Η παγκόσμια οικονομία έχει μάθει να διαχειρίζεται κρίσεις. Πανδημίες, χρηματοπιστωτικές αναταράξεις, ενεργειακά σοκ και πολέμους. Υπάρχουν όμως ορισμένα σενάρια που εξακολουθούν να προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία στις αγορές, επειδή απειλούν τον ίδιο τον μηχανισμό λειτουργίας του παγκόσμιου εμπορίου. Ένα από αυτά είναι η ταυτόχρονη διαταραχή δύο από τα σημαντικότερα θαλάσσια σημεία διέλευσης του κόσμου: των Στενών του Ορμούζ και του Bab al-Mandeb.
Η πρόσφατη ανακοίνωση των Χούθι για ναυτικό αποκλεισμό των σαουδαραβικών λιμανιών στην Ερυθρά Θάλασσα, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη κρίση στα Στενά του Ορμούζ, δημιουργεί ένα πρωτοφανές γεωοικονομικό σκηνικό. Σύμφωνα με την ανάλυση του Al Jazeera, περίπου 6 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου ημερησίως που κατευθύνονται προς την Ασία μέσω του Bab al-Mandeb βρίσκονται πλέον σε κίνδυνο, ενώ δεξαμενόπλοια έχουν ήδη αρχίσει να αλλάζουν πορεία εξαιτίας της αυξημένης απειλής.
Το ερώτημα δεν αφορά μόνο τη ναυτιλία. Αφορά τη συνολική ανθεκτικότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Η κατάρρευση των εναλλακτικών διαδρομών
Κατά τους τελευταίους μήνες, η Σαουδική Αραβία κατάφερε να περιορίσει τις επιπτώσεις της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, διοχετεύοντας μεγάλο μέρος των εξαγωγών της μέσω αγωγών προς το λιμάνι του Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Από εκεί, το πετρέλαιο φορτωνόταν σε δεξαμενόπλοια με προορισμό κυρίως την Ασία.
Η λύση αυτή όμως βασιζόταν σε μία κρίσιμη προϋπόθεση: ότι η ναυσιπλοΐα μέσω του Bab al-Mandeb θα παρέμενε ασφαλής.
Η ανακοίνωση των Χούθι ανατρέπει αυτή την ισορροπία. Εάν τόσο το Ορμούζ όσο και το Bab al-Mandeb παραμείνουν προβληματικά, η Σαουδική Αραβία χάνει ουσιαστικά και τις δύο βασικές θαλάσσιες εξόδους της προς τις ασιατικές αγορές.
Η παγκόσμια αγορά πετρελαίου βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη όχι με μία μεμονωμένη διαταραχή, αλλά με τη σταδιακή αποδυνάμωση ολόκληρου του ενεργειακού δικτύου της Μέσης Ανατολής.
Μπορεί η Διώρυγα του Σουέζ να αποτελέσει λύση;
Θεωρητικά, η απάντηση είναι ναι.
Πρακτικά, η απάντηση είναι πολύ πιο περίπλοκη.
Η μεταφορά σαουδαραβικού πετρελαίου μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και στη συνέχεια γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας μπορεί να παρακάμψει τις πιο επικίνδυνες περιοχές. Ωστόσο, αυτή η επιλογή αυξάνει σημαντικά τους χρόνους μεταφοράς, την κατανάλωση καυσίμων, το κόστος ασφάλισης και τις ναυλώσεις.
Επιπλέον, τα περισσότερα φορτία από το Yanbu μεταφέρονται με VLCC (Very Large Crude Carriers), τα οποία δεν μπορούν να διέλθουν πλήρως φορτωμένα από τη Διώρυγα του Σουέζ. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται πρόσθετες επιχειρήσεις εκφόρτωσης μέσω του αγωγού SUMED ή μεταφόρτωση σε μικρότερα δεξαμενόπλοια, διαδικασίες που αυξάνουν ακόμη περισσότερο το κόστος και περιορίζουν τη διαθέσιμη μεταφορική ικανότητα.
Με άλλα λόγια, το Σουέζ μπορεί να λειτουργήσει ως βαλβίδα εκτόνωσης, αλλά όχι ως πλήρης αντικατάσταση των παραδοσιακών θαλάσσιων διαδρομών.
Η Ασία βρίσκεται στο επίκεντρο
Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις αναμένεται να καταγραφούν στην Ασία.
Η Ινδία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο που διέρχεται από το Bab al-Mandeb, ενώ σημαντική έκθεση εμφανίζουν επίσης η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία, η Κίνα, η Ταϊβάν, οι Φιλιππίνες και το Πακιστάν. Για όλες αυτές τις οικονομίες, η παράταση των διαταραχών συνεπάγεται υψηλότερο κόστος εισαγωγών, μεγαλύτερους χρόνους παράδοσης και αυξημένη αβεβαιότητα για τις ενεργειακές προμήθειες.
Η ενεργειακή ασφάλεια μετατρέπεται έτσι σε κρίσιμο παράγοντα οικονομικής ανταγωνιστικότητας.
Η ναυτιλία πληρώνει πρώτη το τίμημα
Για τον παγκόσμιο ναυτιλιακό κλάδο, η νέα κρίση επιβεβαιώνει ότι η γεωπολιτική έχει γίνει ο σημαντικότερος παράγοντας διαμόρφωσης των θαλάσσιων μεταφορών.
Τα αυξημένα πολεμικά ασφάλιστρα, οι μεγαλύτερες αποστάσεις, η ανάγκη για περισσότερα διαθέσιμα πλοία και η μείωση της αποτελεσματικής χωρητικότητας του στόλου οδηγούν ήδη σε ανοδικές πιέσεις στους ναύλους.
Ακόμη και αν δεν υπάρξει φυσική έλλειψη πετρελαίου, η καθυστέρηση στη μεταφορά του μπορεί να προκαλέσει προσωρινές ελλείψεις σε ορισμένες αγορές, αυξάνοντας τις τιμές και ενισχύοντας τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η νέα εποχή των πολλαπλών γεωπολιτικών κινδύνων
Η μεγαλύτερη διαφορά σε σχέση με προηγούμενες ενεργειακές κρίσεις είναι ότι σήμερα οι διαταραχές δεν περιορίζονται σε ένα μόνο σημείο.
Η παγκόσμια οικονομία αντιμετωπίζει ταυτόχρονα:
- πολεμικές επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή,
- αυξημένο γεωπολιτικό ανταγωνισμό ΗΠΑ–Κίνας,
- συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία,
- επιθέσεις σε κρίσιμες ναυτιλιακές διαδρομές,
- αυξανόμενους κινδύνους στον κυβερνοχώρο.
Οι επιχειρήσεις καλούνται πλέον να σχεδιάζουν τις εφοδιαστικές τους αλυσίδες με βάση τη γεωπολιτική και όχι μόνο την οικονομική αποδοτικότητα.
Η εποχή της «παγκοσμιοποίησης χαμηλού κόστους» έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί.
SBC Σχολιο
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ και στο Bab al-Mandeb αποδεικνύει ότι η μεγαλύτερη αδυναμία της παγκόσμιας οικονομίας δεν βρίσκεται στην παραγωγή ενέργειας αλλά στη μεταφορά της. Όσο περισσότερα στρατηγικά θαλάσσια περάσματα μετατρέπονται σε ζώνες γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, τόσο αυξάνεται το κόστος λειτουργίας του διεθνούς εμπορίου. Για τη ναυτιλία, τις αγορές και τις κυβερνήσεις, η επόμενη πρόκληση δεν είναι μόνο η διαχείριση των σημερινών κρίσεων αλλά η δημιουργία ενός πιο ανθεκτικού δικτύου εφοδιασμού που θα μπορεί να λειτουργεί ακόμη και όταν οι σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του κόσμου βρίσκονται υπό πίεση.
