Ο ευκάλυπτος πυρκαγιές και κλιματική κρίση συνθέτουν ένα νέο, εκρηκτικό μείγμα για τις αγροτικές οικονομίες της Ισπανίας και όχι μόνο. Η μονοκαλλιέργεια ενός εξαιρετικά εύφλεκτου δέντρου αναδεικνύει τα όρια του μοντέλου ανάπτυξης που θυσιάζει τη βιωσιμότητα στον βωμό της βραχυπρόθεσμης απόδοσης.
Ο ευκάλυπτος πυρκαγιές και κλιματική αστάθεια αναδεικνύονται σε κρίσιμο τρίγωνο κινδύνου για την Ισπανία, καθώς οι θερμότερες και ξηρότερες συνθήκες συναντούν ένα δασικό μοντέλο υψηλής εύφλεκτου. Η εξάπλωση των φυτειών ευκαλύπτου στη Γαλικία, που στηρίζει την τοπική βιομηχανία χαρτοπολτού, μετατρέπει ολόκληρες περιφέρειες σε ζώνες αυξημένου κλιματικού και ασφαλιστικού ρίσκου.
Πώς ο ευκάλυπτος πυρκαγιές και κλιματική κρίση αλλάζουν τον δασικό χάρτη;
Η Γαλικία βλέπει τις παραδοσιακές δρυοφυτείες και καστανιώνες να υποχωρούν έναντι ταχέως αναπτυσσόμενων φυτειών ευκαλύπτου που ωριμάζουν σε περίπου 15 χρόνια, προσφέροντας γρήγορο εισόδημα σε γη που άλλοτε ήταν αγροτική. Αυτή η μετατόπιση δημιουργεί πυκνές, ομοιογενείς εκτάσεις με υψηλή περιεκτικότητα σε εύφλεκτα έλαια και φλοιό που παράγει μεγάλες ποσότητες καύσιμης ύλης, ενισχύοντας την ένταση και την ταχύτητα εξάπλωσης των πυρκαγιών.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι, παρότι ο ευκάλυπτος δεν «ανάβει» τις φωτιές, αλλάζει ριζικά το καθεστώς πυρκαγιών, αυξάνοντας τη συχνότητα και τη σφοδρότητά τους και διευκολύνοντας τη δημιουργία δευτερογενών μετώπων μέσω καυτρών που μεταφέρονται σε μεγάλες αποστάσεις. Σε συνθήκες παρατεταμένης ξηρασίας, όπως αυτές που βιώνει η νότια Ευρώπη, αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη πίεση στα συστήματα πολιτικής προστασίας, υψηλότερο κόστος καταστολής και αυξημένες ασφαλιστικές ζημίες.
Ποιο είναι το οικονομικό αποτύπωμα και τα θεσμικά κενά;
Η βιομηχανία χαρτοπολτού και ξυλείας στη Γαλικία αποφέρει εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ ετησίως, με τον ευκάλυπτο να λειτουργεί ως βασικό εισόδημα για χιλιάδες μικροϊδιοκτήτες, σε μια περιοχή με έντονη δημογραφική γήρανση και εγκατάλειψη της υπαίθρου. Ωστόσο, η ταχεία επέκταση των φυτειών, συχνά πέρα από τους αρχικούς σχεδιασμούς και με ελλιπή έλεγχο νομιμότητας, υπονομεύει τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα του τοπίου και αυξάνει το δημόσιο κόστος διαχείρισης των πυρκαγιών.
Η καθυστερημένη επικαιροποίηση των δασικών σχεδίων και η απροθυμία ταξινόμησης του ευκαλύπτου ως εισβλητικού είδους αποκαλύπτουν την ένταση μεταξύ βραχυπρόθεσμου οικονομικού οφέλους και περιβαλλοντικού ρίσκου. Παρά τις πρόσφατες μορφές μορατόριουμ σε νέες φυτεύσεις, η εφαρμογή παραμένει άνιση, ενώ η εγκατάλειψη γης και η έλλειψη ενεργής διαχείρισης δημιουργούν ένα μωσαϊκό από ημι-αυθόρμητες φυτείες, όπου η ευθύνη για την πρόληψη παραμένει θολή.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η εμπειρία της Ισπανίας λειτουργεί ως προειδοποίηση απέναντι σε μονοκαλλιέργειες ταχέως αναπτυσσόμενων ειδών σε περιοχές με αυξημένο κίνδυνο πυρκαγιάς, ιδίως καθώς η κλιματική κρίση επιμηκύνει τη θερινή αντιπυρική περίοδο. Η χάραξη δασικής πολιτικής που συνδέει ρητά τις επιλογές ειδών με τον κίνδυνο πυρκαγιάς, την ασφάλιση και την αξία γης γίνεται κρίσιμη για τον περιορισμό μελλοντικών δημοσιονομικών και περιβαλλοντικών απωλειών.
Σχόλιο 
: Η ελληνική πολιτεία, σε συνεργασία με τις τράπεζες και τις ασφαλιστικές, οφείλει να ενσωματώσει τον πυροκλιματικό κίνδυνο στην αξιολόγηση δασικών επενδύσεων και στην τιμολόγηση της ασφάλισης αγροτικής και δασικής γης, αποθαρρύνοντας μονοκαλλιέργειες που αυξάνουν συστημικά τον κίνδυνο. Παράλληλα, η ενίσχυση συνεταιριστικών σχημάτων διαχείρισης γης και η σύνδεση ενισχύσεων με τη βιοποικιλότητα μπορούν να προστατεύσουν τόσο την αγροτική οικονομία όσο και τη δημοσιονομική σταθερότητα απέναντι σε ολοένα πιο δαπανηρές δασικές πυρκαγιές.
#Ισπανία #κλιματικήαλλαγή #δασικέςπυρκαγιές #αγροτικήοικονομία #περιβάλλον
