Η αμερικανική οικονομία βρίσκεται σε ένα κρίσιμο χρονικό σημείο, με τον επικεφαλής οικονομολόγο της Moody’s Analytics, Mark Zandi, να προειδοποιεί ότι η Ουάσινγκτον διαθέτει μόλις λίγες ημέρες για να επιτύχει συμφωνία με το Ιράν πριν οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης μετατραπούν σε πραγματικό οικονομικό πρόβλημα.
Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο και ασυνήθιστα άμεσο για τα δεδομένα των αγορών:
αν δεν υπάρξει αποκλιμάκωση άμεσα, η ύφεση παύει να είναι σενάριο και γίνεται πιθανότητα βάσης
Η προειδοποίηση έρχεται σε μια στιγμή που οι διαπραγματεύσεις ΗΠΑ–Ιράν δείχνουν να καταρρέουν, με την Τεχεράνη να διακόπτει τις συνομιλίες και να απειλεί πλήρη αποκλεισμό του Στενού του Ορμούζ — εξέλιξη που ήδη οδήγησε σε άλμα των τιμών πετρελαίου άνω του 7%.
Η σχέση είναι άμεση:
Ορμούζ → πετρέλαιο → πληθωρισμός → κατανάλωση → ύφεση
Ο Zandi εκτιμά ότι αν οι τιμές ενέργειας δεν αποκλιμακωθούν μέσα στην επόμενη εβδομάδα, τότε το σοκ θα αρχίσει να περνά άμεσα στην πραγματική οικονομία. Η άνοδος της βενζίνης πάνω από τα 5 δολάρια ανά γαλόνι θεωρείται κρίσιμο ψυχολογικό και οικονομικό όριο για τους καταναλωτές στις ΗΠΑ, ικανό να περιορίσει απότομα τη ζήτηση και να πυροδοτήσει ευρύτερη επιβράδυνση.
Ήδη, η αγορά κινείται επικίνδυνα κοντά σε αυτό το σημείο.
Η μέση τιμή της βενζίνης βρίσκεται πάνω από τα 4,3 δολάρια, ενώ οι τιμές του πετρελαίου πλησιάζουν επίπεδα που στο παρελθόν έχουν συνδεθεί με οικονομικές κρίσεις. Σύμφωνα με τον Zandi, ένα επίπεδο άνω των 125 δολαρίων ανά βαρέλι αποτελεί «κόκκινη γραμμή» για την οικονομία, πέρα από την οποία οι πιθανότητες ύφεσης αυξάνονται σημαντικά.
Το πρόβλημα εντείνεται από την κατάσταση των αποθεμάτων.
Τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου των ΗΠΑ έχουν υποχωρήσει στα 365 εκατομμύρια βαρέλια, το χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων ετών. Αυτό σημαίνει ότι η δυνατότητα της κυβέρνησης να παρέμβει για να περιορίσει τις τιμές είναι πλέον περιορισμένη.
Με απλά λόγια:
το «μαξιλάρι» ασφαλείας έχει μικρύνει
Και αυτό αυξάνει την ευαισθησία της οικονομίας σε κάθε νέα άνοδο των τιμών.
Το timing είναι κρίσιμο.
Ο Zandi μιλά για ένα παράθυρο λίγων ημερών — όχι εβδομάδων ή μηνών. Αν μέσα σε αυτό το διάστημα δεν υπάρξει συμφωνία ή έστω αποκλιμάκωση, τότε οι επιπτώσεις θα αρχίσουν να ενσωματώνονται πλήρως στην οικονομική δραστηριότητα.
Παρόμοιες προειδοποιήσεις έρχονται και από την αγορά.
Αναλυτές ενέργειας κάνουν λόγο για «point of no return», σημείο δηλαδή όπου τα αποθέματα πέφτουν κάτω από λειτουργικά επίπεδα και οι τιμές αρχίζουν να κινούνται ανεξέλεγκτα. Αν μέχρι το τέλος Ιουνίου το Ορμούζ παραμείνει κλειστό, τότε η παγκόσμια αγορά πετρελαίου θα βρεθεί σε κατάσταση δομικής ανεπάρκειας προσφοράς.
Ωστόσο, υπάρχει και η αντίθετη άποψη.
Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι η αμερικανική οικονομία έχει αποδειχθεί πιο ανθεκτική σε ενεργειακά σοκ τα τελευταία χρόνια, λόγω διαφοροποίησης πηγών ενέργειας και χαμηλότερης εξάρτησης από τη Μέση Ανατολή. Σε αυτό το σενάριο, η οικονομία θα μπορούσε να απορροφήσει μέρος της πίεσης χωρίς να οδηγηθεί σε ύφεση.
Η διαφορά μεταξύ των δύο σεναρίων είναι το timing.
Αν η κρίση είναι σύντομη → προσαρμογή
Αν η κρίση διαρκέσει → ύφεση
Η μεγάλη εικόνα δείχνει ότι η οικονομία βρίσκεται σε οριακή ισορροπία:
η ανάπτυξη συνεχίζεται
αλλά η αντοχή μειώνεται
και το ενεργειακό κόστος γίνεται καταλύτης
Για τις αγορές, αυτό σημαίνει αυξημένη μεταβλητότητα.
Οι επενδυτές καλούνται να τιμολογήσουν όχι μόνο τα οικονομικά δεδομένα, αλλά και τις γεωπολιτικές εξελίξεις, κάτι που αυξάνει την αβεβαιότητα και περιορίζει την προβλεψιμότητα.
SBC Σχόλιο: Οι οικονομίες δεν μπαίνουν σε ύφεση όταν υπάρχει κρίση. Μπαίνουν όταν η κρίση κρατά περισσότερο απ’ όσο μπορούν να αντέξουν. Και αυτό το χρονικό όριο φαίνεται να πλησιάζει.
