Η διαπραγμάτευση ΗΠΑ–Ιράν έχει περάσει σε κρίσιμη φάση, με την Τεχεράνη να επιβεβαιώνει ότι εξετάζει αμερικανική πρόταση για τον τερματισμό του πολέμου, την ώρα που η ενεργειακή κρίση και η πίεση στις αγορές εντείνονται. Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αισιόδοξος για συμφωνία, αλλά το πραγματικό περιεχόμενο της πρότασης δείχνει ότι τα δύσκολα είναι μπροστά.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το αμερικανικό σχέδιο βασίζεται σε ένα πολυσέλιδο framework περίπου 14 σημείων. Στον πυρήνα του, το Ιράν θα πρέπει να δεσμευτεί ότι δεν θα αναπτύξει πυρηνικό όπλο και να παγώσει τον εμπλουτισμό ουρανίου για μεγάλο χρονικό διάστημα, που εκτιμάται έως και 12 χρόνια. Σε αντάλλαγμα, οι ΗΠΑ θα προχωρήσουν σε άρση κυρώσεων και αποδέσμευση παγωμένων ιρανικών κεφαλαίων.
Το δεύτερο κρίσιμο σκέλος αφορά τα Στενά του Ορμούζ. Το σχέδιο προβλέπει πλήρη επαναλειτουργία της ναυσιπλοΐας εντός 30 ημερών από μια αρχική συμφωνία, κάτι που αποτελεί βασική απαίτηση της Δύσης, δεδομένου ότι από το σημείο αυτό διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας ενεργειακής ροής.
Ωστόσο, εδώ ξεκινά το πραγματικό πρόβλημα. Το Ιράν δεν φαίνεται διατεθειμένο να διαπραγματευτεί άμεσα το πυρηνικό του πρόγραμμα. Η γραμμή της Τεχεράνης είναι ξεκάθαρη: πρώτα λήξη του πολέμου και άρση των κυρώσεων, μετά συζήτηση για τα πυρηνικά. Ο ΥΠΕΞ Αμπάς Αραγτσί έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι το θέμα της κυριαρχίας και του ελέγχου στο Ορμούζ είναι εξίσου κρίσιμο με το πυρηνικό.
Παράλληλα, παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που το αμερικανικό σχέδιο είτε αποφεύγει είτε μεταθέτει. Δεν υπάρχει σαφής αναφορά στο πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν ούτε στη στήριξη περιφερειακών συμμάχων, ενώ δεν έχει αποσαφηνιστεί τι θα γίνει με τα ήδη υπάρχοντα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου.
Η στάση του Ιράν, όπως αποτυπώνεται και από δηλώσεις αξιωματούχων όπως ο Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, είναι εμφανώς επιφυλακτική έως ειρωνική απέναντι στις διαρροές περί «επικείμενης συμφωνίας». Το αφήγημα ότι το σχέδιο μοιάζει περισσότερο με «wish list» των ΗΠΑ δείχνει ότι η απόσταση παραμένει σημαντική.
Στο παρασκήνιο, η διαμεσολάβηση του Πακιστάν παίζει καθοριστικό ρόλο, ενώ η εμπλοκή της Κίνας προσθέτει γεωπολιτικό βάθος. Το Ιράν επιδιώκει εγγυήσεις σε επίπεδο διεθνών οργανισμών και όχι μόνο διμερείς δεσμεύσεις, κάτι που περιπλέκει περαιτέρω τη διαδικασία.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η προτεινόμενη συμφωνία λειτουργεί περισσότερο ως πλαίσιο εκκίνησης παρά ως τελική λύση. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει άμεση αποκλιμάκωση και άνοιγμα του Ορμούζ, ενώ η Τεχεράνη θέλει στρατηγικές παραχωρήσεις πριν ανοίξει τα κρίσιμα χαρτιά της.
SBC Σχολιο
Η αγορά βλέπει “deal”, αλλά η πραγματικότητα είναι sequencing conflict. Οι ΗΠΑ θέλουν όλα μαζί. Το Ιράν θέλει φάσεις. Αν δεν ευθυγραμμιστεί αυτό, δεν υπάρχει συμφωνία — υπάρχει μόνο καθυστέρηση. Το πιο πιθανό σενάριο είναι ένα interim MoU για να πέσει η ένταση και να ανοίξει το Ορμούζ. Το πυρηνικό θα μείνει για μετά. Και εκεί θα παιχτεί το πραγματικό παιχνίδι.
