Για περισσότερο από μία δεκαετία, η παγκόσμια οικονομική και γεωπολιτική ανάλυση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από τον ανταγωνισμό μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Κίνας. Οι περισσότερες προβλέψεις για το εμπόριο, τις επενδύσεις, την τεχνολογία και την ασφάλεια αντιμετωπίζουν τον κόσμο ως μια αναμέτρηση δύο υπερδυνάμεων, όπου οι υπόλοιπες χώρες λειτουργούν ως θεατές ή ως πιόνια. Ο Jim O’Neill αμφισβητεί αυτή τη θεώρηση, υποστηρίζοντας ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Τα μεγάλα προβλήματα του 21ου αιώνα δεν μπορούν να λυθούν από δύο χώρες, όσο ισχυρές κι αν είναι. Χρειάζονται ευρύτερες συμμαχίες, πολυμερή συνεργασία και ενεργό ρόλο των αναδυόμενων οικονομιών.
Η προσέγγιση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου η διεθνής τάξη μετασχηματίζεται. Οι BRICS+, η G20 και άλλοι πολυμερείς θεσμοί αποκτούν αυξανόμενο βάρος, ενώ οι παραδοσιακοί μηχανισμοί διεθνούς διακυβέρνησης δυσκολεύονται να ανταποκριθούν στις νέες προκλήσεις. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο το ποιος είναι ισχυρότερος, αλλά ποιος μπορεί να οικοδομήσει αποτελεσματικές συνεργασίες.
Η εποχή της διπολικής σκέψης φτάνει στα όριά της
Είναι αναμφισβήτητο ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα παραμένουν οι δύο μεγαλύτερες οικονομικές και τεχνολογικές δυνάμεις του κόσμου. Παράγουν περίπου το 40% του παγκόσμιου ΑΕΠ, επηρεάζουν τις χρηματοπιστωτικές αγορές και καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τις τεχνολογικές εξελίξεις.
Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν αρκεί για να εξηγήσει τη λειτουργία της παγκόσμιας οικονομίας.
Η Ινδία εξελίσσεται στην ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία, η Βραζιλία διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην παγκόσμια αγροτική παραγωγή, οι χώρες του Κόλπου επηρεάζουν τις ενεργειακές αγορές μέσω των επενδυτικών τους κεφαλαίων, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί να αποτελεί τον μεγαλύτερο ενιαίο εμπορικό χώρο στον κόσμο.
Η διεθνής ισχύς έχει γίνει πλέον περισσότερο κατανεμημένη.
Οι παγκόσμιες κρίσεις απαιτούν συλλογικές λύσεις
Η πανδημία, η κλιματική αλλαγή, η ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων, η κυβερνοασφάλεια και η τεχνητή νοημοσύνη είναι ζητήματα που καμία χώρα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει μόνη της.
Η διαχείριση μιας νέας πανδημίας προϋποθέτει κοινά πρωτόκολλα, ανταλλαγή επιστημονικών δεδομένων και συντονισμό μεταξύ ανεπτυγμένων και αναδυόμενων οικονομιών.
Η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής δεν μπορεί να επιτύχει χωρίς τη συμμετοχή χωρών όπως η Ινδία, η Βραζιλία, η Ινδονησία και η Νότια Αφρική, που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο τόσο στις εκπομπές όσο και στη διαχείριση φυσικών πόρων.
Το ίδιο ισχύει και για την τεχνητή νοημοσύνη. Η ανάπτυξη κοινών κανόνων διακυβέρνησης δεν μπορεί να περιοριστεί στις αποφάσεις της Ουάσιγκτον ή του Πεκίνου. Απαιτεί ευρύτερη διεθνή συναίνεση ώστε να διασφαλιστεί η διαφάνεια, η ασφάλεια και η ισότιμη πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες.
Οι BRICS+ δεν είναι απλώς μια πολιτική συμμαχία
Η διεύρυνση των BRICS έχει ενισχύσει σημαντικά το οικονομικό τους αποτύπωμα. Πέρα από τις αρχικές πέντε χώρες, η συμμετοχή νέων μελών αυξάνει την επιρροή του σχήματος στις αγορές ενέργειας, στις πρώτες ύλες και στις διεθνείς επενδύσεις.
Παρά τις σημαντικές εσωτερικές διαφορές και τα αντικρουόμενα συμφέροντα μεταξύ των μελών τους, οι BRICS+ λειτουργούν ως πλατφόρμα μέσω της οποίας οι αναδυόμενες οικονομίες διεκδικούν μεγαλύτερη εκπροσώπηση στους διεθνείς οργανισμούς και μεγαλύτερο λόγο στη διαμόρφωση των κανόνων του παγκόσμιου εμπορίου.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αποτελούν αντίπαλο δέος της Δύσης. Σημαίνει όμως ότι η διεθνής τάξη γίνεται περισσότερο πολυκεντρική.
Η Ευρώπη καλείται να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται μπροστά σε μια στρατηγική επιλογή.
Εάν εγκλωβιστεί αποκλειστικά στη λογική του ανταγωνισμού ΗΠΑ–Κίνας, κινδυνεύει να περιορίσει την αυτονομία της. Αντίθετα, μια πιο ενεργή συνεργασία με τις αναδυόμενες οικονομίες μπορεί να ενισχύσει την επιρροή της σε κρίσιμους τομείς, όπως η πράσινη μετάβαση, οι επενδύσεις σε υποδομές και η ψηφιακή οικονομία.
Η Ευρώπη εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρά συγκριτικά πλεονεκτήματα σε κανονιστικό πλαίσιο, τεχνολογία, εκπαίδευση και χρηματοδότηση. Το ζητούμενο είναι να τα αξιοποιήσει σε ένα περισσότερο πολυπολικό περιβάλλον.
Οι «μεσαίες δυνάμεις» αποκτούν μεγαλύτερη σημασία
Ένα από τα σημαντικότερα χαρακτηριστικά της νέας διεθνούς πραγματικότητας είναι η αυξανόμενη επιρροή χωρών που δεν ανήκουν στις δύο υπερδυνάμεις.
Η Ινδία, η Σαουδική Αραβία, η Βραζιλία, η Τουρκία, η Ινδονησία και άλλες περιφερειακές δυνάμεις λειτουργούν ολοένα συχνότερα ως διαμεσολαβητές, επενδυτικοί κόμβοι ή τεχνολογικοί εταίροι. Διαθέτουν μεγαλύτερη ευελιξία στις διεθνείς τους σχέσεις και επιδιώκουν να συνεργάζονται ταυτόχρονα με τη Δύση και την Ανατολή, αποφεύγοντας την πλήρη ευθυγράμμιση με οποιοδήποτε μπλοκ.
Η τάση αυτή περιορίζει τη δυνατότητα των υπερδυνάμεων να επιβάλλουν μονομερώς την ατζέντα τους.
Ο νέος κόσμος θα είναι πολυπολικός
Οι επόμενες δεκαετίες δεν θα καθοριστούν αποκλειστικά από τον ανταγωνισμό μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Θα εξαρτηθούν από την ικανότητα των μεγάλων και μεσαίων δυνάμεων να συνεργαστούν σε τομείς όπου κανείς δεν μπορεί να επιτύχει μόνος του.
Η οικονομική ανάπτυξη, η ενεργειακή ασφάλεια, η δημόσια υγεία και η τεχνολογική πρόοδος απαιτούν θεσμούς που να αντικατοπτρίζουν τη νέα κατανομή ισχύος. Η επιτυχία αυτής της μετάβασης θα κρίνει αν ο 21ος αιώνας θα χαρακτηρίζεται από ανταγωνισμό χωρίς όρια ή από μια πιο ισορροπημένη μορφή παγκόσμιας διακυβέρνησης.
SBC Σχολιο
Η ανάλυση του Jim O’Neill υπενθυμίζει ότι η υπερβολική εστίαση στην αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας συχνά αποκρύπτει τις βαθύτερες αλλαγές που συντελούνται στη διεθνή οικονομία. Οι αναδυόμενες οικονομίες, οι περιφερειακές δυνάμεις και οι πολυμερείς οργανισμοί αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στη διαμόρφωση των παγκόσμιων εξελίξεων. Για τις επιχειρήσεις και τους επενδυτές, αυτό σημαίνει ότι οι ευκαιρίες και οι κίνδυνοι δεν θα προέρχονται αποκλειστικά από τις δύο υπερδυνάμεις, αλλά από ένα πολύ πιο σύνθετο και πολυπολικό διεθνές περιβάλλον, όπου η συνεργασία ενδέχεται να αποδειχθεί εξίσου σημαντική με τον ανταγωνισμό.
