Η Ουάσινγκτον συνδέει τη θεσμική μεταρρύθμιση του ΟΗΕ με σκληρότερη στάση σε Ιράν και κρίσεις ασφάλειας. Πίσω από τη ρητορική για «λιγότερο ογκώδη» ΟΗΕ κρύβεται αναδιανομή ισχύος και χρηματοδότησης.
Η κλήση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες δεν ήταν μια ακόμη διπλωματική ευγένεια. Ήταν ένα σαφές μήνυμα ότι η κυβέρνηση Τραμπ επιδιώκει να δέσει την ατζέντα θεσμικής μεταρρύθμισης του Οργανισμού με τις αμερικανικές προτεραιότητες σε ασφάλεια, κυρώσεις και έλεγχο των διεθνών οργανισμών τροφίμων.
Τι σημαίνει «λιγότερο ογκώδης» ΟΗΕ για την Ουάσινγκτον
Ο Ρούμπιο μίλησε για έναν ΟΗΕ «επιστροφής στα βασικά», «λιγότερο ογκώδη και πιο υπόλογο». Στην πράξη, αυτή η φρασεολογία παραπέμπει σε δύο άξονες: περιορισμό διοικητικού κόστους και αυστηρότερη σύνδεση της χρηματοδότησης με αποτελέσματα που αξιολογούνται από τους βασικούς χρηματοδότες, με πρώτη τις ΗΠΑ.
Η Ουάσινγκτον, ως ο μεγαλύτερος μεμονωμένος συνεισφέρων στον προϋπολογισμό του ΟΗΕ και των εξειδικευμένων οργανισμών του, αξιοποιεί διαχρονικά το οικονομικό της βάρος για να επηρεάσει προτεραιότητες και στελεχώσεις. Η ρητορική περί «λογοδοσίας» λειτουργεί ως μοχλός για να μετακινηθεί η ισορροπία από την πολυμερή διακυβέρνηση προς έναν πιο «μετοχικό» έλεγχο από τις χώρες-χρηματοδότες.
Η μάχη για την ηγεσία του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος
Στο επίκεντρο της κλήσης βρέθηκε και η στήριξη από τον Ρούμπιο υποψηφίου που προωθεί η Ουάσινγκτον για την ηγεσία του Παγκόσμιου Επισιτιστικού Προγράμματος (World Food Programme). Η κίνηση αυτή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια: ο έλεγχος ενός οργανισμού που διαχειρίζεται δισεκατομμύρια δολάρια σε ανθρωπιστική βοήθεια σημαίνει επιρροή σε εύθραυστες περιοχές, από τη Μέση Ανατολή μέχρι την Αφρική.
Η αμερικανική πλευρά προβάλει την ανάγκη για «μεγαλύτερη διαφάνεια και διοίκηση με έμφαση στα αποτελέσματα», υπογραμμίζοντας παράλληλα τη «διαχρονική δέσμευση των ΗΠΑ στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια». Στην πράξη, η ανάδειξη προσώπων φιλικών προς την Ουάσινγκτον στη διοίκηση του WFP μπορεί να ανακατευθύνει πόρους, να επηρεάσει προτεραιότητες κρίσεων και να ενισχύσει την ήπια ισχύ των ΗΠΑ σε περιοχές όπου ανταγωνίζεται με Κίνα, Ρωσία και περιφερειακές δυνάμεις.
Ιράν και Στενά του Ορμούζ: η ασφάλεια ως μοχλός πίεσης
Ο Ρούμπιο έθεσε στον Γκουτέρες και το ζήτημα της «παράνομης ναρκοθέτησης και επιβολής διοδίων» από το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ, υποστηρίζοντας ότι σχέδιο ψηφίσματος του Συμβουλίου Ασφαλείας έχει «συντριπτική στήριξη». Η επιλογή να συνδεθεί η θεσμική συζήτηση για τον ΟΗΕ με μια κρίση ασφάλειας σε έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους του πλανήτη είναι αποκαλυπτική.
Για την Ουάσινγκτον, η σκληρή γραμμή έναντι της Τεχεράνης δεν είναι μόνο θέμα περιφερειακής πολιτικής στη Μέση Ανατολή. Είναι και εργαλείο για να δοκιμάσει τα όρια συνοχής του Συμβουλίου Ασφαλείας, να μετρήσει διαθέσεις συμμάχων και να πιέσει για ερμηνείες του διεθνούς δικαίου που ευνοούν την ελευθερία ναυσιπλοΐας υπό δυτική επιτήρηση. Εάν οι ΗΠΑ καταφέρουν να περάσουν ψήφισμα με ευρεία στήριξη, θα έχουν ενισχύσει τον δικό τους ρόλο ως «εγγυητή» της θαλάσσιας ασφάλειας.
Υγεία, επιδημίες και γεωπολιτική των κρίσεων
Στην ατζέντα της κλήσης βρέθηκε και ο συντονισμός για την αντιμετώπιση του Έμπολα στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και την Ουγκάντα. Η υγειονομική διάσταση, ωστόσο, δεν είναι αποκομμένη από τη γεωπολιτική: η ικανότητα των ΗΠΑ να κινητοποιούν πόρους, να συντονίζουν αποστολές και να επηρεάζουν τις αποφάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και άλλων φορέων, αποτελεί κρίσιμο πεδίο ανταγωνισμού με άλλες μεγάλες δυνάμεις.
Η ανάδειξη της υγείας και της επισιτιστικής ασφάλειας ως προτεραιοτήτων επιτρέπει στην Ουάσινγκτον να προβάλει ένα πρόσωπο «υπεύθυνου ηγεμόνα», την ίδια στιγμή που σκληραίνει τη στάση της σε ζητήματα ασφάλειας και κυρώσεων. Η διπλή αυτή στρατηγική ενισχύει τη διαπραγματευτική της ισχύ εντός του ΟΗΕ, ιδίως όταν ζητά θεσμικές αλλαγές που περιορίζουν τον ρόλο των μικρότερων κρατών στη λήψη αποφάσεων.
Θεσμική μεταρρύθμιση ή αναδιανομή ισχύος;
Η επίκληση της «λογοδοσίας» και της «αποτελεσματικότητας» στον ΟΗΕ είναι διαχρονική και όχι μονοπώλιο των ΗΠΑ. Όμως, σε μια περίοδο όπου ο πολυμερής θεσμικός ιστός πιέζεται από μονομερείς κινήσεις, οι πρωτοβουλίες της Ουάσινγκτον αποκτούν ιδιαίτερο βάρος. Ένας «λιγότερο ογκώδης» ΟΗΕ μπορεί να σημαίνει ταχύτερες αποφάσεις, αλλά και μεγαλύτερη συγκέντρωση ισχύος στα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας και στους βασικούς χρηματοδότες.
Η προσπάθεια ελέγχου κρίσιμων οργανισμών όπως το WFP, σε συνδυασμό με σκληρή γραμμή σε ζητήματα όπως το Ιράν και η θαλάσσια ασφάλεια, οδηγεί σε μια σταδιακή αναδιανομή επιρροής στο εσωτερικό του συστήματος του ΟΗΕ. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο πόσο «αποτελεσματικός» θα είναι ο Οργανισμός, αλλά ποιος θα ορίζει τι σημαίνει «αποτελεσματικότητα» και προς όφελος ποιων προτεραιοτήτων.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία και αγορά, η συζήτηση αυτή έχει δύο κρίσιμες προεκτάσεις. Πρώτον, η όποια αναβάθμιση του ρόλου των ΗΠΑ στη θαλάσσια ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ επηρεάζει άμεσα το κόστος ναύλων, τα ασφάλιστρα κινδύνου και, τελικά, το ενεργειακό κόστος για την Ευρώπη – άρα και για την Ελλάδα ως ναυτιλιακή δύναμη και εισαγωγέα ενέργειας. Δεύτερον, η αυξημένη αμερικανική επιρροή σε οργανισμούς όπως το WFP και σε μηχανισμούς διαχείρισης κρίσεων δημιουργεί ευκαιρίες αλλά και κινδύνους για ελληνικούς φορείς (ναυτιλιακές, ΜΚΟ, τεχνικές εταιρείες) που δραστηριοποιούνται σε αποστολές του ΟΗΕ: οι ροές χρηματοδότησης και τα κριτήρια συμμετοχής μπορεί να γίνουν πιο πολιτικά και πιο αυστηρά, απαιτώντας από την Αθήνα πιο στοχευμένη διπλωματική παρουσία στον ΟΗΕ ώστε να διασφαλίσει πρόσβαση και ρόλο σε αυτά τα προγράμματα.
#ΗΠΑ #ΟΗΕ #Ρούμπιο #Γκουτέρες #Ιράν #Ormuz #WFP
