Υπάρχει μια αφήγηση που συνοδεύει την αγορά τέχνης εδώ και δεκαετίες και παραμένει εξαιρετικά ελκυστική. Ο συλλέκτης ως μοναχική φιγούρα, που κινείται με ένστικτο, που επιλέγει με βάση το προσωπικό του βλέμμα, που αγοράζει γιατί κάτι τον αγγίζει. Είναι μια εικόνα σχεδόν ρομαντική, που συνδέει την τέχνη με την ελευθερία της επιλογής και την αυθεντικότητα της εμπειρίας.
Στην πραγματικότητα, αυτή η εικόνα περιγράφει όλο και λιγότερο το πώς λειτουργεί η αγορά.
Η σύγχρονη αγορά τέχνης δεν είναι πεδίο ατομικών αποφάσεων. Είναι πεδίο επιρροής. Οι σημαντικές αγορές δεν προκύπτουν σε κενό. Προκύπτουν μέσα σε ένα δίκτυο σχέσεων, πληροφοριών και καθοδήγησης, όπου ο συλλέκτης δεν είναι απομονωμένος αλλά ενταγμένος.
Ο σημερινός αγοραστής δεν βλέπει απλώς ένα έργο και αποφασίζει. Συζητά με advisors, ακούει galleries, παρακολουθεί εκθέσεις, συγκρίνει τοποθετήσεις άλλων συλλεκτών, λαμβάνει υπόψη του το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται ένα όνομα. Η απόφαση δεν είναι στιγμιαία. Είναι αποτέλεσμα επεξεργασίας.
Και αυτή η επεξεργασία δεν είναι ουδέτερη.
Οι advisors προτείνουν κατευθύνσεις, οι galleries προωθούν συγκεκριμένους καλλιτέχνες, οι επιμελητές δημιουργούν αφηγήματα που ενισχύουν συγκεκριμένες επιλογές. Ακόμη και οι ίδιοι οι συλλέκτες επηρεάζουν ο ένας τον άλλον, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η ζήτηση δεν είναι αυθόρμητη αλλά διαμορφώνεται.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσωπική κρίση εξαφανίζεται. Σημαίνει ότι λειτουργεί μέσα σε πλαίσιο.
Και το πλαίσιο έχει δύναμη.
Όσο μεγαλύτερο είναι το κεφάλαιο που κινείται, τόσο πιο έντονη γίνεται αυτή η δυναμική. Οι μεγάλες αγορές δεν γίνονται τυχαία. Γίνονται αφού έχει προηγηθεί μια διαδικασία επιβεβαίωσης, όπου το έργο έχει ήδη “εγκριθεί” σε επίπεδο αγοράς πριν φτάσει στον τελικό αγοραστή.
Η έννοια του “independent collector” παραμένει, αλλά είναι περισσότερο ιδέα παρά πραγματικότητα.
Η αγορά τέχνης λειτουργεί όπως κάθε ώριμη αγορά υψηλής αξίας. Μέσα από δίκτυα. Μέσα από σχέσεις. Μέσα από πρόσβαση.
Και αυτό έχει μια βασική συνέπεια.
Η αξία δεν καθορίζεται μόνο από το τι αγοράζεται, αλλά και από το ποιος επηρεάζει την αγορά.
Ένα έργο δεν αποκτά σημασία μόνο επειδή είναι καλό. Αποκτά σημασία επειδή εντάσσεται σε ένα σύστημα που το υποστηρίζει, το προβάλλει και τελικά το τοποθετεί.
Αυτό δημιουργεί ένα χάσμα ανάμεσα σε αυτούς που συμμετέχουν στην αγορά και σε αυτούς που την κατανοούν.
Οι πρώτοι βλέπουν το αποτέλεσμα. Τη δημοπρασία, την τιμή, την πώληση.
Οι δεύτεροι βλέπουν τη διαδικασία που προηγήθηκε.
Και αυτή η διαδικασία είναι που καθορίζει τα πάντα.
Η αγορά τέχνης δεν είναι λιγότερο αυθεντική επειδή λειτουργεί έτσι. Είναι απλώς πιο σύνθετη από όσο φαίνεται.
Και όποιος συνεχίζει να τη βλέπει ως χώρο καθαρά ατομικών επιλογών, απλώς αγνοεί τον τρόπο που πραγματικά κινείται.
SBC Σχόλιο
Η αγορά τέχνης δεν είναι παιχνίδι ατόμων. Είναι παιχνίδι επιρροής. Όποιος δεν καταλαβαίνει ποιος επηρεάζει την απόφαση, δεν καταλαβαίνει και την τιμή.
