Η τετραμερής στην Αθήνα επισφραγίζει την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς Σερβία και Βόρεια Μακεδονία. Δημιουργείται πλέγμα αγωγών που αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας και περιορίζει τη ρωσική εξάρτηση.
Η σημερινή τετραμερής υπουργική συνάντηση Ελλάδας, Σερβίας, Βόρειας Μακεδονίας και Βουλγαρίας στην Αθήνα σηματοδοτεί ποιοτικό άλμα στον ενεργειακό χάρτη των Δυτικών Βαλκανίων. Με την υπογραφή μνημονίου συνεργασίας, οι τέσσερις χώρες επισήμως επεκτείνουν τον Κάθετο Διάδρομο Φυσικού Αερίου προς Σερβία και Βόρεια Μακεδονία, μετατρέποντας μια σειρά επιμέρους έργων σε ενιαίο περιφερειακό σύστημα μεταφοράς αερίου.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στον ευρύτερο αμερικανικό σχεδιασμό για διαφοροποίηση πηγών και οδεύσεων, με έμφαση στην προώθηση αμερικανικού LNG στην ευρωπαϊκή αγορά, και προσδίδει στην Ελλάδα ρόλο κεντρικού κόμβου τροφοδοσίας.
Το «πολύγωνο» αγωγών και η νέα ραχοκοκαλιά
Ο σχεδιασμός προβλέπει τη δημιουργία ενός «πολύγωνου» αγωγών, υποδομών και ροών, που θα καλύπτει σχεδόν το σύνολο των Δυτικών Βαλκανίων. Πυρήνας του είναι η διασύνδεση των αγωγών Ελλάδας-Βουλγαρίας (IGB) με τον αγωγό Βουλγαρίας-Σερβίας (IBS), το υπό ανάπτυξη σύστημα Σερβίας-Βόρειας Μακεδονίας και τον διασυνδετήριο αγωγό Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας.
Όπως σημειώνουν κυβερνητικές πηγές, «στήνεται ένα backbone στη περιοχή» που αντικαθιστά τις παράλληλες, απομονωμένες διαδρομές με ένα πυκνό, αλληλοσυνδεόμενο δίκτυο. Η ΔΕΣΦΑ και ο ΑΔΜΗΕ, μαζί με τους αντίστοιχους διαχειριστές Σερβίας, Βόρειας Μακεδονίας και Βουλγαρίας, καλούνται να μεταφράσουν το πολιτικό πλαίσιο σε τεχνικές και επενδυτικές αποφάσεις.
Ο ρόλος της Σερβίας και η υποχώρηση της Gazprom
Καταλύτης της αναδιάταξης είναι η Σερβία, η οποία σήμερα εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη Gazprom. Ο διασυνδετήριος αγωγός Σερβίας-Βόρειας Μακεδονίας, μήκους 144 χιλιομέτρων και επένδυσης περίπου 150 εκατ. ευρώ, προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2027, ώστε να «κουμπώσει» με τον αγωγό Ελλάδας-Βόρειας Μακεδονίας που αναμένεται να έχει ολοκληρωθεί νωρίτερα.
Ήδη ο αγωγός Σερβίας-Βουλγαρίας (IBS), σε λειτουργία από τα τέλη του 2023, σε συνδυασμό με τον IGB, δίνει στη Σερβία πρόσβαση σε νέες πηγές: LNG από τα τερματικά Ρεβυθούσας και Αλεξανδρούπολης, αλλά και αζέρικο αέριο μέσω του Νότιου Διαδρόμου. Η ολοκλήρωση του νέου κρίκου Σερβίας-Βόρειας Μακεδονίας ενισχύει περαιτέρω αυτή τη στροφή.
Ελλάδα ως κόμβος LNG και η επιχειρηματική διάσταση
Η αναβάθμιση του Κάθετου Διαδρόμου συμπίπτει με την επιθετική κίνηση ελληνικών ομίλων στην αγορά LNG. Ο όμιλος Aktor έχει ήδη συνάψει συμφωνίες στην Αλβανία και τη Βοσνία, ουσιαστικά εντάσσοντας και αυτές τις χώρες στο παιχνίδι των ροών αμερικανικού LNG μετά το 2030 μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται οι υπό διαπραγμάτευση νέες συμφωνίες LNG σε Βουλγαρία και Ρουμανία, συνολικού όγκου 4,4 δισ. κυβικών μέτρων (bcm). Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν σε αναλυτές, η ζήτηση για φυσικό αέριο στην ευρύτερη περιοχή, από Ελλάδα και Αλβανία έως Ουγγαρία και Ουκρανία, εκτιμάται σε 56 bcm ετησίως, εκ των οποίων περίπου 20 bcm καλύπτονται σήμερα από ρωσικές ροές.
Το κενό αυτό δημιουργεί, όπως επισημαίνεται, «μοναδική ευκαιρία» για το αμερικανικό LNG και λειτουργεί ως βασικός μοχλός για τις επενδύσεις στον Κάθετο Διάδρομο. Η Ελλάδα, αξιοποιώντας υποδομές μεταφοράς και τερματικά LNG, επιχειρεί να παγιώσει ρόλο περιφερειακού hub με γεωπολιτικές και οικονομικές απολαβές.
Αλλαγή παραδείγματος και περιφερειακή σύγκλιση
Ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου έκανε λόγο για «ιστορική αλλαγή παραδείγματος» και «αλλαγή κουλτούρας», υπογραμμίζοντας ότι χώρες με ιστορικές εντάσεις πλέον προβάλλουν πόσο «άρρηκτα συνδεδεμένες» είναι μέσω κοινών ενεργειακών υποδομών. Η ενεργειακή ασφάλεια γίνεται όχημα περιφερειακής σύγκλισης, με πρακτικό αντίκρισμα στη διαφοροποίηση πηγών, τη μείωση κινδύνων και τη σταθεροποίηση τιμών.
Η επισημοποίηση της επέκτασης του Κάθετου Διαδρόμου δεν αποτελεί μόνο τεχνική ή επενδυτική εξέλιξη, αλλά κίνηση στρατηγικής αυτονομίας για τα Δυτικά Βαλκάνια εντός του ευρωπαϊκού πλαισίου.
Σχόλιο 
: Η Αθήνα κεφαλαιοποιεί την κρίση φυσικού αερίου μετατρέποντας την Ελλάδα από τελικό καταναλωτή σε διαμετακομιστικό κόμβο. Αν τα έργα τηρήσουν χρονοδιαγράμματα και ρυθμιστική σταθερότητα, ο Κάθετος Διάδρομος μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τη ρωσική επιρροή στα Βαλκάνια και να προσφέρει διαρκές γεωοικονομικό πλεονέκτημα στη χώρα.
#φυσικόαέριο #ΚάθετοςΔιάδρομος #LNG #Ενέργεια #Βαλκάνια
