Ντόχα και Ριάντ συντονίζουν τα διπλωματικά τους βήματα ζητώντας «βιώσιμη» συμφωνία που θα αποτρέψει νέα κλιμάκωση με το Ιράν. Πίσω από τις δηλώσεις, διαμορφώνεται ένα νέο πλέγμα περιφερειακής ασφάλειας με σαφείς οικονομικές προεκτάσεις.
Η τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα στον υπουργό Εξωτερικών του Κατάρ, σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Αμπντουλραχμάν μπιν Τζασίμ Αλ Θάνι, και τον Σαουδάραβα ομόλογό του, πρίγκιπα Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν μπιν Αμπντουλάχ Αλ Σαούντ, δεν είναι μια ακόμη τυπική διπλωματική επαφή στον Περσικό Κόλπο. Η κοινή τους έκκληση για «βιώσιμη συμφωνία που θα αποτρέπει νέα κλιμάκωση» στο ιρανικό μέτωπο σηματοδοτεί την προσπάθεια των μοναρχιών του Κόλπου να θωρακίσουν ένα εύθραυστο σύστημα περιφερειακής ασφάλειας, την ώρα που ο πόλεμος ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν αναδιατάσσει τις ισορροπίες.
Τι επιδιώκουν Ντόχα και Ριάντ με τη «βιώσιμη συμφωνία»
Η αναφορά σε «βιώσιμη» και όχι απλώς άμεση συμφωνία παραπέμπει σε μια λύση που δεν θα περιορίζεται σε κατάπαυση του πυρός, αλλά σε ένα πλαίσιο κανόνων που θα μειώνει τον κίνδυνο επαναλαμβανόμενων κρίσεων. Κατάρ και Σαουδική Αραβία έχουν κάθε λόγο να πιέζουν προς αυτή την κατεύθυνση: οι οικονομίες τους εξαρτώνται από τη σταθερή ροή υδρογονανθράκων και τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των διεθνών επενδυτών. Κάθε νέα κλιμάκωση με το Ιράν μεταφράζεται σε ασφάλιστρα κινδύνου, αυξημένο κόστος δανεισμού και καθυστερήσεις στα φιλόδοξα επενδυτικά τους προγράμματα.
Παράλληλα, η έμφαση στην «θετική ανταπόκριση όλων των πλευρών στις μεσολαβητικές προσπάθειες» αποτυπώνει την πρόθεση των δύο χωρών να κατοχυρώσουν ρόλο θεσμικών μεσολαβητών. Το Κατάρ έχει μακρά παράδοση διαμεσολάβησης, από την Αφρική μέχρι το Αφγανιστάν, ενώ η Σαουδική Αραβία επιχειρεί τα τελευταία χρόνια να μετακινηθεί από την εικόνα του μονοδιάστατου πετρελαϊκού εξαγωγέα σε κεντρικό πολιτικό παίκτη της Μέσης Ανατολής. Η σύμπλευση αυτή δεν είναι αυτονόητη αν ληφθεί υπόψη η πρόσφατη περίοδος έντασης στις σχέσεις τους, γεγονός που δίνει πρόσθετο βάρος στο μήνυμα συντονισμού.
Η ευρύτερη αρχιτεκτονική ασφάλειας στον Κόλπο
Η σύγκρουση ΗΠΑ–Ιράν έχει ήδη καταδείξει ότι η ασφάλεια στον Κόλπο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Οποιαδήποτε διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ ή στις πετρελαϊκές υποδομές της περιοχής έχει άμεσο αντίκτυπο στις τιμές ενέργειας και στο παγκόσμιο εμπόριο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι πρωτοβουλίες Ντόχα και Ριάντ λειτουργούν ως μήνυμα προς Ουάσινγκτον και Τεχεράνη ότι οι περιφερειακοί παίκτες δεν θέλουν να είναι απλοί αποδέκτες των εξελίξεων.
Η αναζήτηση μιας πιο σταθερής συμφωνίας με το Ιράν συνδέεται και με τον εσωτερικό μετασχηματισμό των οικονομιών του Κόλπου. Οι στρατηγικές διαφοροποίησης από το πετρέλαιο απαιτούν πολυετή ορίζοντα και προβλεψιμότητα. Εάν η περιοχή παραμένει παγιδευμένη σε κύκλους έντασης με το Ιράν, οι μεταρρυθμιστικές ατζέντες, από τα μεγάλα κατασκευαστικά έργα μέχρι την προσέλκυση τεχνολογικών επενδύσεων, θα κινούνται σε έδαφος αβεβαιότητας.
Οι θεσμικές διαστάσεις της μεσολάβησης
Η κοινή γραμμή Κατάρ–Σαουδικής Αραβίας αναδεικνύει και ένα θεσμικό κενό: η Μέση Ανατολή δεν διαθέτει ένα συνεκτικό περιφερειακό πλαίσιο ασφάλειας αντίστοιχο με άλλες περιοχές του κόσμου. Έτσι, η «βιωσιμότητα» της όποιας συμφωνίας με το Ιράν θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις προθέσεις των μεγάλων δυνάμεων, αλλά και από τη δυνατότητα των χωρών του Κόλπου να μετατρέψουν τις ad hoc μεσολαβήσεις σε πιο μόνιμους μηχανισμούς διαλόγου και διαχείρισης κρίσεων.
Εάν οι σημερινές πρωτοβουλίες περιοριστούν σε διαχείριση της τρέχουσας κρίσης χωρίς θεσμική συνέχεια, ο κίνδυνος επανάληψης παρόμοιων συγκρούσεων θα παραμείνει. Αντίθετα, μια πιο δομημένη αρχιτεκτονική ασφάλειας, στην οποία το Κατάρ και η Σαουδική Αραβία θα έχουν ρόλο εγγυητών, θα μπορούσε να μειώσει τη μεταβλητότητα στην αγορά ενέργειας και να σταθεροποιήσει τις προσδοκίες των επενδυτών για την επόμενη δεκαετία.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, μια «βιώσιμη» αποκλιμάκωση στο ιρανικό μέτωπο σημαίνει, πρωτίστως, μικρότερο ρίσκο έντονων διακυμάνσεων στις τιμές ενέργειας, άρα πιο σταθερό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Σε δεύτερο επίπεδο, η προσπάθεια των χωρών του Κόλπου να ενισχύσουν τον θεσμικό τους ρόλο μπορεί να ανοίξει περιθώρια για εμβάθυνση των ελληνο-αραβικών οικονομικών σχέσεων, από τη ναυτιλία και τα logistics μέχρι τις επενδύσεις σε υποδομές και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υπό την προϋπόθεση ότι η Αθήνα θα κινηθεί με συνεκτική στρατηγική στην περιοχή.
#Ιράν #Κατάρ #ΣαουδικήΑραβία #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
