Η αντοχή της Ουκρανίας απέναντι σε έναν πολύ μεγαλύτερο στρατιωτικά αντίπαλο έχει πάψει να αποτελεί απλώς μια ιστορία επιβίωσης. Τέσσερα και πλέον χρόνια πολέμου έχουν μετατρέψει την ουκρανική εμπειρία σε ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια στρατιωτικής, τεχνολογικής και οργανωτικής καινοτομίας της εποχής μας.
Αυτό είναι και το βασικό επιχείρημα που αναδεικνύει η Chrystia Freeland: ίσως η Δύση πρέπει να σταματήσει να αντιμετωπίζει την ουκρανική αποτελεσματικότητα ως έκπληξη και να αρχίσει να εξετάζει τι ακριβώς αποκαλύπτει για τις δυνατότητες των δημοκρατικών κοινωνιών.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται ακριβώς εκεί. Η Ουκρανία δεν διαθέτει το μέγεθος, τους ανθρώπινους πόρους ή τη στρατιωτική βιομηχανική βάση της Ρωσίας. Παρ’ όλα αυτά, έχει κατορθώσει να εμποδίσει έναν αριθμητικά ισχυρότερο αντίπαλο να επιτύχει τους στρατηγικούς στόχους του.
Και αυτό δεν εξηγείται μόνο από τη δυτική στρατιωτική βοήθεια.
Από τον πόλεμο των εξοπλισμών στον πόλεμο της προσαρμογής
Η ουκρανική περίπτωση καταρρίπτει μια βαθιά ριζωμένη αντίληψη: ότι στους σύγχρονους πολέμους κερδίζει σχεδόν αναπόφευκτα εκείνος που διαθέτει περισσότερα άρματα, πυραύλους, αεροσκάφη και στρατιώτες.
Η ποσότητα εξακολουθεί να έχει τεράστια σημασία. Δεν αρκεί όμως.
Η ταχύτητα προσαρμογής έχει μετατραπεί σε εξίσου κρίσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η χρήση drones είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα. Φθηνές πλατφόρμες μπορούν πλέον να χρησιμοποιηθούν για αναγνώριση, επιτήρηση, στοχοποίηση και επιθέσεις εναντίον συστημάτων που κοστίζουν πολλαπλάσια.
Το αποτέλεσμα είναι μια βαθιά αλλαγή στα οικονομικά του πολέμου.
Δεν αρκεί πλέον να διαθέτεις το ακριβότερο οπλικό σύστημα. Πρέπει να μπορείς να το παράγεις, να το αναβαθμίζεις και να προσαρμόζεις τη χρήση του ταχύτερα από τον αντίπαλο.
Η Ουκρανία έχει μετατρέψει αυτή τη λογική σε επιχειρησιακό μοντέλο.
Το μεγάλο μάθημα για την Ευρώπη
Εδώ βρίσκεται ίσως το σημαντικότερο μήνυμα για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Ευρώπη συζητά σήμερα για τεράστια αύξηση των αμυντικών δαπανών. Όμως το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα θα δαπανήσει.
Είναι πώς θα τα δαπανήσει.
Εάν η ευρωπαϊκή επανεξοπλιστική προσπάθεια αναπαράγει το παραδοσιακό μοντέλο των πολυετών προγραμμάτων προμηθειών, των πολύπλοκων διαδικασιών και της εξάρτησης από μικρό αριθμό μεγάλων αμυντικών ομίλων, υπάρχει κίνδυνος να δημιουργηθεί μια πολύ ακριβότερη άμυνα χωρίς αντίστοιχη αύξηση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας.
Ο πόλεμος στην Ουκρανία δείχνει κάτι διαφορετικό.
Απαιτείται ένα αμυντικό οικοσύστημα όπου μεγάλες βιομηχανίες, μικρότερες τεχνολογικές επιχειρήσεις, startups, μηχανικοί, προγραμματιστές, κατασκευαστές drones και στρατιωτικές μονάδες συνεργάζονται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Η άμυνα μετατρέπεται έτσι από κλειστή βιομηχανία σε τεχνολογική πλατφόρμα.
Η καινοτομία δεν είναι μόνο τεχνολογική
Υπάρχει όμως μια βαθύτερη διάσταση.
Η επιτυχία της Ουκρανίας δεν αφορά μόνο τα drones ή τα νέα οπλικά συστήματα. Αφορά την αποκέντρωση της λήψης αποφάσεων και την ικανότητα μικρότερων μονάδων να αυτοσχεδιάζουν.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για τις δυτικές δημοκρατίες.
Οι ανοιχτές κοινωνίες συχνά θεωρούνται λιγότερο αποτελεσματικές από τα αυταρχικά καθεστώτα σε περιόδους κρίσης. Η κεντρική εξουσία μπορεί θεωρητικά να κινητοποιήσει ταχύτερα πόρους, να επιβάλει αποφάσεις και να αγνοήσει το πολιτικό κόστος.
Αλλά υπάρχει και η αντίθετη πλευρά.
Οι δημοκρατικές κοινωνίες διαθέτουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: επιτρέπουν μεγαλύτερο βαθμό πρωτοβουλίας, πειραματισμού και αποκεντρωμένης καινοτομίας.
Και σε έναν πόλεμο όπου η τεχνολογία αλλάζει μέσα σε εβδομάδες, αυτή η δυνατότητα μπορεί να αποδειχθεί αποφασιστική.
Η οικονομία του πολέμου αλλάζει
Οι συνέπειες ξεπερνούν το στρατιωτικό πεδίο.
Ο νέος αμυντικός κύκλος που διαμορφώνεται στην Ευρώπη μπορεί να δημιουργήσει μια ολόκληρη γενιά εταιρειών στους τομείς των drones, της τεχνητής νοημοσύνης, της κυβερνοασφάλειας, των δορυφορικών επικοινωνιών, των αισθητήρων και των αυτόνομων συστημάτων.
Η γραμμή μεταξύ πολιτικής και στρατιωτικής τεχνολογίας γίνεται ολοένα πιο δυσδιάκριτη.
Τεχνολογίες που αναπτύσσονται για το πεδίο της μάχης μπορούν αργότερα να αποκτήσουν εμπορικές εφαρμογές, όπως ακριβώς συνέβη ιστορικά με το διαδίκτυο, το GPS και άλλες τεχνολογίες.
Για την Ευρώπη, επομένως, η αύξηση των αμυντικών δαπανών δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως δημοσιονομικό κόστος.
Εάν σχεδιαστεί σωστά, μπορεί να αποτελέσει βιομηχανική και τεχνολογική πολιτική.
Υπάρχει όμως και μια σκληρή πραγματικότητα
Η τεχνολογική ευελιξία δεν καταργεί τη σημασία της βιομηχανικής ισχύος.
Ένας παρατεταμένος πόλεμος απαιτεί τεράστιες ποσότητες πυρομαχικών, ανταλλακτικών, drones, πυραύλων και ανθρώπινου δυναμικού. Η Ρωσία εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά πλεονεκτήματα κλίμακας.
Σύμφωνα με το κείμενο της Freeland, ουκρανικές πηγές εκτιμούν ότι οι ρωσικές απώλειες πλησίασαν τις 40.000 μέσα στον τελευταίο μήνα. Ακόμη και αν δεχθεί κανείς αυτή την ουκρανική εκτίμηση, η δυνατότητα της Ρωσίας να συνεχίζει έναν πόλεμο τόσο υψηλής φθοράς δείχνει πόσο σημαντικό παραμένει το μέγεθος.
Η Δύση επομένως δεν πρέπει να αντλήσει το λάθος συμπέρασμα ότι η τεχνολογία αντικαθιστά τη μαζική παραγωγή.
Χρειάζονται και τα δύο.
Το πραγματικό μήνυμα της Ουκρανίας
Το μεγαλύτερο μάθημα ίσως δεν αφορά τελικά ούτε τα drones ούτε τους πυραύλους.
Αφορά την πολιτική βούληση.
Οι δυτικές κοινωνίες έχουν περάσει μεγάλο μέρος των τελευταίων δεκαετιών θεωρώντας ότι οι αυταρχικές δυνάμεις διαθέτουν κάποιο εγγενές στρατηγικό πλεονέκτημα επειδή μπορούν να σχεδιάζουν μακροπρόθεσμα, να κινητοποιούν πόρους και να απορροφούν μεγαλύτερο πολιτικό κόστος.
Η Ουκρανία προσφέρει μια διαφορετική εικόνα.
Μια κοινωνία που θεωρεί ότι υπερασπίζεται την ίδια την ύπαρξή της μπορεί να κινητοποιήσει τεράστιες δημιουργικές και παραγωγικές δυνάμεις.
Και αυτό είναι ίσως το σημείο που αξίζει περισσότερο να κρατήσει η Ευρώπη.
Η στρατηγική ισχύς δεν αγοράζεται απλώς με μεγαλύτερους αμυντικούς προϋπολογισμούς. Χτίζεται μέσα από βιομηχανία, τεχνολογία, κοινωνική συνοχή, θεσμούς και κυρίως την ικανότητα μιας κοινωνίας να αντιλαμβάνεται τι ακριβώς είναι διατεθειμένη να υπερασπιστεί.
SBC Opinion
Η Ουκρανία έχει μετατραπεί στο μεγαλύτερο πραγματικό εργαστήριο του πολέμου του 21ου αιώνα. Το μάθημα για τη Δύση δεν είναι ότι τα φθηνά drones μπορούν να αντικαταστήσουν τα πανάκριβα οπλικά συστήματα. Είναι ότι η στρατιωτική υπεροχή πλέον εξαρτάται από τον συνδυασμό βιομηχανικής κλίμακας και ταχύτητας καινοτομίας.
Για την Ευρώπη αυτό αποτελεί ταυτόχρονα προειδοποίηση και ευκαιρία. Αν τα εκατοντάδες δισεκατομμύρια που πρόκειται να κατευθυνθούν στην άμυνα καταλήξουν απλώς στα παραδοσιακά εξοπλιστικά προγράμματα, ένα μεγάλο μέρος της ιστορικής ευκαιρίας θα χαθεί. Αν όμως δημιουργηθεί ένα ευρωπαϊκό οικοσύστημα άμυνας που συνδέει βιομηχανία, startups, τεχνητή νοημοσύνη, drones και μαζική παραγωγή, η σημερινή γεωπολιτική κρίση μπορεί να αποτελέσει καταλύτη μιας νέας ευρωπαϊκής τεχνολογικής και βιομηχανικής πολιτικής.
Η Ουκρανία απέδειξε ότι το μέγεθος δεν αρκεί. Η Ευρώπη πρέπει τώρα να αποδείξει ότι κατάλαβε το μάθημα.
