Ο Βλαντιμίρ Πούτιν αξιοποιεί την Ημέρα Νίκης για να επανανοηματοδοτήσει τη μεταπολεμική τάξη. Πίσω από τη ρητορική περί πολυπολικότητας, διακυβεύεται η ίδια η λειτουργία του ΟΗΕ και του διεθνούς δικαίου.
Η φετινή ομιλία του Βλαντιμίρ Πούτιν στην Ημέρα Νίκης στη Μόσχα δεν ήταν απλώς ένας τελετουργικός φόρος τιμής στο παρελθόν. Με την αναφορά του σε «παγκόσμια αρχιτεκτονική βασισμένη στην πολυπολικότητα και στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ», ο Ρώσος πρόεδρος επιχείρησε να συνδέσει τη μνήμη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου με τη σημερινή σύγκρουση για την παγκόσμια ηγεμονία.
Τι σημαίνει «πολυπολική αρχιτεκτονική» στη ρωσική ανάγνωση
Η επίκληση της πολυπολικότητας από τη Μόσχα δεν είναι καινούρια· σταθερά από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 η Ρωσία προβάλλει την ανάγκη μετάβασης από μια μονοπολική τάξη, με κυρίαρχη τις ΗΠΑ, σε ένα σύστημα πολλαπλών κέντρων ισχύος. Πίσω από τον όρο κρύβεται η διεκδίκηση θεσμικής αναγνώρισης για τη Ρωσία ως αυτόνομου πόλου, ισότιμου με τις ΗΠΑ και –πλέον– με την Κίνα.
Η αναφορά στον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ λειτουργεί ως ρητορικό αντίβαρο στις δυτικές κατηγορίες περί παραβίασης της εδαφικής ακεραιότητας γειτονικών κρατών. Η Μόσχα υποστηρίζει ότι η ίδια υπερασπίζεται την «ιστορική αλήθεια» και το δικαίωμα ασφαλείας, ενώ κατηγορεί τη Δύση για επιλεκτική χρήση του διεθνούς δικαίου. Το αποτέλεσμα είναι ένα είδος «θεσμικού διχασμού»: όλοι επικαλούνται τον ΟΗΕ, αλλά με εντελώς διαφορετική ερμηνεία των ίδιων αρχών.
Η εργαλειοποίηση της μνήμης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου
Στην ομιλία του, ο Πούτιν στάθηκε ιδιαίτερα στην κληρονομιά της Νυρεμβέργης και στην ευθύνη των ναζί για τα «αφόρητα δεινά και τον θάνατο εκατομμυρίων αμάχων». Η αναφορά αυτή δεν είναι ουδέτερη μνημονική υπενθύμιση· εντάσσεται στη σταθερή ρωσική αφήγηση που παρουσιάζει τον σημερινό πόλεμο ως συνέχεια της «αντιφασιστικής» πάλης.
Με αυτό τον τρόπο, η Μόσχα επιχειρεί να απονομιμοποιήσει κυβερνήσεις της Ανατολικής Ευρώπης που ακολουθούν φιλοδυτική πορεία, κατηγορώντας τες για «αναθεώρηση της ιστορίας» και εξίσωση ναζισμού – σοβιετικού κομμουνισμού. Η διαμάχη για τα μνημεία, τα σχολικά βιβλία και τις επίσημες επετείους έχει μετατραπεί σε εργαλείο εξωτερικής πολιτικής, με άμεσες συνέπειες στις περιφερειακές ισορροπίες ασφαλείας.
Από τη στρατιωτική ισχύ στη θεσμική αντιπαράθεση
Η παρέλαση στην Κόκκινη Πλατεία και η δεξίωση στο Κρεμλίνο έχουν έναν σαφή στόχο: να δείξουν ότι, παρά τις κυρώσεις και τη διεθνή απομόνωση από τη Δύση, η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει στρατιωτική ισχύ και διπλωματικό ακροατήριο. Οι παρόντες πρέσβεις και αντιπροσωπείες λειτουργούν ως ορατή υπενθύμιση ότι η Μόσχα διατηρεί δίκτυο συμμάχων και εταίρων στον Παγκόσμιο Νότο.
Σε θεσμικό επίπεδο, η ρωσική ρητορική περί πολυπολικότητας συνδέεται με την ενίσχυση παράλληλων δομών, όπως οι BRICS και ο Οργανισμός Συνεργασίας της Σαγκάης. Αυτοί οι οργανισμοί δεν υποκαθιστούν ακόμη τον ΟΗΕ ή το ΔΝΤ, αλλά λειτουργούν ως «αντιστάθμισμα» σε ένα σύστημα όπου η Δύση εξακολουθεί να ελέγχει κρίσιμους θεσμούς και ροές κεφαλαίων.
Η επόμενη μέρα για τον ΟΗΕ και το διεθνές δίκαιο
Όταν ένας μόνιμος μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας ζητά νέα παγκόσμια αρχιτεκτονική, το ερώτημα δεν είναι μόνο γεωπολιτικό, αλλά βαθιά θεσμικό. Η Ρωσία δεν αμφισβητεί τον ΟΗΕ ως σύμβολο, αλλά αμφισβητεί τη δυτική επιρροή στη λειτουργία του, από τις κυρώσεις έως τις ειρηνευτικές αποστολές και τις έρευνες για εγκλήματα πολέμου.
Η σύγκρουση γύρω από τη Νυρεμβέργη και την «ιστορική αλήθεια» προϊδεάζει για έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης γύρω από τα διεθνή δικαστήρια και τους μηχανισμούς λογοδοσίας. Αν κάθε μπλοκ επιμένει στη δική του εκδοχή δικαίου και ιστορίας, ο κίνδυνος είναι η αποσύνδεση των θεσμών από την καθολικότητα που τους έδωσε νομιμοποίηση μετά το 1945.
Σχόλιο 
: Για την Ελλάδα, η ρωσική επιμονή στην πολυπολικότητα επιβεβαιώνει ότι μπαίνουμε σε μακρά περίοδο θεσμικής ρευστότητας, όπου ο ΟΗΕ, ο ΟΑΣΕ και οι διεθνείς δικαιοδοτικοί μηχανισμοί θα λειτουργούν υπό συνεχή αμφισβήτηση. Αυτό αυξάνει την αξία της έγκαιρης διπλωματίας και της συμμετοχής σε πολυμερή σχήματα, τόσο εντός ΕΕ και ΝΑΤΟ όσο και σε διαύλους με τον Παγκόσμιο Νότο. Για την ελληνική οικονομία, η διαμόρφωση παράλληλων γεωπολιτικών μπλοκ σημαίνει πιο περίπλοκες αλυσίδες εφοδιασμού, αυξημένη σημασία της ναυτιλίας και της ενέργειας, αλλά και ανάγκη για προσεκτική διαφοροποίηση αγορών, ώστε οι επιχειρήσεις να μην εγκλωβιστούν σε καθεστώτα κυρώσεων ή μονομερών περιορισμών.
#Ρωσία #Πούτιν #πολυπολικότητα #ΟΗΕ
