Η Τεχεράνη αφήνει να εννοηθεί ότι δεν έχει ακόμη χρησιμοποιήσει όλα τα μέσα πίεσης απέναντι σε ΗΠΑ και Ισραήλ. Η ρητορική κλιμάκωσης επαναφέρει στο προσκήνιο τον κίνδυνο μιας σύγκρουσης που θα ξεπεράσει τα σύνορα της Μέσης Ανατολής.
Η νέα προειδοποίηση των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης ότι ενδεχόμενες νέες επιθέσεις κατά του Ιράν μπορεί να «επεκτείνουν τον πόλεμο πέρα από τη Μέση Ανατολή» δεν είναι απλώς μια ακόμη σκληρή δήλωση. Εντάσσεται σε μια μακρά στρατηγική της Τεχεράνης να χρησιμοποιεί την απειλή περιφερειακής αποσταθεροποίησης ως εργαλείο αποτροπής απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ.
Τι σημαίνουν οι «νέες περιφερειακές και εξω-περιφερειακές δυνατότητες»
Η αναφορά των Φρουρών σε «νέες περιφερειακές και εξω-περιφερειακές δυνατότητες» παραπέμπει στο δίκτυο συμμάχων και παραστρατιωτικών οργανώσεων που έχει αναπτύξει το Ιράν τα τελευταία τριάντα χρόνια. Από τον Λίβανο και τη Συρία, μέχρι το Ιράκ και την Υεμένη, η Τεχεράνη έχει επενδύσει σε δρώντες που μπορούν να πλήξουν αμερικανικούς και ισραηλινούς στόχους χωρίς άμεση εμπλοκή τακτικού ιρανικού στρατού.
Η «εξαγωγή» της σύγκρουσης εκτός Μέσης Ανατολής μπορεί να σημαίνει κυβερνοεπιθέσεις, στοχευμένες επιχειρήσεις εναντίον συμφερόντων δυτικών κρατών σε τρίτες χώρες ή ακόμη και πιέσεις σε ενεργειακές οδούς που συνδέουν την περιοχή με την Ευρώπη και την Ασία. Η Τεχεράνη επιχειρεί να καταστήσει σαφές ότι το κόστος μιας μετωπικής αναμέτρησης δεν θα περιοριστεί γεωγραφικά.
Η αμερικανική ανάγνωση: «Περιορισμένη ικανότητα» ή υποτίμηση του ρίσκου;
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ υποστηρίζει ότι το Ιράν «θέλει πολύ μια συμφωνία» και διαθέτει «μικρή ικανότητα» για αποτελεσματικά αντίποινα. Αυτή η προσέγγιση στηρίζεται στην πραγματική οικονομική πίεση που δέχεται η ιρανική οικονομία από τις κυρώσεις, αλλά και στην εκτίμηση ότι η Τεχεράνη θα αποφύγει μια γενικευμένη σύγκρουση που θα έθετε σε κίνδυνο το ίδιο το καθεστώς.
Ωστόσο, η ιστορία δείχνει ότι η υποτίμηση της ασύμμετρης ισχύος ενός κράτους όπως το Ιράν μπορεί να οδηγήσει σε λανθασμένους υπολογισμούς. Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται συμβατική υπεροπλία για να προκαλέσει σημαντικό κόστος σε αντιπάλους της· αρκεί η δυνατότητα να διαταράξει κρίσιμες υποδομές, θαλάσσιες οδούς και περιφερειακές ισορροπίες.
Ο κίνδυνος αλυσιδωτής κλιμάκωσης
Η προειδοποίηση των Φρουρών λειτουργεί ως μήνυμα προς πολλές κατευθύνσεις: στην Ουάσινγκτον, στο Τελ Αβίβ, αλλά και στις πρωτεύουσες των χωρών του Κόλπου που φιλοξενούν αμερικανικές βάσεις. Σε ένα περιβάλλον όπου η στρατηγική επικοινωνία συχνά υποκαθιστά τη διπλωματία, η σκληρή ρητορική αυξάνει την πιθανότητα παρερμηνειών και ακούσιας κλιμάκωσης.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται ήδη σε κατάσταση «χρόνιας κρίσης», με πολλαπλά μέτωπα ανοιχτά. Μια σύγκρουση που θα ξεφύγει από τα παραδοσιακά πεδία μάχης –με κυβερνοεπιθέσεις, χτυπήματα σε πλοία, ενεργειακές εγκαταστάσεις ή πρεσβείες– θα μπορούσε να συμπαρασύρει κράτη που μέχρι σήμερα προσπαθούν να διατηρήσουν αποστάσεις από την αντιπαράθεση ΗΠΑ–Ιράν.
Μακροπρόθεσμες θεσμικές συνέπειες για τη διεθνή τάξη
Η συστηματική χρήση παραστρατιωτικών δομών, οι μη συμβατικές επιχειρήσεις και η αδυναμία των διεθνών οργανισμών να επιβάλουν κανόνες, διαβρώνουν σταδιακά το ήδη εύθραυστο πλαίσιο ασφάλειας. Όσο οι μεγάλες δυνάμεις επιλέγουν την επιλεκτική εφαρμογή του διεθνούς δικαίου, τόσο ενισχύεται η λογική της «ισχύος διά αντιπροσώπων».
Για την Ευρώπη, και ιδίως για χώρες όπως η Ελλάδα που βρίσκονται σε κομβική γεωγραφική θέση, η αποδυνάμωση των θεσμών συλλογικής ασφάλειας σημαίνει αυξημένη ανάγκη για εθνική στρατηγική πρόβλεψης κινδύνων. Η ενίσχυση της διπλωματίας πρόληψης και η διαφοροποίηση ενεργειακών διαδρομών δεν είναι πλέον θεωρητικές επιλογές, αλλά πρακτικές ανάγκες.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε ένδειξη ότι η ιρανική κρίση μπορεί να ξεφύγει από τα στενά όρια της Μέσης Ανατολής μεταφράζεται σε αυξημένο γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου. Πιθανές αναταράξεις στα Στενά του Ορμούζ ή σε άλλες θαλάσσιες οδούς θα επηρεάσουν τις ναυτιλιακές ναύλες, το κόστος ασφάλισης πλοίων και, τελικά, τις τιμές ενέργειας στην Ευρώπη. Η Ελλάδα, ως ναυτιλιακή δύναμη και ενεργειακά εξαρτημένη οικονομία, οφείλει να αξιοποιήσει την παρούσα περίοδο για να ενισχύσει την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών της αλυσίδων, να επιταχύνει επενδύσεις σε υποδομές LNG και ηλεκτρικές διασυνδέσεις, και να θωρακίσει θεσμικά τον ρόλο της ως σταθερού διαύλου μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
#Ιράν #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια #Ναυτιλία
