ΝΑΤΟ Τουρκία: μια σχέση που σήμερα μοιάζει πιο αναγκαία από ποτέ, αλλά και πιο περίπλοκη. Η στρατηγική αξία της Άγκυρας εκτοξεύεται, την ώρα που οι δημοκρατικές εκτροπές και οι γεωπολιτικές αποκλίσεις βαθαίνουν το έλλειμμα εμπιστοσύνης.
ΝΑΤΟ Τουρκία: η σύνοδος κορυφής στην Άγκυρα επιβεβαιώνει ότι η Συμμαχία δεν μπορεί να αγνοήσει τον ρόλο της Άγκυρας, ακόμη κι αν δυσκολεύεται να την εμπιστευτεί. Η στρατιωτική ισχύς, η γεωγραφία και η διπλωματική δικτύωση της Τουρκίας την καθιστούν κρίσιμο παίκτη, ενώ οι πολιτικοί όροι συμμετοχής της στο δυτικό στρατόπεδο γίνονται όλο και πιο ασαφείς.
Πώς η σχέση ΝΑΤΟ Τουρκία μετατράπηκε από πρόβλημα σε αναγκαιότητα;
Μέχρι πρόσφατα, η Τουρκία αντιμετωπιζόταν ως το «προβληματικό παιδί» της Συμμαχίας, καθυστερώντας εντάξεις όπως της Σουηδίας και αρνούμενη να ευθυγραμμιστεί με τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Οι στενές σχέσεις Ερντογάν – Πούτιν και οι αυταρχικές τάσεις στην εσωτερική πολιτική προκαλούσαν έντονη δυσφορία σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στην Ουάσιγκτον.
Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και στο Ιράν, σε συνδυασμό με την επιστροφή Τραμπ στον Λευκό Οίκο, άλλαξαν τα δεδομένα για τον ρόλο της Τουρκίας. Η ανάγκη του ΝΑΤΟ να διασφαλίσει γραμμές ανεφοδιασμού, αποτροπή έναντι της Ρωσίας και εναλλακτικά κέντρα στρατιωτικής ισχύος σε περίπτωση περιορισμού της αμερικανικής συμμετοχής, αναβάθμισε απότομα την Άγκυρα.
Η στρατιωτική και διπλωματική «υπεραξία» της Άγκυρας
Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ μετά τις ΗΠΑ και ελέγχει τη θαλάσσια πρόσβαση προς τη Μαύρη Θάλασσα, στοιχείο κρίσιμο για την ουκρανική σύγκρουση. Παράλληλα, αποτελεί βασικό πυλώνα της νότιας πτέρυγας, με παρουσία και επιρροή από τα Βαλκάνια έως τη Μέση Ανατολή και την Αφρική.
Η ταχέως αναπτυσσόμενη αμυντική της βιομηχανία, με εξαγωγές άνω των 10 δισ. δολαρίων πέρυσι, προσφέρει στο ΝΑΤΟ έναν παραγωγικό βραχίονα που μπορεί να παραδίδει οπλικά συστήματα γρήγορα και φθηνότερα από πολλούς δυτικούς κατασκευαστές. Ταυτόχρονα, η Άγκυρα αξιοποιεί το διπλωματικό της δίκτυο για να μεσολαβεί σε κρίσεις: από τη Συρία μετά την πτώση Άσαντ το 2024, μέχρι τις συνομιλίες για τη Γάζα και τους διαύλους με το Ιράν εν μέσω πολέμου.
Ο Ερντογάν, ο Τραμπ και η πολιτική ανταλλαγή ισχύος
Η προσωπική σχέση Ερντογάν – Τραμπ προσθέτει μια ακόμη διάσταση στη σημερινή ισορροπία. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν απέκλεισε την επανεξέταση της πώλησης F-35 στην Τουρκία, μετά τον αποκλεισμό που ακολούθησε την αγορά των S-400 το 2019, δείχνοντας ότι κάποια «παγωμένα» ζητήματα μπορεί να ξανανοίξουν.
Ήδη ο Ερντογάν εμφανίζεται να έχει κερδίσει διπλωματικά, καθώς ο Τραμπ δήλωσε ότι πιθανότατα δεν θα συμμετείχε στη σύνοδο αν δεν γινόταν στην Τουρκία με οικοδεσπότη τον ίδιο. Αυτό ενισχύει την εικόνα του Τούρκου προέδρου ως αναντικατάστατου συνομιλητή, τόσο προς το εσωτερικό όσο και προς τους συμμάχους.
Δημοκρατικό έλλειμμα και σιωπηλή ανοχή των συμμάχων
Πίσω από τη ρητορική περί στρατηγικής σημασίας, το επίπεδο εμπιστοσύνης προς την Άγκυρα παραμένει χαμηλό λόγω των δημοκρατικών εκτροπών. Η φυλάκιση του Εκρέμ Ιμάμογλου, βασικού αντιπάλου του Ερντογάν, και η απομάκρυνση της ηγεσίας του μεγαλύτερου κόμματος της αντιπολίτευσης από δικαστήριο, τροφοδοτούν την εικόνα ενός συστήματος όπου η πολιτική και η δικαιοσύνη διαπλέκονται στενά.
Αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ, σε ιδιωτικές συνομιλίες, εκφράζουν ανησυχίες για τη δέσμευση της Τουρκίας σε θεμελιώδεις αξίες όπως η δημοκρατία, τα ανθρώπινα δικαιώματα και το κράτος δικαίου. Δημόσια, όμως, οι επικρίσεις είναι ελάχιστες, καθώς η προτεραιότητα έχει μετατοπιστεί στην άμεση ασφάλεια των ευρωπαϊκών χωρών – ο «λύκος έξω από την πόρτα» δεν θεωρείται πλέον η κατάσταση της τουρκικής δημοκρατίας, αλλά οι γεωπολιτικές απειλές.
Η δύσκολη εξίσωση ΕΕ–Τουρκίας και οι αποκλίσεις
Οι σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Ένωση παραμένουν αντιφατικές: η Ύπατη Εκπρόσωπος Κάγια Κάλας αναγνωρίζει τον κρίσιμο ρόλο της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενώ η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν βλέπει την ένταξη των Δυτικών Βαλκανίων ως τρόπο περιορισμού της τουρκικής επιρροής στην περιοχή. Η έλλειψη ενιαίας στρατηγικής αντανακλά διαφορετικές προτεραιότητες μεταξύ των κρατών-μελών.
Κεντρικό σημείο τριβής είναι η απόκλιση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής από τις ευρωπαϊκές θέσεις, με πιο χαρακτηριστική τη μη συμμετοχή στις κυρώσεις κατά της Ρωσίας μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Η Άγκυρα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε Δύση και Ανατολή, μετατρέποντας την «αμφίθυμη» στάση της σε διαπραγματευτικό κεφάλαιο τόσο απέναντι στο ΝΑΤΟ όσο και απέναντι στις Βρυξέλλες.
SBC Red Line
Η σημερινή ισορροπία ΝΑΤΟ–Τουρκίας είναι περισσότερο μια συναλλαγή ασφάλειας παρά μια σχέση αξιών, και αυτό το γνωρίζουν όλες οι πλευρές. Η σιωπή για τις εσωτερικές εξελίξεις στην Τουρκία είναι το «αντάλλαγμα» για τη στρατηγική της συνεισφορά.
Για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, η Άγκυρα είναι ταυτόχρονα αναγκαίος εταίρος και πηγή ρίσκου, κάτι που καθιστά δυσκολότερο τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό άμυνας και ενέργειας. Οι επιχειρήσεις οφείλουν να προεξοφλούν ότι η γεωπολιτική αστάθεια στην περιοχή θα παραμείνει δομικό χαρακτηριστικό.
Το επόμενο στοίχημα είναι αν η ενίσχυση του ρόλου της Τουρκίας θα οδηγήσει σε βαθύτερη θεσμική ενσωμάτωση ή σε ένα μόνιμο «γκρίζο» καθεστώς μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Από αυτή την απάντηση θα κριθεί και η αρχιτεκτονική ασφάλειας στην ευρύτερη περιοχή για την επόμενη δεκαετία.
Διαβάστε επίσης:
Η Ελλάδα δηλώνει ισχυρός σύμμαχος στη Σύνοδο Κορυφής ΝΑΤΟ
Ρωσία προειδοποιεί ότι αναμένει ευρωπαϊκή κίνηση για διάλογο
#ΝΑΤΟ #Τουρκία #ΡετζέπΤαγίπΕρντογάν #ΝτόναλντΤραμπ #ευρωπαϊκήασφάλεια #αμυντικήβιομηχανία #Ρωσία #Ουκρανία #ΕυρωπαϊκήΈνωση #δημοκρατία #ανθρώπιναδικαιώματα #ΜαύρηΘάλασσα #ΜέσηΑνατολή #διπλωματία #γεωπολιτική
