Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης αναλαμβάνει από το 2026 τον ρόλο του βασικού εθνικού εργαλείου δημοσίων επενδύσεων, καθώς ολοκληρώνεται η περίοδος υλοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης. Η κλίμακα των πόρων, οι όροι χρηματοδότησης και οι διοικητικές αντοχές του Δημοσίου θα κρίνουν αν μπορεί να περιορίσει το αναπτυξιακό κενό.
Το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης αναλαμβάνει από το 2026 τον ρόλο της «γέφυρας» μετά τη λήξη του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης, με αρχικό προϋπολογισμό 13,157 δισ. ευρώ για την πενταετία 2026-2030. Η μετάβαση, όμως, από ένα έκτακτο ευρωπαϊκό πακέτο 36 δισ. ευρώ σε ένα εθνικό σχήμα με σαφώς μικρότερη κλίμακα και αυστηρότερους δημοσιονομικούς περιορισμούς δεν είναι ουδέτερη για την αναπτυξιακή τροχιά της χώρας.
Μπορεί το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης να καλύψει το κενό;
Το ΕΠΑ, ακόμη και με πλήρη αξιοποίηση της υπερδέσμευσης 30%, φτάνει σε ανώτατο ύψος εντάξεων 16,627 δισ. ευρώ, πολύ χαμηλότερα από τα 36 δισ. του Ταμείου Ανάκαμψης. Επιπλέον, μέρος αυτών των πόρων ανακυκλώνεται σε παλαιά έργα και ανειλημμένες υποχρεώσεις, περιορίζοντας τον πραγματικό χώρο για νέες επενδυτικές προτεραιότητες.
Σε ετήσια βάση, το πρόγραμμα αντιστοιχεί περίπου σε 2,6 δισ. ευρώ εξασφαλισμένων πόρων, σε μια περίοδο όπου η ελληνική οικονομία είχε συνηθίσει σε πρωτοφανή συγκέντρωση ευρωπαϊκών και εθνικών κεφαλαίων. Το βασικό ερώτημα δεν είναι μόνο το «πόσα» χρήματα, αλλά το «πού» και «πόσο γρήγορα» θα διοχετευθούν, ώστε να παράγουν μετρήσιμο αποτέλεσμα σε παραγωγικότητα και ιδιωτικές επενδύσεις.
Πώς κατανέμονται οι πόροι και ποιοι είναι οι κίνδυνοι;
Η δομή του ΕΠΑ το καθιστά κυρίως πρόγραμμα δημοσίων υποδομών: 9,067 δισ. ευρώ στα τομεακά προγράμματα υπουργείων, 2,5 δισ. στις περιφέρειες και 1,57 δισ. σε ειδικά προγράμματα, με τα υπουργεία να ελέγχουν το 68% του αρχικού προϋπολογισμού. Το μεγαλύτερο επιμέρους πρόγραμμα ανήκει στο υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, με προϋπολογισμό 2,584 δισ. ευρώ που μπορεί να φτάσει τα 3,36 δισ. με υπερδέσμευση, κατευθυνόμενο σε έργα μεταφορών, ύδρευσης, αποχέτευσης, οδικά έργα, πολιτική προστασία και κοινωνικές υποδομές.
Πρόκειται για αναγκαίες δαπάνες, αλλά όχι όλες με τον ίδιο αντίκτυπο σε εξαγωγές, παραγωγικότητα και ιδιωτική επενδυτική δραστηριότητα, σε αντίθεση με το Ταμείο Ανάκαμψης που συνδύαζε δημόσια έργα, επιχειρηματικά δάνεια και δεσμευτικές μεταρρυθμίσεις. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος εντοπίζεται στην ικανότητα του Δημοσίου να ωριμάζει, να δημοπρατεί και να ολοκληρώνει έργα χωρίς διαδοχικές παρατάσεις, με την υπερδέσμευση 30% να προεξοφλεί ήδη καθυστερήσεις ή ματαιώσεις.
Τι σημαίνει για την ελληνική οικονομία
Η λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης στις 31 Αυγούστου 2026 συμπίπτει με την ανάγκη ταυτόχρονης επιτάχυνσης του ΕΣΠΑ 2021-2027 και ενεργοποίησης του ΕΠΑ, με χρήση σε μεγάλο βαθμό των ίδιων διοικητικών μηχανισμών. Χωρίς σαφές, δεσμευτικό σύστημα στόχων για παραγωγικότητα, ιδιωτικές επενδύσεις και περιφερειακές ανισότητες, υπάρχει κίνδυνος οι πόροι να απορροφηθούν μεν, αλλά με περιορισμένο διαρθρωτικό αποτύπωμα, αφήνοντας τη χώρα στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε επενδύσεις ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Επιπλέον, σε αντίθεση με το Ταμείο Ανάκαμψης που λειτουργούσε εκτός της συνήθους δημοσιονομικής διαχείρισης, το ΕΠΑ θα χρηματοδοτείται ετησίως από τον εθνικό προϋπολογισμό και θα ανταγωνίζεται άμεσα φορολογικές ελαφρύνσεις, κοινωνικές δαπάνες και αυξημένες αμυντικές ανάγκες. Οι πόροι του δεν βρίσκονται σε «κλειδωμένο λογαριασμό», αλλά θα εξαρτώνται από τον διαθέσιμο δημοσιονομικό χώρο και τα νέα ευρωπαϊκά όρια στις καθαρές δημόσιες δαπάνες, μετατρέποντας το πρόγραμμα σε δοκιμασία τόσο τεχνική όσο και πολιτική.
Σχόλιο 
: Για τον Έλληνα καταναλωτή, το στοίχημα του ΕΠΑ θα φανεί σε βάθος χρόνου σε μισθούς, ποιότητα υπηρεσιών και αντοχές των δημοσίων υποδομών, όχι άμεσα στο πορτοφόλι. Για τις επιχειρήσεις, ειδικά στους κλάδους κατασκευών, ενέργειας, ύδρευσης και υποδομών, το πρόγραμμα μπορεί να λειτουργήσει ως συνέχεια του κύματος έργων του «Ελλάδα 2.0», υπό την προϋπόθεση ότι θα κινητοποιηθούν συμπληρωματικά ιδιωτικά κεφάλαια μέσω εγγυήσεων και ΣΔΙΤ. Σε επίπεδο εθνικής οικονομίας, αν οι περιορισμένοι πόροι κατευθυνθούν σε έργα με μετρήσιμο παραγωγικό αποτέλεσμα και αποφευχθούν οι χρόνιες διοικητικές καθυστερήσεις, το ΕΠΑ μπορεί να λειτουργήσει ως ουσιαστική γέφυρα μετά το Ταμείο Ανάκαμψης· διαφορετικά, ο κίνδυνος είναι μια επιστροφή σε μικρότερα, πιο κατακερματισμένα προγράμματα με χαμηλή αναπτυξιακή απόδοση.
#ΕθνικόΠρόγραμμαΑνάπτυξης #ΤαμείοΑνάκαμψης #Δημόσιεςεπενδύσεις #ΕΣΠΑ #Ελληνικήοικονομία
