Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν κατέληξαν σε καταρχήν συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή, σηματοδοτώντας την πρώτη μεγάλη διπλωματική αποκλιμάκωση μετά από περισσότερους από τρεις μήνες συγκρούσεων που προκάλεσαν τη μεγαλύτερη ενεργειακή κρίση των τελευταίων δεκαετιών.
Η συμφωνία ανακοινώθηκε τα ξημερώματα από τον πρωθυπουργό του Πακιστάν Σαμπάζ Σαρίφ, ο οποίος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Λίγα λεπτά αργότερα, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε μέσω της πλατφόρμας Truth Social ότι «η συμφωνία με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν ολοκληρώθηκε».
Η συμφωνία προβλέπει άμεση παύση των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου, ενώ ανοίγει τον δρόμο για συνολικές διαπραγματεύσεις διάρκειας 60 ημερών με στόχο μια μόνιμη διευθέτηση των διαφορών μεταξύ των δύο χωρών.
Το σημαντικότερο οικονομικό στοιχείο της συμφωνίας αφορά το Στενό του Ορμούζ. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι εγκρίνεται η πλήρης επαναλειτουργία της κρίσιμης θαλάσσιας οδού χωρίς τέλη διέλευσης και ταυτόχρονα αίρεται ο αμερικανικός ναυτικός αποκλεισμός που είχε επιβληθεί κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης.
Η επαναλειτουργία του Ορμούζ αναμένεται να τεθεί σε ισχύ αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου στις 19 Ιουνίου στη Γενεύη, καθώς απαιτείται χρόνος για την αποναρκοθέτηση και την αποκατάσταση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση. Οι διεθνείς τιμές πετρελαίου κατέγραψαν ισχυρή πτώση, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν την επιστροφή σημαντικών ποσοτήτων πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ είχε προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές αγορές, δεδομένου ότι από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και LNG.
Σύμφωνα με τον Ιρανό υφυπουργό Εξωτερικών Καζέμ Γαριμπαμπαντί, οι επικείμενες διαπραγματεύσεις θα επικεντρωθούν σε τέσσερις βασικούς άξονες: την πλήρη άρση των αμερικανικών κυρώσεων, το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, τη χρηματοδότηση της ανοικοδόμησης της χώρας μετά τον πόλεμο και τη δημιουργία μόνιμου μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας.
Παράλληλα, ιρανικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν σχέδιο μνημονίου 14 σημείων το οποίο προβλέπει την αποδέσμευση έως και 24 δισ. δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν δεσμευμένα στο εξωτερικό. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, περίπου τα μισά κεφάλαια θα μπορούσαν να αποδεσμευθούν πριν ακόμη ξεκινήσουν οι επίσημες διαπραγματεύσεις.
Η τελετή υπογραφής έχει προγραμματιστεί για τις 19 Ιουνίου στη Γενεύη. Παρών αναμένεται να είναι ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ενώ εξετάζεται και η συμμετοχή του ίδιου του Ντόναλντ Τραμπ.
Η συμφωνία χαιρετίστηκε από τον Γενικό Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες ως «κρίσιμο βήμα προς την ειρηνική επίλυση της σύγκρουσης», ενώ οι ευρωπαϊκές δυνάμεις της ομάδας E4 (Γαλλία, Γερμανία, Ιταλία και Ηνωμένο Βασίλειο) δήλωσαν έτοιμες να εξετάσουν σταδιακή άρση κυρώσεων υπό την προϋπόθεση επαληθεύσιμων δεσμεύσεων από την Τεχεράνη.
Παρά την αισιοδοξία, αρκετοί αναλυτές επισημαίνουν ότι η τελική επιτυχία της συμφωνίας θα εξαρτηθεί από την εφαρμογή των όρων της και κυρίως από την επίτευξη μόνιμης συμφωνίας για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις περιφερειακές ισορροπίες ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.
SBC Insight
Για τις αγορές, η σημασία της συμφωνίας είναι τεράστια. Η επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ μειώνει άμεσα τον κίνδυνο ενεργειακού σοκ, περιορίζει τις πληθωριστικές πιέσεις παγκοσμίως και βελτιώνει τις προοπτικές ανάπτυξης για το δεύτερο εξάμηνο του 2026. Για τη ναυτιλία, η επιστροφή της κανονικότητας στις διελεύσεις δεξαμενόπλοιων και LNG carriers αποτελεί κομβική εξέλιξη, ενώ για τις διεθνείς αγορές κεφαλαίου η συμφωνία αφαιρεί έναν από τους μεγαλύτερους γεωπολιτικούς κινδύνους που βάραιναν τις αποτιμήσεις τους τελευταίους μήνες. Ωστόσο, η αγορά θα χρειαστεί να δει τις υπογραφές της Γενεύης και την πραγματική εφαρμογή των όρων πριν προεξοφλήσει οριστικά το τέλος της κρίσης.
