Η συμφωνία ΗΠΑ Ιράν αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο, με την Ουάσιγκτον να προσφέρει άμεσα οικονομικά και γεωπολιτικά ανταλλάγματα. Την ίδια ώρα, η Τεχεράνη δεσμεύεται κυρίως σε βραχυπρόθεσμες κινήσεις, αφήνοντας τα πιο κρίσιμα ζητήματα για μια αβέβαιη «τελική συμφωνία».
Η συμφωνία ΗΠΑ Ιράν αναδιαμορφώνει τις ισορροπίες στον Περσικό Κόλπο, με τη Βάση του κειμένου να προβλέπει γενναία άρση κυρώσεων και απελευθέρωση κεφαλαίων υπέρ της Τεχεράνης. Σε αντάλλαγμα, το Ιράν προσφέρει κυρίως άμεση αποκλιμάκωση στο Στενό του Ορμούζ, χωρίς σαφείς, μακροπρόθεσμες δεσμεύσεις σε πυρηνικό και περιφερειακό επίπεδο.
Τι πραγματικά προβλέπει η συμφωνία ΗΠΑ Ιράν;
Το μνημόνιο κατανόησης χωρίζεται σε δύο φάσεις: μια άμεση Φάση 1 και μια «τελική συμφωνία» που θα διαπραγματευθεί εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης. Καθοριστικό είναι το Άρθρο 13, που ενεργοποιεί αμέσως τα Άρθρα 4, 5, 10 και 11, πριν καν ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις της δεύτερης φάσης.
Στα Άρθρα 4 και 5, οι ΗΠΑ αίρουν τον ναυτικό αποκλεισμό και το Ιράν απομακρύνει εμπόδια στο Στενό του Ορμούζ, ώστε η κυκλοφορία να επιστρέψει στα προπολεμικά επίπεδα εντός 30 ημερών. Αν η συμφωνία σταματούσε εδώ, θα ήταν θετική για την παγκόσμια οικονομία, όμως από αυτό το σημείο και μετά οι υποχρεώσεις βαραίνουν κυρίως την αμερικανική πλευρά.
Κυρώσεις, παγωμένα κεφάλαια και το «παζλ» των όρων
Το Άρθρο 10 προβλέπει άμεσες απαλλαγές για τις εξαγωγές ιρανικού αργού, πετροχημικών και όλων των συναφών υπηρεσιών, από τραπεζικές έως ασφαλιστικές και μεταφορές. Ειδικοί εκτιμούν ότι μόνο αυτή η ρύθμιση μπορεί να αποφέρει 60-70 δισ. δολάρια ετησίως στο Ιράν, επαναφέροντάς το σε καθεστώς αντίστοιχο της εποχής της συμφωνίας JCPOA.
Το Άρθρο 11, για τα δεσμευμένα κεφάλαια, είναι ακόμη πιο περίπλοκο, καθώς προβλέπει πλήρη απελευθέρωση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων «υπό το φως της προόδου» των συνομιλιών. Ωστόσο, το ίδιο το κείμενο απαιτεί η εφαρμογή αυτού του άρθρου να προηγηθεί της έναρξης των διαπραγματεύσεων, ενώ η κεντρική τράπεζα του Ιράν αποκτά δικαίωμα να ορίζει τους δικαιούχους, χωρίς τους αυστηρούς περιορισμούς προηγούμενων ρυθμίσεων.
Πυρηνικό πρόγραμμα, ταμείο 300 δισ. και η δύσκολη τελική συμφωνία
Στο Άρθρο 8, το Ιράν απλώς επαναλαμβάνει ότι δεν θα προμηθευτεί ή αναπτύξει πυρηνικά όπλα, με γλώσσα σχεδόν ταυτόσημη με την JCPOA της εποχής Ομπάμα. Το πυρηνικό υλικό «θα αντιμετωπιστεί επαρκώς σε μια τελική συμφωνία», με πρόβλεψη απομείωσης επί τόπου και όχι απομάκρυνσης, όπως απαιτούσε παλαιότερα η Ουάσιγκτον.
Καθοριστικό για τη διαπραγμάτευση είναι το Άρθρο 9, που συνδέει την τελική συμφωνία με ένα ταμείο ανασυγκρότησης τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ιρανική οικονομία. Παράλληλα, το Άρθρο 7 δεσμεύει τις ΗΠΑ να τερματίσουν, βάσει χρονοδιαγράμματος, όλες τις μορφές κυρώσεων – από αποφάσεις ΟΗΕ και ΔΟΑΕ έως πρωτογενείς και δευτερογενείς κυρώσεις των ΗΠΑ – καθιστώντας το τελικό πακέτο πολιτικά και τεχνικά εξαιρετικά σύνθετο.
SBC Red Line
Η συμφωνία μεταφέρει στο παρόν σχεδόν όλα τα ουσιαστικά ανταλλάγματα προς την Τεχεράνη, ενώ αφήνει τις δύσκολες δεσμεύσεις για ένα αβέβαιο μέλλον. Αυτό δημιουργεί ισχυρό κίνητρο στο Ιράν να αξιοποιήσει τα οφέλη τώρα, χωρίς εγγύηση ότι θα συναινέσει σε μια σκληρή τελική συμφωνία.
Για τις αγορές ενέργειας, η άρση των περιορισμών στις ιρανικές εξαγωγές σημαίνει δυνητικά υψηλότερη προσφορά και ανακούφιση στις τιμές, αλλά με αντάλλαγμα αυξημένο γεωπολιτικό ρίσκο αν οι συνομιλίες εκτροχιαστούν. Επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται σε ναυτιλία, ασφάλιση και εμπόριο πετρελαίου θα βρεθούν μπροστά σε ένα ρευστό πλαίσιο κυρώσεων, που μπορεί να αλλάξει εκ νέου σε 60 ημέρες.
Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η Ουάσιγκτον ποντάρει πως η οικονομική ανακούφιση θα οδηγήσει το Ιράν σε πιο σταθερή συμφωνία, αλλά το κείμενο όπως είναι δομημένο ενισχύει κυρίως τη διαπραγματευτική θέση της Τεχεράνης. Το επόμενο στοίχημα είναι αν οι ΗΠΑ θα μπορέσουν να μετατρέψουν αυτό το προσωρινό MOU σε ένα πλαίσιο μακράς διάρκειας, χωρίς να χρειαστεί να προσθέσουν ακόμη περισσότερες παραχωρήσεις.
Διαβάστε επίσης:
Συμφωνία ΗΠΑ Ιράν: Τι αλλάζει για ενέργεια, πληθωρισμό και Ελλάδα
#συμφωνίαΗΠΑΙράν #Ιράν #ΗνωμένεςΠολιτείες #κυρώσεις #ΠερσικόςΚόλπος #ΣτενόΟρμούζ #πετρέλαιο #πυρηνικόπρόγραμμα #Ταμείοανασυγκρότησης #Μνημόνιοκατανόησης #ΝτόναλντΤραμπ #γεωπολιτική #ενεργειακέςαγορές #παγωμένακεφάλαια
