Το βιολογικό ρολόι δεν χαλάει τυχαία: νέα μεγάλη γενετική μελέτη δείχνει ότι η ευπάθεια στις διαταραχές του εξαρτάται από την αλληλεπίδραση πολλών γονιδίων και όχι από έναν μόνο «ένοχο». Εντοπίστηκαν 27 περιοχές του γονιδιώματος που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο κιρκαδικής ανισορροπίας.
Το βιολογικό ρολόι δεν χαλάει τυχαία: νέα μεγάλη γενετική μελέτη δείχνει ότι η ευπάθεια στις διαταραχές του εξαρτάται από την αλληλεπίδραση πολλών γονιδίων και όχι από έναν μόνο «ένοχο». Εντοπίστηκαν 27 περιοχές του γονιδιώματος που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο κιρκαδικής ανισορροπίας.
Πώς η γενετική επηρεάζει το βιολογικό ρολόι;
Ερευνητές του Ιατρικού Πανεπιστημίου της Βιέννης ανέλυσαν γενετικά δεδομένα από 312.935 ενήλικες της Βρετανικής Βιοτράπεζας, μιας από τις μεγαλύτερες βιοϊατρικές βάσεις δεδομένων στον κόσμο. Στόχος τους ήταν να κατανοήσουν γιατί κάποιοι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι σε διαταραχές του κιρκαδικού ρυθμού, δηλαδή του εσωτερικού 24ωρου «χρονοδιακόπτη» του οργανισμού.
Η ομάδα, με επικεφαλής τις ερευνήτριες Εύα Σέρνχαμερ και Μαγδαληνή Ζεμπρόβσκα, δημιούργησε έναν νέο σύνθετο δείκτη, τον «Δείκτη Κιρκαδικής Ανισορροπίας» (Circadian Imbalance Index). Ο δείκτης αυτός συνδυάζει πολλά χαρακτηριστικά που σχετίζονται με διαταραγμένο βιολογικό ρολόι, ώστε να μελετηθούν μαζί και όχι αποσπασματικά.
Τι μετρά ο νέος δείκτης και τι βρήκαν οι επιστήμονες;
Ο Δείκτης Κιρκαδικής Ανισορροπίας περιλαμβάνει στοιχεία όπως η προτίμηση για νυχτερινή δραστηριότητα (να είναι κάποιος «βραδινός τύπος»), η πολύ μικρή ή πολύ μεγάλη διάρκεια ύπνου, η αυξημένη τάση προς νευρωτισμό, η άτυπη κατανάλωση καφεΐνης και τα χαμηλά επίπεδα βιταμίνης D. Όλα αυτά συνδέονται με πιο «ευαίσθητο» βιολογικό ρολόι.
Αναλύοντας τον δείκτη, οι επιστήμονες εντόπισαν 27 περιοχές του ανθρώπινου γονιδιώματος που σχετίζονται με αυτή την ανισορροπία. Πολλά από τα γονίδια σε αυτές τις περιοχές είχαν ήδη συνδεθεί σε παλαιότερες έρευνες με τη ρύθμιση του κιρκαδικού ρυθμού και των μηχανισμών που ελέγχουν τον ύπνο, τις ορμόνες και τον μεταβολισμό.
«Για πρώτη φορά καταφέραμε να χαρτογραφήσουμε τη γενετική αρχιτεκτονική του Δείκτη Κιρκαδικής Ανισορροπίας», σημείωσε η Μαγδαληνή Ζεμπρόβσκα, διευκρινίζοντας όμως ότι χρειάζονται περισσότερες μελέτες πριν χρησιμοποιηθούν τα ευρήματα στην κλινική πράξη για πρόβλεψη ατομικού κινδύνου.
Το βιολογικό ρολόι ως κεντρικός «χρονοδιακόπτης» του οργανισμού
Ο κιρκαδικός ρυθμός είναι ο βασικός βιολογικός «χρονοδιακόπτης» που ρυθμίζει πότε κοιμόμαστε, πότε πεινάμε, πώς λειτουργεί η καρδιά, ο εγκέφαλος και το ανοσοποιητικό μέσα στο 24ωρο. Ελέγχεται από μια περιοχή του εγκεφάλου, τον υπερχιασματικό πυρήνα του υποθαλάμου, ο οποίος συγχρονίζεται κυρίως με το φως της ημέρας.
Η επικεφαλής της μελέτης Εύα Σέρνχαμερ τόνισε ότι η προδιάθεση για διαταραχές του κιρκαδικού ρυθμού δεν οφείλεται σε έναν μόνο μηχανισμό, αλλά στην αλληλεπίδραση πολλών γενετικών επιδράσεων. Αυτές «μεταφράζονται» σε διαφορετικά συμπεριφορικά, ψυχολογικά και βιολογικά χαρακτηριστικά, όπως οι συνήθειες ύπνου και καφέ, η διάθεση και τα επίπεδα βιταμίνης D.
Ο νέος δείκτης επιτρέπει στους επιστήμονες να μελετούν ταυτόχρονα όλες αυτές τις παραμέτρους και τις γενετικές τους συσχετίσεις. Αυτό ανοίγει τον δρόμο για πιο στοχευμένη έρευνα στο μέλλον, π.χ. ποιοι άνθρωποι κινδυνεύουν περισσότερο από εργασία σε βάρδιες ή χρόνια έλλειψη ύπνου.
Τι σημαίνει αυτό για εσάς
Για έναν Έλληνα εργαζόμενο σε βάρδιες, έναν φοιτητή που ξενυχτά συστηματικά ή έναν γονιό που νιώθει μόνιμα «διαλυμένος» από τον ύπνο, η μελέτη αυτή λέει κάτι σημαντικό: δεν φταίνε όλα αποκλειστικά στις συνήθειες ή στην «αδυναμία χαρακτήρα». Υπάρχει και γενετική προδιάθεση στο πώς αντιδρά το βιολογικό ρολόι σε διαταραχές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι «είναι γραμμένο» και δεν αλλάζει. Σημαίνει όμως ότι κάποιοι άνθρωποι ίσως χρειάζονται πιο αυστηρή ρουτίνα ύπνου, καλύτερη έκθεση στο φυσικό φως, προσοχή στην κατανάλωση καφεΐνης και τακτικό έλεγχο βιταμίνης D, ειδικά τον χειμώνα στην Ελλάδα. Σε άτομα με έντονα συμπτώματα (σοβαρή αϋπνία, έντονη κούραση, διαταραχές διάθεσης), αξίζει συζήτηση με γιατρό ή ειδικό ύπνου.
Στο μέλλον, τέτοιοι γενετικοί δείκτες μπορεί να βοηθήσουν τους γιατρούς να αναγνωρίζουν ποιοι ασθενείς είναι πιο ευάλωτοι σε διαταραχές του βιολογικού ρολογιού και να προσαρμόζουν καλύτερα συμβουλές και θεραπείες. Μέχρι τότε, η φροντίδα του ύπνου, η σταθερή ρουτίνα και ο σεβασμός στο «ρολόι» του σώματος παραμένουν τα πιο πρακτικά βήματα για όλους μας.
Σχόλιο 
: Σε μια χώρα όπου η νυχτερινή εργασία, το «ξενύχτι» και η έλλειψη σταθερού ωραρίου είναι σχεδόν πολιτισμικός κανόνας, η έρευνα αυτή δείχνει ότι το ΕΣΥ πρέπει να πάρει πολύ πιο σοβαρά τις διαταραχές του βιολογικού ρολογιού. Ο συστηματικός έλεγχος ύπνου σε εργαζόμενους βαρδιών (νοσηλευτές, γιατροί, οδηγοί, βιομηχανία, υπηρεσίες ασφαλείας) και η ενσωμάτωση της χρονοβιολογίας στην επαγγελματική ιατρική θα έπρεπε να είναι προτεραιότητα δημόσιας υγείας.
Πηγή: iatronet.gr
#βιολογικόρολόι #ύπνος #κιρκαδικόςρυθμός #γενετική #δημόσιαυγεία
