Ο νέος πρόεδρος του Ιράν στέλνει μήνυμα αποκλιμάκωσης, αλλά θέτει σαφείς κόκκινες γραμμές έναντι της πίεσης και του εξαναγκασμού. Η ρητορική υπέρ της διπλωματίας δοκιμάζεται σε ένα περιβάλλον περιφερειακών συγκρούσεων και αμοιβαίας καχυποψίας.
Ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιαν επέλεξε να τοποθετηθεί δημόσια υπέρ της διπλωματίας, σε μια περίοδο όπου η Μέση Ανατολή παραμένει σε κατάσταση διαρκούς έντασης. Με παρέμβασή του στα κοινωνικά δίκτυα, υπογράμμισε ότι η Τεχεράνη έχει «εξετάσει κάθε δυνατό δρόμο» για την αποφυγή πολέμου και ότι από ιρανικής πλευράς «όλες οι οδοί παραμένουν ανοικτές» για μια ειρηνική διευθέτηση.
Παράλληλα, έστειλε σαφές μήνυμα προς όσους επενδύουν σε πολιτικές πίεσης, σημειώνοντας ότι η προσπάθεια εξαναγκασμού της Ισλαμικής Δημοκρατίας σε «παράδοση» αποτελεί, όπως είπε, «απλή αυταπάτη». Ο Πεζεσκιαν έκλεισε τη δήλωσή του με τη διατύπωση μιας αρχής: ο αμοιβαίος σεβασμός στη διπλωματία είναι, κατά τη φράση του, «σοφότερος, ασφαλέστερος και πιο βιώσιμος» δρόμος από τον πόλεμο.
Τι σηματοδοτεί η ρητορική Πεζεσκιαν για την ιρανική εξωτερική πολιτική;
Η τοποθέτηση Πεζεσκιαν εντάσσεται σε μια μακρά διαμάχη ανάμεσα σε δύο σχολές σκέψης στην ιρανική πολιτική: εκείνη που επενδύει στην διεθνή ενσωμάτωση μέσω συμφωνιών και εκείνη που θεωρεί την αντίσταση και την αποτροπή ως μοναδική εγγύηση ασφάλειας. Ο ίδιος επιχειρεί να εμφανιστεί ως πρόεδρος που δεν αμφισβητεί τις «κόκκινες γραμμές» του καθεστώτος, αλλά ταυτόχρονα επιδιώκει να ανοίξει διαύλους επικοινωνίας με τη Δύση και τους περιφερειακούς αντιπάλους.
Η αναφορά του στις «τηρημένες δεσμεύσεις» παραπέμπει εμμέσως στην εμπειρία της πυρηνικής συμφωνίας του 2015, όπου η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι συμμορφώθηκε, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες αποχώρησαν μονομερώς. Με αυτόν τον τρόπο, ο Πεζεσκιαν προσπαθεί να μετατοπίσει το βάρος της ευθύνης για την τρέχουσα κρίση στους συνομιλητές της Ισλαμικής Δημοκρατίας, προβάλλοντας την εικόνα μιας χώρας που «έκανε το καθήκον της» και τώρα ζητεί σεβασμό και ισότιμη μεταχείριση.
Διπλωματία υπό πίεση: κυρώσεις, περιφερειακές συγκρούσεις και εσωτερικές ισορροπίες
Παρά τη ρητορική υπέρ της ειρήνης, η ιρανική ηγεσία κινείται σε ένα περιβάλλον ασφυκτικών κυρώσεων, αυξημένης στρατιωτικής παρουσίας των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο και πολλαπλών «θερμών μετώπων» από τον Λίβανο και τη Συρία μέχρι την Υεμένη. Η Τεχεράνη στηρίζεται σε ένα δίκτυο συμμάχων και ένοπλων οργανώσεων, το οποίο πολλοί στη Δύση αντιμετωπίζουν ως εργαλείο αποσταθεροποίησης, ενώ το Ιράν το παρουσιάζει ως γραμμή άμυνας έναντι εξωτερικών απειλών.
Στο εσωτερικό, ο Πεζεσκιαν οφείλει να ισορροπήσει ανάμεσα στις προσδοκίες ενός τμήματος της κοινωνίας για οικονομική ανάσα μέσω άρσης των κυρώσεων και στις ανησυχίες των πιο σκληρών κέντρων ισχύος που φοβούνται ότι υπερβολικές παραχωρήσεις μπορεί να διαβρώσουν το σύστημα. Η επίκληση της «αυταπάτης» του εξαναγκασμού λειτουργεί ως μήνυμα τόσο προς το εξωτερικό, όσο και προς το εσωτερικό ακροατήριο ότι δεν πρόκειται να υπάρξει διαπραγμάτευση υπό όρους ταπείνωσης.
Η αμοιβαιότητα ως προϋπόθεση: δυνατότητα επανεκκίνησης διαλόγου;
Η φράση του Πεζεσκιαν για τον «αμοιβαίο σεβασμό» δείχνει ότι η Τεχεράνη επιδιώκει να επαναδιατυπώσει το πλαίσιο οποιασδήποτε μελλοντικής διαπραγμάτευσης. Η ιρανική πλευρά δεν απορρίπτει τη συζήτηση για το πυρηνικό της πρόγραμμα ή για περιφερειακά ζητήματα, αλλά ζητεί εγγυήσεις ότι οι συμφωνίες θα τηρηθούν και ότι δεν θα χρησιμοποιηθούν ως μοχλός συνεχούς πίεσης.
Για τις ΗΠΑ και τους Ευρωπαίους, το ζητούμενο είναι πώς θα διασφαλιστεί ότι η διπλωματική διαδικασία δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να πλησιάσει σε στρατιωτική πυρηνική ικανότητα, ούτε θα ενισχύσει τη δράση ένοπλων παραγόντων στην περιοχή. Η απόσταση ανάμεσα στις δύο οπτικές παραμένει μεγάλη, ωστόσο η δημόσια δέσμευση ενός Ιρανού προέδρου στη λογική της διπλωματίας δημιουργεί ένα πολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να επανεκκινήσει ο διάλογος.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για την περιφερειακή ασφάλεια
Αν η γραμμή Πεζεσκιαν μετουσιωθεί σε σταθερή πολιτική, η Μέση Ανατολή θα μπορούσε να μετακινηθεί από τη λογική της διαρκούς κλιμάκωσης σε ένα πιο προβλέψιμο καθεστώς αποτροπής και διαχείρισης κρίσεων. Αυτό δεν σημαίνει απουσία ανταγωνισμών, αλλά πιθανή μεταφορά τους από το πεδίο των στρατιωτικών συγκρούσεων στο πεδίο των διαπραγματεύσεων και των ελεγχόμενων συμβιβασμών.
Ωστόσο, η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών δείχνει ότι κάθε «παράθυρο διπλωματίας» στην περιοχή είναι ευάλωτο σε επεισόδια, προβοκάτσιες και εναλλαγές κυβερνήσεων σε Ουάσιγκτον, Τεχεράνη και γειτονικές πρωτεύουσες. Η βιωσιμότητα της σημερινής ιρανικής ρητορικής θα κριθεί από το αν θα συνοδευτεί από συγκεκριμένες κινήσεις αποκλιμάκωσης και από την ικανότητα των θεσμών, διεθνών και περιφερειακών, να εγγυηθούν ότι οι συμφωνίες δεν θα ανατρέπονται με κάθε αλλαγή πολιτικού κύκλου.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε κίνηση προς σταθεροποίηση των σχέσεων με το Ιράν μειώνει τον κίνδυνο αναταραχών στις θαλάσσιες οδούς ενέργειας και στο κόστος μεταφοράς. Η Ελλάδα, ως ναυτιλιακή δύναμη και εισαγωγέας ενέργειας, έχει άμεσο συμφέρον σε ένα πλαίσιο προβλέψιμων κυρώσεων και κανόνων, ώστε να περιορίζονται οι απότομες διακυμάνσεις στις τιμές πετρελαίου και να διασφαλίζεται η ασφάλεια των ελληνικών πλοίων στον Περσικό Κόλπο. Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, μια σταδιακή ομαλοποίηση των σχέσεων Ιράν–Δύσης θα μπορούσε να ανοίξει νέες δυνατότητες για ελληνικές ναυτιλιακές και ενεργειακές επιχειρήσεις, υπό την προϋπόθεση ότι η Αθήνα θα κινηθεί με θεσμική συνέπεια εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου κυρώσεων και κανόνων.
#Ιράν #Πεζεσκιαν #Διπλωματία #ΜέσηΑνατολή
