Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια νέα μορφή “σιωπηλής καταστολής”, η οποία δεν χρησιμοποιεί φυλακές, λογοκρισία ή φυσική βία, αλλά τραπεζικούς λογαριασμούς, compliance departments και μηχανισμούς AML/CFT.
Από τη Ρωσία και την Κίνα μέχρι την Τουρκία και άλλες αυταρχικές κυβερνήσεις, ολοένα και περισσότερα καθεστώτα αξιοποιούν τους διεθνείς κανόνες κατά του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης τρομοκρατίας για να αποκλείσουν πολιτικούς αντιπάλους, ακτιβιστές, δημοσιογράφους και εξόριστους αντιφρονούντες από το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα.
Η πρακτική αυτή περιγράφεται πλέον επίσημα ως “διακρατική χρηματοοικονομική καταστολή” και σύμφωνα με μελέτη που ανατέθηκε από την Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων του European Parliament, εξελίσσεται σε σοβαρή απειλή για τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατική ασφάλεια της Ευρώπης.
Το μοντέλο λειτουργίας είναι απλό αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικό. Κρατικοί μηχανισμοί ή συνδεδεμένα δίκτυα διακινούν καταγγελίες περί τρομοκρατίας, ύποπτων χρηματοροών ή ξεπλύματος χρήματος εις βάρος πολιτικών αντιπάλων που διαμένουν στην Ευρώπη. Οι τράπεζες, φοβούμενες πρόστιμα, ρυθμιστικές κυρώσεις ή ζημιά στη φήμη τους, προχωρούν σε μαζικό περιορισμό πρόσβασης: κλείσιμο λογαριασμών, πάγωμα συναλλαγών ή άρνηση παροχής τραπεζικών υπηρεσιών χωρίς ουσιαστική αιτιολόγηση.
Στην πράξη, ο στοχοποιημένος πολίτης μπορεί να χάσει πρόσβαση σε βασικές οικονομικές λειτουργίες: πληρωμές, μισθοδοσία, ενοίκια, ασφαλιστικές καλύψεις ή ακόμα και δυνατότητα χρήσης τραπεζικών καρτών. Δεν απαιτείται δικαστική απόφαση. Συχνά αρκεί μια “επισήμανση κινδύνου” μέσα σε ένα εσωτερικό σύστημα ελέγχου.
Το πραγματικό πρόβλημα για την Ευρώπη δεν είναι μόνο η αυθαιρεσία των αυταρχικών καθεστώτων. Είναι το γεγονός ότι οι ίδιες οι ευρωπαϊκές τράπεζες έχουν μετατραπεί σε υπερ-αμυντικούς μηχανισμούς συμμόρφωσης, όπου η αποφυγή ρυθμιστικού κινδύνου υπερισχύει της προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Μετά τα μεγάλα σκάνδαλα ξεπλύματος χρήματος της τελευταίας δεκαετίας και τα δισεκατομμύρια σε πρόστιμα που επέβαλαν οι αμερικανικές και ευρωπαϊκές αρχές, ο τραπεζικός κλάδος λειτουργεί πλέον σε καθεστώς υπερβολικής προληπτικής άμυνας. Οποιοσδήποτε θεωρείται “υψηλού ρίσκου” αντιμετωπίζεται ως δυνητική απειλή, ακόμα και χωρίς αποδείξεις.
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο. Οι αυταρχικές κυβερνήσεις δεν χρειάζεται πλέον να κυνηγούν τους αντιπάλους τους μόνο εντός συνόρων. Μπορούν να χρησιμοποιούν το ίδιο το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα για να τους απομονώνουν οικονομικά.
Η υπόθεση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε μια περίοδο όπου η Ευρώπη επιδιώκει να παρουσιαστεί ως παγκόσμιο κέντρο δημοκρατίας και κράτους δικαίου απέναντι σε ανταγωνιστικά μοντέλα εξουσίας από Russia και China. Όταν όμως το τραπεζικό σύστημα μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο πολιτικής πίεσης χωρίς διαφάνεια ή δικαστικό έλεγχο, τότε δημιουργείται σοβαρό πρόβλημα θεσμικής αξιοπιστίας.
SBC ΣΧΟΛΙΟ
Η Ευρώπη πέρασε δύο δεκαετίες χτίζοντας ένα τραπεζικό σύστημα “μηδενικής ανοχής” στο ξέπλυμα χρήματος. Το αποτέλεσμα όμως είναι ότι σήμερα πολλές τράπεζες λειτουργούν περισσότερο ως μηχανισμοί διαχείρισης φόβου παρά ως θεσμοί οικονομικής ελευθερίας.
Το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι μόνο οι αυταρχικές κυβερνήσεις. Είναι ότι η ίδια η Δύση δημιούργησε ένα τόσο επιθετικό περιβάλλον κανονιστικής συμμόρφωσης, ώστε οι τράπεζες προτιμούν να “κόβουν” πελάτες προληπτικά αντί να αναλαμβάνουν οποιοδήποτε ρίσκο.
Με απλά λόγια: το τραπεζικό σύστημα δεν θέλει πλέον να εξετάζει αν κάποιος είναι αθώος ή ένοχος. Θέλει απλώς να μην μπλέξει.
Και κάπου εκεί, η δημοκρατία αρχίζει να χάνει έδαφος μέσα από τους ίδιους τους μηχανισμούς που υποτίθεται ότι τη προστατεύουν.
