Οι εξαγωγές λιγνίτη από την Ελλάδα προς τη Βόρεια Μακεδονία συνεχίζονται, ενώ η χώρα σχεδιάζει να κλείσει τις λιγνιτικές της μονάδες έως το 2026. Τα μεγέθη είναι μικρά σε σχέση με την ιστορική παραγωγή, αλλά κρίσιμα για την ηλεκτροπαραγωγή της γειτονικής χώρας.
Οι εξαγωγές λιγνίτη από την Ελλάδα προς τη Βόρεια Μακεδονία συνεχίζονται, ενώ η χώρα δρομολογεί την πλήρη παύση των λιγνιτικών μονάδων έως το 2026. Τα στοιχεία δείχνουν περιορισμένο όγκο σε σχέση με την παλαιά εγχώρια παραγωγή, αλλά με ουσιαστικό ρόλο για την τροφοδοσία του λιγνιτικού σταθμού της Μπίτολα.
Πόσο σημαντικές είναι οι εξαγωγές λιγνίτη σε όγκο και έσοδα;
Από τον Μάρτιο 2022 έως τον Μάρτιο 2026, η Ελλάδα εξήγαγε συνολικά 2,96 εκατ. τόνους λιγνίτη προς τη Βόρεια Μακεδονία, από τα ορυχεία Αχλάδας και Προσηλίου των εταιρειών «Λιγνιτωρυχεία Αχλάδας Α.Ε.» και «Μ.Ε.ΤΕ. Α.Ε.». Σε ετήσια βάση, η ποσότητα αυτή αντιστοιχεί μόλις στο 1,3%-1,5% της ιστορικής ετήσιας εξόρυξης στη Δυτική Μακεδονία, όταν η εγχώρια λιγνιτική παραγωγή έφθανε τους 50-55 εκατ. τόνους.
Παρά το σχετικά μικρό ποσοστό, οι εξαγωγές απέφεραν σημαντικά έσοδα για τις εταιρείες, συνολικού ύψους 91,7 εκατ. €, με μέση τιμή περίπου 31 €/τόνο σύμφωνα με τη Eurostat. Ο προορισμός είναι κυρίως ο λιγνιτικός σταθμός της Μπίτολα, ο οποίος, λόγω προβλημάτων επάρκειας στα δικά του ορυχεία, στράφηκε σε εισαγόμενο καύσιμο.
Πώς επηρεάζουν οι εξαγωγές λιγνίτη την ενεργειακή εικόνα της Βόρειας Μακεδονίας;
Για την περίοδο έως το τέλος του 2025, ο ελληνικός λιγνίτης κάλυψε το 16,9% της συνολικής ποσότητας καυσίμου που κατανάλωσε ο σταθμός της Μπίτολα, δηλαδή 2,85 εκατ. τόνους σε σύνολο 16,9 εκατ. τόνων. Σε ορισμένους μήνες, το μερίδιο αυτό πλησίασε ή και ξεπέρασε το 40%, με εξαγόμενες ποσότητες έως 120.000 τόνους, υπογραμμίζοντας την εξάρτηση της γειτονικής χώρας από τις εισαγωγές.
Με ειδική κατανάλωση περίπου 2 κιλά λιγνίτη ανά παραγόμενη κιλοβατώρα, ο ελληνικός λιγνίτης εκτιμάται ότι συνέβαλε στην παραγωγή περίπου 1,5 TWh ηλεκτρικής ενέργειας στη Μπίτολα την τετραετία 2022-2026. Ουσιαστικά, ένα τμήμα της ηλεκτροδότησης της Βόρειας Μακεδονίας στηρίζεται σε καύσιμο που εξορύσσεται σε ελληνικό έδαφος, ενώ η Ελλάδα δηλώνει ότι απομακρύνεται από τον λιγνίτη.
Ποιο είναι το πλαίσιο πολιτικής και αγοράς γύρω από τις εξαγωγές λιγνίτη;
Για την Ελλάδα, η απολιγνιτοποίηση δεν περιορίζεται στο κλείσιμο των λιγνιτικών μονάδων ηλεκτροπαραγωγής, αλλά προϋποθέτει και τον οριστικό τερματισμό της εξόρυξης. Η λήξη της μίσθωσης των ορυχείων της Αχλάδας το 2028 προβάλλει ως ορόσημο, καθώς τίθεται το ζήτημα αν θα αποτελέσει το πραγματικό τελευταίο κεφάλαιο της λιγνιτικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη για πόρους που θα κατευθυνθούν στην περιβαλλοντική αποκατάσταση των εξορυκτικών περιοχών και στη στήριξη των τοπικών κοινωνιών στη μετάβαση. Στο διασυνοριακό επίπεδο, η Ελλάδα μπορεί να ζητήσει από τη Βόρεια Μακεδονία μέτρα περιορισμού της ρύπανσης, καθώς ο σταθμός της Μπίτολα συγκαταλέγεται στους πιο ρυπογόνους των Δυτικών Βαλκανίων, με εκπομπές διοξειδίου του θείου που υπερβαίνουν πάνω από 11 φορές ακόμη και τα χαλαρότερα όρια της Ενεργειακής Κοινότητας.
Τι σημαίνει για τον καταναλωτή
Για τον Έλληνα καταναλωτή, οι συγκεκριμένες εξαγωγές δεν μεταφράζονται άμεσα σε διακυμάνσεις λογαριασμών ρεύματος, καθώς πρόκειται για μικρό ποσοστό της παλαιάς εγχώριας παραγωγής και κατευθύνονται σε ξένη αγορά. Ωστόσο, η παράταση της εξορυκτικής δραστηριότητας επηρεάζει το χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης των λιγνιτικών περιοχών και, κατ’ επέκταση, την ταχύτητα με την οποία θα αναπτυχθούν νέες επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές και άλλες δραστηριότητες που μπορούν να σταθεροποιήσουν μακροπρόθεσμα το ενεργειακό κόστος.
Για τους καταναλωτές στη Βόρεια Μακεδονία, ο ελληνικός λιγνίτης λειτουργεί ως «βαλβίδα ασφαλείας» για την επάρκεια ηλεκτροπαραγωγής, περιορίζοντας τον κίνδυνο ελλείψεων ή ακριβότερων εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, η διατήρηση ενός τόσο ρυπογόνου μοντέλου παραγωγής ενέργειας ενδέχεται να επιφέρει μελλοντικά κόστη συμμόρφωσης και επενδύσεων, τα οποία αργά ή γρήγορα θα περάσουν στους λογαριασμούς.
Σχόλιο 
: Οι εξαγωγές λιγνίτη αποκαλύπτουν μια ιδιότυπη αντίφαση: η Ελλάδα αποσύρει τις δικές της λιγνιτικές μονάδες, αλλά συνεχίζει να τροφοδοτεί με λιγνίτη έναν από τους πιο ρυπογόνους σταθμούς της περιοχής. Για την αγορά ενέργειας, το μήνυμα είναι ότι η μετάβαση δεν κρίνεται μόνο από το τι συμβαίνει εντός των εθνικών συνόρων, αλλά και από τις διασυνοριακές ροές καυσίμων και ρύπων, που τελικά επηρεάζουν τη σταθερότητα εφοδιασμού, τις μελλοντικές επενδύσεις και το κόστος ενέργειας για τον πολίτη.
#λιγνίτης #Ελλάδα #ΒόρειαΜακεδονία #Μπίτολα #Αχλάδα
