Μια «παρατεταμένη και δραματική» συνομιλία Τραμπ – Νετανιάχου δείχνει ότι η κρίση με το Ιράν μπαίνει σε νέα φάση. Η Ουάσινγκτον παγώνει τα πλήγματα, αλλά κρατά ανοικτό το στρατιωτικό σενάριο, με το Ισραήλ σε ρόλο βασικού συνομιλητή.
Η είδηση για μια «παρατεταμένη και δραματική» τηλεφωνική συνομιλία ανάμεσα στον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και τον ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου, την ώρα που η Ουάσινγκτον απειλεί με επανέναρξη πληγμάτων κατά του Ιράν, επιβεβαιώνει ότι ο άξονας ΗΠΑ – Ισραήλ παραμένει το κέντρο βάρους της τρέχουσας μεσανατολικής κρίσης. Το γεγονός ότι ο Τραμπ πάγωσε προσωρινά τη στρατιωτική δράση, κατόπιν αιτήματος κρατών του Κόλπου, δεν μειώνει την ένταση· αντίθετα, μεταφέρει την πίεση στο διπλωματικό και θεσμικό επίπεδο.
Τι σημαίνει ένα «δραματικό» τηλεφώνημα στην πράξη
Ο χαρακτηρισμός της συνομιλίας ως «δραματικής» από ισραηλινά μέσα υποδηλώνει ότι δεν επρόκειτο για τυπικό συντονισμό, αλλά για διαπραγμάτευση σε πραγματικό χρόνο γύρω από την κλιμάκωση ή την αναστολή στρατιωτικών επιλογών. Για τον Νετανιάχου, κάθε αμερικανική κίνηση έναντι της Τεχεράνης συνδέεται άμεσα με την εσωτερική του νομιμοποίηση και τη στρατηγική αποτροπής στην περιοχή. Για τον Τραμπ, αντίστροφα, η ισραηλινή στάση λειτουργεί ως πολιτικός πολλαπλασιαστής στο εσωτερικό των ΗΠΑ, αλλά και ως ένδειξη προς τους συμμάχους στον Κόλπο ότι η Ουάσινγκτον παραμένει ο τελικός εγγυητής ασφάλειας.
Το τηλεφώνημα έρχεται σε συνέχεια προηγούμενης επικοινωνίας για την κρίση στη Μέση Ανατολή, σε μια συγκυρία όπου οι απειλές για χτυπήματα κατά του Ιράν χρησιμοποιούνται και ως μοχλός πίεσης στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η διακοπή της στρατιωτικής κλιμάκωσης, μετά από παρεμβάσεις αραβικών κρατών, δείχνει ότι η περιφερειακή αρχιτεκτονική ασφάλειας δεν μπορεί να αγνοήσει τις οικονομικές και ενεργειακές εξαρτήσεις των ίδιων των συμμάχων των ΗΠΑ.
Ο άξονας ΗΠΑ – Ισραήλ και οι περιορισμοί της ισχύος
Η Ουάσινγκτον, παρά την υπεροχή της, διαπιστώνει ότι η χρήση στρατιωτικής ισχύος κατά του Ιράν έχει σημαντικές παρενέργειες: από την ασφάλεια ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έως τη σταθερότητα τιμών στην ενέργεια. Το Ισραήλ, που παραδοσιακά πιέζει για σκληρή γραμμή έναντι της Τεχεράνης, βρίσκεται ταυτόχρονα αντιμέτωπο με τη δική του εσωτερική πολιτική φθορά και με ένα μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον όπου η μονομερής στρατιωτική δράση αμφισβητείται θεσμικά.
Η αναβολή πληγμάτων, ύστερα από αιτήματα κρατών του Κόλπου, αναδεικνύει τα όρια της αμερικανικής στρατηγικής: οι τοπικοί σύμμαχοι, αν και εξαρτημένοι από την αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας, γνωρίζουν ότι μια μετωπική σύγκρουση με το Ιράν θα πλήξει πρώτα τις δικές τους οικονομίες και κοινωνικές ισορροπίες. Η Ουάσινγκτον αναγκάζεται έτσι να κινηθεί σε ένα στενό θεσμικό πλαίσιο, όπου πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα σε πιέσεις από Ισραήλ, Κογκρέσο και περιφερειακούς εταίρους.
Το Ιράν ως δοκιμασία για τη διεθνή θεσμική τάξη
Η στασιμότητα στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν δεν είναι απλώς διμερές πρόβλημα ΗΠΑ – Τεχεράνης. Είναι ένδειξη βαθύτερης κρίσης της διεθνούς θεσμικής τάξης, καθώς το πλαίσιο της συμφωνίας για τα πυρηνικά (JCPOA) έχει ουσιαστικά παραλυθεί. Όσο η διπλωματία παραμένει παγωμένη, η «σκιώδης» αντιπαράθεση μέσω κυρώσεων, κυβερνοεπιθέσεων και περιφερειακών συγκρούσεων γίνεται ο κανόνας.
Σε αυτό το περιβάλλον, κάθε ένδειξη στρατιωτικής κινητοποίησης αποκτά δυσανάλογο βάρος στις αγορές ενέργειας και στις ροές κεφαλαίων. Οι διεθνείς θεσμοί, από τον ΟΗΕ έως τους πολυμερείς οργανισμούς χρηματοδότησης, εμφανίζονται περιορισμένοι, καθώς οι βασικοί παίκτες προτιμούν διμερείς συνεννοήσεις, όπως το τηλεφώνημα Τραμπ – Νετανιάχου, αντί για διαφανείς πολυμερείς διαδικασίες.
Μακροπρόθεσμες συνέπειες για ασφάλεια και οικονομία
Αν η Ουάσινγκτον επιλέξει να κρατήσει την απειλή χρήσης βίας ως μόνιμο εργαλείο πίεσης, η περιοχή κινδυνεύει να παγιωθεί σε ένα καθεστώς «χρόνιας κρίσης». Αυτό σημαίνει διαρκή αστάθεια στις τιμές ενέργειας, αναβολή επενδύσεων σε κρίσιμες υποδομές και ενίσχυση των αμυντικών δαπανών σε βάρος κοινωνικών πολιτικών. Η ισραηλινή ασφάλεια, που αποτελεί κεντρικό στοιχείο της αμερικανικής στρατηγικής, θα στηρίζεται όλο και περισσότερο σε ένα μείγμα αποτροπής και τεχνολογικής υπεροχής, με αυξανόμενη εξάρτηση από προηγμένα οπλικά συστήματα.
Μακροπρόθεσμα, η διαρκής κλιμάκωση χωρίς θεσμική εκτόνωση μπορεί να ενισχύσει δυνάμεις που επενδύουν στην αποσταθεροποίηση, από μη κρατικούς δρώντες μέχρι ανταγωνιστικές δυνάμεις που επιδιώκουν μεγαλύτερο ρόλο στη Μέση Ανατολή. Το τηλεφώνημα Τραμπ – Νετανιάχου, όσο σημαντικό κι αν είναι για τον άμεσο συντονισμό, δεν αρκεί για να καλύψει το κενό μιας συνολικής πολιτικής λύσης με συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων.
Σχόλιο 
: Για την ελληνική οικονομία, κάθε κλιμάκωση γύρω από το Ιράν σημαίνει δυνητική μεταβλητότητα στις τιμές πετρελαίου και ναύλων, με άμεσες συνέπειες στο κόστος ενέργειας και στη ναυτιλία. Η Ελλάδα, ως χώρα – κόμβος στην Ανατολική Μεσόγειο, έχει συμφέρον να επενδύει σε πολυμερή σχήματα σταθερότητας και διαφοροποίηση πηγών ενέργειας, ώστε να μειώνει την έκθεσή της σε κρίσεις που καθορίζονται από διμερείς τηλεφωνικές συνεννοήσεις σε Ουάσινγκτον και Ιερουσαλήμ.
#ΗΠΑ #Ισραήλ #Ιράν #ΜέσηΑνατολή #Ενέργεια
