Το Pharma Innovation Forum βαδίζει σε εκλογές μέσα σε κλίμα έντονης δυσαρέσκειας για το clawback και τη λειτουργία του Ταμείου Καινοτομίας. Στο επίκεντρο βρίσκονται οι αποσύρσεις καινοτόμων φαρμάκων και η επιδείνωση της πρόσβασης των ασθενών.
Η ελληνική φαρμακευτική αγορά εισέρχεται σε μια κρίσιμη φάση, καθώς το Pharma Innovation Forum (PIF) οδεύει σε εκλογές στις 15 Μαΐου με πρωτοφανώς βαρύ κλίμα. Πολυεθνικές και θυγατρικές εταιρείες καταγγέλλουν ότι η υπερφορολόγηση μέσω clawback, σε συνδυασμό με τις αστοχίες του νεοσύστατου Ταμείου Καινοτομίας, στραγγαλίζει την καινοτομία και υπονομεύει την πρόσβαση των ασθενών σε νέες θεραπείες.
Clawback σε ακραία επίπεδα και απειλή αποεπένδυσης
Τα στοιχεία που παραθέτουν στελέχη της αγοράς είναι ενδεικτικά της πίεσης. Το συνολικό βάρος των υποχρεωτικών επιστροφών αυξάνεται περίπου κατά 20% ετησίως και, κατά μέσο όρο, έχει υπερβεί το 58% της φαρμακευτικής δαπάνης. Σε ορισμένα κανάλια διανομής, τα ποσοστά είναι εκρηκτικά: στα φαρμακεία του ΕΟΠΥΥ το clawback για το 2025 εκτιμάται ότι κινείται προς το 67%, ενώ στα νοσοκομεία φτάνει, σε τιμές τιμοκαταλόγου, το 74% και σε ex factory επίπεδο έως και 79%.
Με τέτοια επιβάρυνση, εκπρόσωποι των πολυεθνικών προειδοποιούν ότι «οι εταιρείες δεν θέλουν να φέρουν τα προϊόντα τους στην ελληνική αγορά», ενώ τίθενται σε επαναξιολόγηση τόσο η παρουσία τους όσο και τα χαρτοφυλάκια φαρμάκων που διαθέτουν. Ήδη καταγράφονται αποσύρσεις σκευασμάτων, συρρικνώσεις τμημάτων και μειώσεις προσωπικού, με την αγορά να προετοιμάζεται –όπως λέγεται– για περαιτέρω αποχωρήσεις καινοτόμων φαρμάκων.
Πρόσβαση ασθενών: μόνο 1 στα 5 καινοτόμα φάρμακα διαθέσιμα
Η σύγκρουση δεν είναι αφηρημένη· μεταφράζεται σε απώλεια θεραπευτικών επιλογών. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται οι εταιρείες, μόνο 36 από τα 178 καινοτόμα φάρμακα που εγκρίθηκαν από τον EMA την περίοδο 2021–2024 είναι σήμερα διαθέσιμα στην Ελλάδα – δηλαδή περίπου 1 στα 5. Αντίστοιχα, μελέτη EFPIA/IQVIA (Patients W.A.I.T. 2024) δείχνει ότι μόλις 44 από τα 173 νέα φάρμακα της περιόδου 2020–2023 αποζημιώνονται πλήρως μέσω της κανονικής οδού.
Στελέχη του PIF, μιλώντας στο Delphi Economic Forum 2026, περιέγραψαν την πρόσβαση στην καινοτομία ως δείκτη ποιότητας και ανθεκτικότητας του συστήματος υγείας. Τόνισαν ότι οι καθυστερήσεις πλήττουν ιδιαίτερα τα σπάνια και ορφανά νοσήματα, όπου τα δεδομένα είναι περιορισμένα και η κλινική ανάγκη εξαιρετικά υψηλή. Η έλλειψη σταθερού, προβλέψιμου πλαισίου θεωρείται ότι αποτρέπει μακροπρόθεσμες επενδύσεις και συνεργασίες.
Ταμείο Καινοτομίας: θετικό εργαλείο, αλλά με λάθος σχεδιασμό
Παρά τη γενική αναγνώριση ότι το Ταμείο Καινοτομίας αποτελεί θεωρητικά σωστό εργαλείο για τη στήριξη νέων θεραπειών, οι φαρμακευτικές εταιρείες ασκούν σφοδρή κριτική στον τρόπο που δομείται και λειτουργεί. Το διαθέσιμο κονδύλι των 50 εκατ. ευρώ χαρακτηρίζεται ανεπαρκές για φάρμακα με αποδεδειγμένο κλινικό όφελος, ενώ επισημαίνονται θεσμικές αστοχίες, όπως το σύστημα «5–11» για την αποζημίωση μέσω ΣΗΠ.
Επιπλέον ένταση προκαλεί η τροποποίηση του «καλαθιού» χωρών αναφοράς, με την έξοδο Γερμανίας, Αυστρίας και Ιταλίας και την αντικατάστασή τους από Σλοβενία, Πολωνία και Τσεχία. Κατά την αγορά, πρόκειται για μικρότερες αγορές με λιγότερα εγκεκριμένα φάρμακα και σημαντικές καθυστερήσεις εισαγωγών, άνω του ενός έτους, γεγονός που κινδυνεύει να καταστήσει το εργαλείο πρακτικά αναποτελεσματικό.
Παράλληλα, το ΙΦΕΤ έχει εξελιχθεί, με πωλήσεις 420 εκατ. ευρώ το 2025 και προοπτική άνω των 500 εκατ. ευρώ το 2026, σε de facto δεύτερη μεγαλύτερη «φαρμακοβιομηχανία» της χώρας και βασικό κανάλι διάθεσης καινοτόμων σκευασμάτων, χωρίς όμως ισότιμη πρόσβαση για όλους τους ασθενείς.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση γύρω από το clawback και το Ταμείο Καινοτομίας δεν είναι απλώς κλαδική διαμάχη συμφερόντων. Αποκαλύπτει μια πολιτική φαρμάκου που στηρίζεται σε βραχυπρόθεσμο δημοσιονομικό έλεγχο, θυσιάζοντας τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα, την επενδυτική ελκυστικότητα και –κυρίως– την πρόσβαση των ασθενών σε σύγχρονες θεραπείες. Αν δεν υπάρξει γρήγορα ένα σταθερό, αξιακό πλαίσιο που να επιβραβεύει πραγματική κλινική αξία και να μοιράζει δίκαια το ρίσκο χρηματοδότησης, η Ελλάδα κινδυνεύει να παγιωθεί ως περιφερειακή αγορά δεύτερης ταχύτητας για την παγκόσμια φαρμακοβιομηχανία.
#φαρμακευτική_πολιτική #clawback #PIF #καινοτομία #υγεία
