Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα βρίσκεται σε ένα από τα πιο δύσκολα policy dilemmas της τελευταίας δεκαετίας: να αυξήσει επιτόκια για να καταπολεμήσει τον πληθωρισμό, ρισκάροντας όμως να «σπάσει» μια ήδη αδύναμη οικονομία. Και το παράδοξο είναι ότι ίσως να μην χρειαστεί καν να κάνει πολλά — γιατί οι αγορές έχουν ήδη ξεκινήσει τη σύσφιξη.
Η βασική εξέλιξη είναι ότι οι προσδοκίες για αυξήσεις επιτοκίων έχουν ήδη μεταφραστεί σε πιο αυστηρές χρηματοδοτικές συνθήκες. Οι τράπεζες περιορίζουν τη χορήγηση δανείων, τα standards δανεισμού σκληραίνουν και η ρευστότητα μειώνεται. Με απλά λόγια, η οικονομία «φρενάρει» πριν καν η ΕΚΤ πατήσει το γκάζι των αυξήσεων.
Αυτό δημιουργεί ένα διπλό πρόβλημα για τη νομισματική πολιτική:
αν η ΕΚΤ αυξήσει επιτόκια, ενισχύει περαιτέρω τη σύσφιξη
αν δεν αυξήσει, ρισκάρει να χάσει την αξιοπιστία της απέναντι στον πληθωρισμό
Κλασικό policy trap.
Οι αγορές ήδη προεξοφλούν σχεδόν βέβαιη αύξηση 25 μονάδων βάσης στην επόμενη συνεδρίαση, με πιθανότητα για μία ακόμη μέσα στο έτος. Αυτό σημαίνει ότι η ΕΚΤ δεν έχει απλώς επιλογή — έχει υποχρέωση να επιβεβαιώσει τις προσδοκίες, διαφορετικά κινδυνεύει να αποσταθεροποιήσει τις αγορές.
Το πρόβλημα είναι ότι η οικονομία της Ευρωζώνης δεν βρίσκεται σε θέση να απορροφήσει εύκολα αυτή τη σύσφιξη. Η ανάπτυξη κινείται οριακά (περίπου 0,1% στο τελευταίο τρίμηνο), ενώ το ενεργειακό κόστος — λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή — συνεχίζει να πιέζει επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Εδώ εμφανίζεται το σενάριο stagflation:
υψηλός πληθωρισμός (λόγω ενέργειας)
χαμηλή ανάπτυξη
αυξανόμενη πίεση στην κατανάλωση
Και σε αυτό το περιβάλλον, η νομισματική πολιτική έχει περιορισμένα εργαλεία.
Κάποιοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι η ίδια η αγορά θα «λύσει» το πρόβλημα. Η μείωση της κατανάλωσης λόγω υψηλών τιμών ενέργειας οδηγεί σε demand destruction, το οποίο με τη σειρά του μειώνει τον πληθωρισμό. Δηλαδή, η οικονομία αυτορυθμίζεται — αλλά με κόστος.
Ωστόσο, αυτό δεν είναι απαραίτητα θετικό σενάριο. Μια τέτοια εξέλιξη σημαίνει χαμηλότερη ανάπτυξη, αυξημένη ανεργία και μεγαλύτερη πίεση στα δημόσια οικονομικά.
Το μεγαλύτερο διακύβευμα για την ΕΚΤ είναι η αξιοπιστία της. Αν δεν δράσει επαρκώς, οι προσδοκίες για τον πληθωρισμό μπορεί να αποσταθεροποιηθούν. Αν δράσει υπερβολικά, μπορεί να οδηγήσει την οικονομία σε ύφεση.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η ΕΚΤ δεν ελέγχει πλήρως το παιχνίδι. Οι αγορές, η ενέργεια και η γεωπολιτική έχουν ήδη διαμορφώσει το πλαίσιο. Η ίδια απλώς προσπαθεί να ισορροπήσει μέσα σε αυτό.
SBC Σχόλιο: Η ΕΚΤ δεν αποφασίζει αν θα σφίξει την οικονομία — αυτό έχει ήδη συμβεί. Το ερώτημα είναι αν θα το επιβεβαιώσει ή αν θα χάσει τον έλεγχο της αφήγησης.
