της ευρωζώνης και η ενιαία στάση της ΕΕ απέναντι στη Μόσχα παραμένουν στρατηγική προτεραιότητα.
Σχόλιο 
: Η συζήτηση για ετήσια ανανέωση των κυρώσεων δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά προσπάθεια της ΕΕ να θωρακίσει μια από τις βασικές της γεωπολιτικές επιλογές απέναντι στη Ρωσία από τον κίνδυνο εσωτερικών εκβιασμών. Αν περάσει, θα περιορίσει τη διαπραγματευτική ισχύ «ταραχοποιών» κυβερνήσεων, θα ενισχύσει τον σχεδιασμό επιχειρήσεων και αγορών και θα στείλει μήνυμα συνέπειας προς το Κίεβο. Ωστόσο, η ανάγκη ομοφωνίας σημαίνει ότι η Ένωση παραμένει ευάλωτη σε πολιτικές μετατοπίσεις σε μία ή δύο πρωτεύουσες, γεγονός που αναδεικνύει το δομικό όριο της σημερινής αρχιτεκτονικής εξωτερικής πολιτικής της.
#ΕΕ #Ρωσία #Κυρώσεις #Ουγγαρία #Ουκρανία
