Ο Λευκός Οίκος ανακοινώνει σπάνια σύγκλιση Ουάσινγκτον–Πεκίνου στο ζήτημα του Ιράν και της ασφάλειας στον Περσικό Κόλπο. Πίσω από τις δηλώσεις, κρύβεται μια μάχη για ενέργεια, θαλάσσιες οδούς και νέες ισορροπίες ισχύος.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα εμφανίζονται να βρίσκουν κοινό έδαφος σε ένα από τα πιο εκρηκτικά γεωπολιτικά ζητήματα: το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, οι δύο πλευρές συμφώνησαν ότι το Ιράν «δεν μπορεί ποτέ να αποκτήσει πυρηνικό όπλο», ενώ έστειλαν μήνυμα υπέρ της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα στρατηγικά στενά του Ορμούζ.
Τι συμφώνησαν Ουάσινγκτον και Πεκίνο για Ιράν και Στενά του Ορμούζ;
Κατά τη διάρκεια της επίσκεψης του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στο Πεκίνο και της συνάντησής του με τον Κινέζο ηγέτη Σι Τζινπίνγκ, Αμερικανός αξιωματούχος ανέφερε ότι οι δύο χώρες μοιράζονται την εκτίμηση πως η Τεχεράνη δεν πρέπει να αποκτήσει ποτέ πυρηνικό οπλοστάσιο. Πρόκειται για διατύπωση που, ανεξάρτητα από τις διαφωνίες τους σε άλλα μέτωπα, ευθυγραμμίζει δημόσια τις δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη στο ζήτημα της μη διάδοσης πυρηνικών στην ευρύτερη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, ΗΠΑ και Κίνα φέρονται να τόνισαν ότι τα Στενά του Ορμούζ «πρέπει να παραμείνουν ανοικτά για να υποστηρίζεται η ελεύθερη ροή ενέργειας». Ο Σι, σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, εξέφρασε αντίθεση τόσο στην «στρατιωτικοποίηση» της περιοχής όσο και σε κάθε προσπάθεια επιβολής «διόδιου» για τη χρήση της θαλάσσιας οδού. Με άλλα λόγια, το Πεκίνο θέλει να αποτρέψει τόσο την κλιμάκωση στρατιωτικών αντιπαραθέσεων όσο και τη μετατροπή του διαύλου σε πηγή μόνιμου γεωπολιτικού “ενοικίου” για τρίτους.
Η ενεργειακή διάσταση: λιγότερη εξάρτηση από τον Κόλπο, περισσότερη από τις ΗΠΑ;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η αναφορά ότι ο Σι Τζινπίνγκ εξέφρασε πρόθεση η Κίνα να αυξήσει τις εισαγωγές πετρελαίου από τις ΗΠΑ, ώστε να μειώσει τη μελλοντική της εξάρτηση από τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό συνδέεται με δύο παράλληλες στρατηγικές: αφενός την επιθυμία της Κίνας να θωρακίσει την ενεργειακή της ασφάλεια, αφετέρου την προσπάθεια της Ουάσινγκτον να αξιοποιήσει την παραγωγή σχιστολιθικού πετρελαίου ως εργαλείο εξωτερικής πολιτικής.
Για τις ΗΠΑ, η ενίσχυση των ενεργειακών εξαγωγών προς την Κίνα σημαίνει όχι μόνο έσοδα και στήριξη της εγχώριας βιομηχανίας υδρογονανθράκων, αλλά και βαθύτερη οικονομική αλληλεξάρτηση με έναν στρατηγικό ανταγωνιστή. Για το Πεκίνο, η διαφοροποίηση πηγών προμήθειας μειώνει τα ρίσκα από ενδεχόμενες συγκρούσεις στον Περσικό Κόλπο ή μονομερείς κυρώσεις κατά χωρών–προμηθευτών της Μέσης Ανατολής.
Ασφάλεια θαλάσσιων οδών και μήνυμα προς την Τεχεράνη
Η κοινή αναφορά στην ανάγκη να παραμείνουν ανοικτά τα Στενά του Ορμούζ λειτουργεί ως έμμεσο μήνυμα προς την Τεχεράνη αλλά και προς άλλους περιφερειακούς παίκτες. Το Ιράν έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει την απειλή παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας ως διαπραγματευτικό χαρτί απέναντι στη Δύση. Όταν όμως ΗΠΑ και Κίνα δηλώνουν δημόσια ότι απορρίπτουν τη στρατιωτικοποίηση και την επιβολή «διοδίων», το περιθώριο αξιοποίησης αυτής της απειλής περιορίζεται.
Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η σύγκλιση των δύο δυνάμεων στο ζήτημα της ελεύθερης ναυσιπλοΐας ενισχύει τη θεσμική λογική της διεθνούς κοινότητας: οι κρίσιμες θαλάσσιες οδοί θεωρούνται παγκόσμιο δημόσιο αγαθό και όχι εργαλείο μονομερούς πίεσης. Ωστόσο, η πραγματική δοκιμασία θα έρθει σε περίπτωση νέας κρίσης στον Κόλπο, όπου κάθε πλευρά θα κληθεί να μεταφράσει τις δηλώσεις της σε πράξεις, με ναυτικές δυνάμεις και διπλωματικές πρωτοβουλίες.
Ενίσχυση οικονομικών σχέσεων ως αντιστάθμισμα γεωπολιτικών εντάσεων
Στο περιθώριο της συζήτησης για το Ιράν, οι δύο ηγέτες εξέτασαν τη διεύρυνση των οικονομικών και εμπορικών σχέσεων, με έμφαση στην ενίσχυση των επενδύσεων και της επιχειρηματικής συνεργασίας. Η Ουάσινγκτον επιδιώκει να περιορίσει τα δομικά της ελλείμματα στο εμπόριο με την Κίνα, ενώ το Πεκίνο θέλει πρόσβαση σε τεχνολογία, αγορές και σταθερές ενεργειακές ροές.
Η οικονομική σύγκλιση λειτουργεί ως «μαλακός μηχανισμός ασφαλείας» σε μια σχέση που κατά τα άλλα χαρακτηρίζεται από ανταγωνισμό σε τεχνολογία, ασφάλεια και επιρροή στον Ινδο–Ειρηνικό. Η ενίσχυση των εμπορικών δεσμών δεν αναιρεί τις στρατηγικές αντιθέσεις, αλλά ανεβάζει το κόστος μιας ανοιχτής ρήξης και ωθεί και τις δύο πλευρές να αναζητούν συνεννόηση σε επιμέρους πεδία, όπως η μη διάδοση πυρηνικών και η σταθερότητα στην ενέργεια.
Ποιες είναι οι μακροπρόθεσμες συνέπειες για τη διεθνή τάξη;
Η δημόσια συμφωνία ΗΠΑ–Κίνας ότι το Ιράν δεν πρέπει να αποκτήσει πυρηνικό όπλο ενισχύει το πλαίσιο της μη διάδοσης, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει τα όρια της ιρανικής διαπραγματευτικής ισχύος. Όσο περισσότερες μεγάλες δυνάμεις στοιχίζονται πίσω από αυτή τη γραμμή, τόσο δυσκολότερο γίνεται για την Τεχεράνη να αξιοποιήσει το πυρηνικό της πρόγραμμα ως μοχλό άρσης κυρώσεων ή περιφερειακής αναγνώρισης.
Σε θεσμικό επίπεδο, η σύγκλιση ΗΠΑ–Κίνας προσφέρει μια σπάνια στιγμή συντονισμού σε έναν κόσμο που κινείται προς πολυπολικότητα και αποσπασματικές συμμαχίες. Αν τέτοιες συμπτώσεις συμφερόντων παγιωθούν σε ζητήματα όπως η ενέργεια, η ναυσιπλοΐα και η μη διάδοση, μπορεί να διαμορφωθεί μια πιο προβλέψιμη αρχιτεκτονική κανόνων – έστω και με έντονες ζώνες ανταγωνισμού σε άλλους τομείς.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, η προτεραιότητα ΗΠΑ και Κίνας στη σταθερότητα των Στενών του Ορμούζ είναι καίρια: μειώνει τον κίνδυνο απότομων σοκ στις τιμές πετρελαίου, που επιβαρύνουν μεταφορικό κόστος, πληθωρισμό και έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών. Παράλληλα, η αυξημένη αμερικανοκινεζική διακίνηση ενέργειας δημιουργεί πρόσθετες ευκαιρίες για την ελληνική ναυτιλία, η οποία ήδη κυριαρχεί στα δεξαμενόπλοια. Ωστόσο, αν η Κίνα στραφεί μακροπρόθεσμα σε περισσότερες απευθείας ενεργειακές ροές από τις ΗΠΑ και λιγότερο από τον Περσικό Κόλπο, η Ελλάδα θα χρειαστεί να ενισχύσει τον ρόλο της ως κόμβος φυσικού αερίου και πράσινης ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο, ώστε να διατηρήσει τη γεωοικονομική της βαρύτητα σε ένα μεταβαλλόμενο ενεργειακό χάρτη.
#ΗΠΑ #Κίνα #Ιράν #Ενέργεια #ΠερσικόςΚόλπος
