Μέσα σε κλίμα έντασης με τις ΗΠΑ, Τεχεράνη και Ριάντ επιχειρούν να κρατήσουν ανοικτούς τους διαύλους επικοινωνίας. Η επίθεση με drones από ιρακινό εναέριο χώρο υπενθυμίζει πόσο εύθραυστη παραμένει η περιφερειακή ασφάλεια.
Η τηλεφωνική επικοινωνία του Ιρανού υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί με τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Φαϊσάλ μπιν Φαρχάν μπιν Αμπντουλάχ αλ Σαούντ, έρχεται σε μια στιγμή όπου η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών – Ιράν διασταυρώνεται με την εύθραυστη ισορροπία ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο. Επισήμως, οι δύο πλευρές συζήτησαν τις τρέχουσες διπλωματικές προσπάθειες για την εκτόνωση της κρίσης Ουάσινγκτον – Τεχεράνης.
Γιατί έχει σημασία το τηλεφώνημα Ριάντ – Τεχεράνης;
Η επικοινωνία δεν είναι απλώς τυπική διπλωματική κίνηση. Μετά από δεκαετίες ανταγωνισμού και περιφερειακών συγκρούσεων δι’ αντιπροσώπων, Ιράν και Σαουδική Αραβία επιχειρούν τα τελευταία χρόνια μια σταδιακή εξομάλυνση, με τη μεσολάβηση κυρίως της Κίνας. Κάθε άμεσος δίαυλος συνεννόησης λειτουργεί ως ασφαλιστική δικλείδα ώστε περιφερειακά επεισόδια να μην μετατραπούν σε γενικευμένη σύγκρουση.
Στο επίκεντρο των συνομιλιών, σύμφωνα με την ιρανική πλευρά, βρέθηκαν οι διπλωματικές πρωτοβουλίες για τον περιορισμό της έντασης με τις ΗΠΑ, η οποία διαχέεται σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Για το Ριάντ, που παραμένει στρατηγικός εταίρος της Ουάσινγκτον αλλά και μεγάλος πετρελαϊκός εξαγωγέας, η σταθερότητα στον Κόλπο είναι άμεσα συνδεδεμένη με τα κρατικά έσοδα και την υλοποίηση του φιλόδοξου προγράμματος οικονομικού μετασχηματισμού του βασιλείου.
Η επίθεση με drones και ο κίνδυνος περιφερειακής ανάφλεξης
Το τηλεφώνημα έγινε στον απόηχο της αεροπορικής επίθεσης με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά της Σαουδικής Αραβίας, την οποία το Ριάντ απέδωσε σε drones που εισήλθαν από τον ιρακινό εναέριο χώρο. Το υπουργείο Άμυνας της Σαουδικής Αραβίας ανακοίνωσε ότι τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας κατέρριψαν τρία drones, αποτρέποντας υλικές ζημιές ή θύματα.
Η καταδίκη της επίθεσης από το υπουργείο Εξωτερικών του Κατάρ δείχνει την ανησυχία των κρατών του Κόλπου για το ενδεχόμενο αλυσιδωτών αντιδράσεων. Είτε πρόκειται για ενέργεια παραστρατιωτικών ομάδων που συνδέονται με το Ιράν είτε για ανεξάρτητους δρώντες στο ιρακινό έδαφος, το μήνυμα είναι σαφές: η Μέση Ανατολή παραμένει πεδίο όπου τοπικές ενέργειες μπορούν να αποκτήσουν γρήγορα γεωπολιτική βαρύτητα.
Για την Τεχεράνη, κάθε επίθεση που αποδίδεται εμμέσως ή αμέσως σε φιλοϊρανικές ομάδες αυξάνει την πίεση από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, ενώ για τη Σαουδική Αραβία κάθε περιστατικό αναζωπυρώνει τη συζήτηση για την επάρκεια της αντιαεροπορικής της ομπρέλας και την εξάρτησή της από ξένους προμηθευτές οπλικών συστημάτων.
Η αμερικανοϊρανική κρίση στο παρασκήνιο των κινήσεων
Παρότι η ανακοίνωση επικεντρώνεται στις διμερείς επαφές Ιράν – Σαουδικής Αραβίας, ο πραγματικός «απόηχος» είναι η σύγκρουση Ιράν – ΗΠΑ. Οι κυρώσεις, το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης και η δραστηριότητα ένοπλων ομάδων σε Ιράκ, Συρία και Υεμένη διαμορφώνουν ένα περιβάλλον μόνιμης αβεβαιότητας. Κάθε κίνηση αποκλιμάκωσης ή κλιμάκωσης μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης έχει άμεσο αντίκτυπο στις χώρες του Κόλπου.
Η Σαουδική Αραβία επιδιώκει να μην παγιδευτεί ανάμεσα σε μια ενδεχόμενη σκληρή γραμμή των ΗΠΑ και την ανάγκη διατήρησης στοιχειώδους συνεννόησης με το Ιράν, προκειμένου να προστατεύσει τις ενεργειακές υποδομές και τις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς πετρελαίου. Από την άλλη, το Ιράν επιχειρεί να εμφανιστεί ως υπεύθυνος συνομιλητής, χωρίς όμως να εγκαταλείπει τη στρατηγική αξιοποίησης δικτύων συμμάχων και παραστρατιωτικών οργανώσεων στην περιοχή.
Ενεργειακή ασφάλεια και μακροπρόθεσμες οικονομικές συνέπειες
Η επαναλαμβανόμενη χρήση drones κατά ενεργειακών υποδομών στη Σαουδική Αραβία έχει ήδη αφήσει αποτύπωμα στις αγορές πετρελαίου τα τελευταία χρόνια, με αιφνίδιες μεταβολές στις τιμές και αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου για πλοία και εγκαταστάσεις. Ακόμη και όταν οι φυσικές ζημιές είναι περιορισμένες, η αβεβαιότητα τιμολογείται από τις αγορές, επιβαρύνοντας το κόστος ενέργειας διεθνώς.
Μακροπρόθεσμα, η αίσθηση μόνιμης ανασφάλειας στον Κόλπο επισπεύδει τις επενδύσεις σε εναλλακτικές διαδρομές προμήθειας ενέργειας και σε διαφοροποίηση πηγών, από το υγροποιημένο φυσικό αέριο έως τις ανανεώσιμες πηγές. Παράλληλα, ενισχύει την τάση των κρατών – παραγωγών να επενδύουν σε πιο ανθεκτικές υποδομές και συστήματα αντι-drone, αυξάνοντας τις αμυντικές δαπάνες εις βάρος άλλων κοινωνικών ή αναπτυξιακών προτεραιοτήτων.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε κίνηση που μειώνει τον κίνδυνο ευρύτερης ανάφλεξης στον Περσικό Κόλπο είναι κρίσιμη για τη σταθερότητα του ενεργειακού κόστους και των ναυτιλιακών ναύλων. Η ελληνική ναυτιλία, έντονα παρούσα στις μεταφορές πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου από τη Μέση Ανατολή, εξαρτάται από ασφαλείς θαλάσσιες οδούς, ενώ η ελληνική βιομηχανία και τα νοικοκυριά παραμένουν ευάλωτα σε απότομες αυξήσεις τιμών καυσίμων. Αν οι δίαυλοι Ιράν – Σαουδικής Αραβίας συμβάλουν σε πιο προβλέψιμο περιβάλλον, η Ελλάδα κερδίζει χρόνο για να επιταχύνει τη διαφοροποίηση προμηθευτών και την ενεργειακή μετάβαση, μειώνοντας σταδιακά την έκθεσή της σε γεωπολιτικούς κραδασμούς της περιοχής.
#Ιράν #ΣαουδικήΑραβία #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
