Η υπόθεση Jeffrey Epstein δεν είναι μόνο μια ιστορία εγκλήματος, εξουσίας και διάσημων γνωριμιών. Αν περιοριστεί σε αυτό, χάνεται ίσως η σημαντικότερη οικονομική και θεσμική διάστασή της: η δημιουργία ενός διεθνούς συστήματος μέσα στο οποίο ο ακραίος πλούτος μπορεί να αγοράζει όχι μόνο περιουσιακά στοιχεία και πολιτική επιρροή, αλλά και απόσταση από τους κανόνες που δεσμεύουν όλους τους υπόλοιπους.
Αυτή είναι η ουσία της θέσης που διατυπώνει η Brooke Harrington. Η «τάξη Epstein», όπως την αποκαλεί, δεν προέκυψε τυχαία. Ευδοκίμησε μέσα σε ένα περιβάλλον τεράστιας συγκέντρωσης πλούτου και ενός offshore χρηματοπιστωτικού συστήματος που προσφέρει στους ισχυρότερους δυνατότητες οι οποίες είναι πρακτικά απρόσιτες για τον μέσο πολίτη.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικά πολιτικό ζήτημα.
Δεν μιλάμε απλώς για φοροαποφυγή. Μιλάμε για τη δυνατότητα ιδιωτικοποίησης των κανόνων.
Ο πλούτος δεν είναι πλέον μόνο χρήμα
Στις σύγχρονες οικονομίες, ένας εξαιρετικά πλούσιος άνθρωπος δεν διαθέτει απλώς περισσότερα χρήματα. Διαθέτει πρόσβαση σε μια διαφορετική χρηματοοικονομική αρχιτεκτονική.
Trusts, foundations, shell companies, family offices, offshore jurisdictions και πολύπλοκες εταιρικές δομές μπορούν να δημιουργήσουν ένα πλέγμα μέσα στο οποίο η πραγματική ιδιοκτησία, ο έλεγχος και οι χρηματοοικονομικές σχέσεις γίνονται εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν.
Πολλά από αυτά τα εργαλεία είναι απολύτως νόμιμα. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το πρόβλημα.
Το offshore σύστημα δεν χρειάζεται απαραίτητα να παραβιάσει τον νόμο. Μπορεί να αξιοποιήσει τις διαφορές μεταξύ των νόμων διαφορετικών κρατών, δημιουργώντας μια παγκόσμια αγορά δικαιοδοσιών.
Ο πλούσιος μπορεί ουσιαστικά να επιλέξει ποιο νομικό, φορολογικό και κανονιστικό περιβάλλον τον εξυπηρετεί καλύτερα.
Ο εργαζόμενος δεν μπορεί να μεταφέρει τον μισθό του στις Κέιμαν. Η μικρή επιχείρηση δεν μπορεί εύκολα να μεταφέρει την πραγματική της δραστηριότητα σε ένα trust στην Καραϊβική. Ο δισεκατομμυριούχος όμως μπορεί να διαθέτει εταιρείες, περιουσία και επενδύσεις κατανεμημένες σε πολλές διαφορετικές δικαιοδοσίες.
Η ανισότητα επομένως παύει να είναι αποκλειστικά εισοδηματική.
Γίνεται ανισότητα απέναντι στους θεσμούς.
Το offshore ως μηχανισμός εξουσίας
Η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της επιχειρηματολογίας της Harrington είναι ότι παρουσιάζει το offshore σύστημα ως κάτι βαθύτερο από έναν φορολογικό μηχανισμό.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια επιλεκτική αποχώρηση των ισχυρότερων από ορισμένες υποχρεώσεις του κράτους δικαίου, χωρίς αντίστοιχη αποχώρηση από τα οφέλη του.
Οι πολύ πλούσιοι εξακολουθούν να απολαμβάνουν προστασία ιδιοκτησίας, λειτουργικές κεφαλαιαγορές, τραπεζικό σύστημα, δικαστήρια, κρατική ασφάλεια και σταθερά νομίσματα.
Ταυτόχρονα όμως μπορούν, μέσω διεθνών δομών, να περιορίζουν την έκθεσή τους σε φορολογία, διαφάνεια ή συγκεκριμένους κανονισμούς.
Αυτό δημιουργεί μια ιδιότυπη ασυμμετρία: τα οφέλη παραμένουν συλλογικά, ενώ μέρος των υποχρεώσεων γίνεται διαπραγματεύσιμο.
Το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο από τον Epstein
Η εμμονή με τα πρόσωπα είναι κατανοητή. Τα ονόματα δημιουργούν τίτλους, πολιτικές συγκρούσεις και τεράστιο ενδιαφέρον.
Αλλά υπάρχει κίνδυνος να κοιτάμε το σκάνδαλο και να μη βλέπουμε το σύστημα.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος γνώριζε ποιον. Είναι πώς δημιουργούνται δίκτυα τόσο μεγάλης οικονομικής και κοινωνικής ισχύος ώστε να λειτουργούν επί χρόνια με περιορισμένη δημόσια ορατότητα.
Η συγκέντρωση πλούτου δημιουργεί συγκέντρωση πρόσβασης.
Και η πρόσβαση δημιουργεί δίκτυα.
Τραπεζίτες, δικηγόροι, λογιστές, wealth managers, σύμβουλοι, πολιτικοί, επιχειρηματίες, πανεπιστήμια, φιλανθρωπικά ιδρύματα και κοινωνικές ελίτ μπορούν να συνδεθούν μέσα σε οικοσυστήματα όπου η οικονομική ισχύς μετατρέπεται σταδιακά σε κοινωνικό κύρος και θεσμική επιρροή.
Δεν χρειάζεται κάποια μεγάλη συνωμοσία για να συμβεί αυτό. Αρκούν τα οικονομικά κίνητρα.
Η πραγματική απειλή είναι η διάβρωση της ισονομίας
Οι δημοκρατίες μπορούν να επιβιώσουν με σημαντικές οικονομικές ανισότητες. Πολύ δυσκολότερα μπορούν να επιβιώσουν όταν δημιουργείται η αντίληψη ότι υπάρχουν διαφορετικοί κανόνες για διαφορετικές κοινωνικές τάξεις.
Εάν ο πολίτης πιστεύει ότι η φορολογία είναι υποχρεωτική για τον ίδιο αλλά αντικείμενο διεθνούς σχεδιασμού για τον δισεκατομμυριούχο, το πρόβλημα παύει να είναι λογιστικό.
Γίνεται πολιτικό.
Το ίδιο συμβαίνει όταν η πολυπλοκότητα της ιδιοκτησίας καθιστά δυσκολότερη την απόδοση ευθύνης ή όταν τεράστιες περιουσίες αποκτούν τέτοια ισχύ ώστε μπορούν να αγοράζουν τις καλύτερες νομικές, επικοινωνιακές και χρηματοοικονομικές υπηρεσίες στον κόσμο.
Η δημοκρατία στηρίζεται σε μια θεμελιώδη υπόσχεση: ότι ο νόμος εφαρμόζεται ανεξάρτητα από το μέγεθος του τραπεζικού λογαριασμού.
Όταν αυτή η υπόσχεση αμφισβητείται, η ζημιά είναι πολύ μεγαλύτερη από τα χαμένα φορολογικά έσοδα.
Η απάντηση δεν είναι η κατάργηση του διεθνούς κεφαλαίου
Θα ήταν λάθος να αντιμετωπιστεί κάθε offshore δομή ως εγκληματική. Οι διεθνείς επιχειρήσεις χρειάζονται διασυνοριακές εταιρικές δομές και οι παγκόσμιες κεφαλαιαγορές απαιτούν ευελιξία.
Το ζητούμενο είναι διαφορετικό: πραγματική διαφάνεια στην τελική ιδιοκτησία, αποτελεσματική συνεργασία μεταξύ φορολογικών και δικαστικών αρχών και περιορισμός των δομών που υπάρχουν αποκλειστικά για να αποκρύπτουν περιουσιακά στοιχεία ή πραγματικούς δικαιούχους.
Διότι η παγκοσμιοποίηση του κεφαλαίου χωρίς αντίστοιχη παγκοσμιοποίηση της εποπτείας δημιούργησε ένα τεράστιο regulatory arbitrage.
Τα χρήματα έγιναν παγκόσμια.
Οι αρχές παρέμειναν εθνικές.
Και μέσα σε αυτή τη διαφορά γεννήθηκε μια ολόκληρη βιομηχανία.
SBC Σχολιο
Η πραγματική κληρονομιά της υπόθεσης Epstein δεν πρέπει να περιοριστεί στη νοσηρή περιέργεια γύρω από πρόσωπα, λίστες και κοινωνικές σχέσεις. Το μεγαλύτερο ερώτημα αφορά το πώς οι δυτικές οικονομίες επέτρεψαν στον ακραίο πλούτο να δημιουργήσει μια παράλληλη διεθνή υποδομή διαχείρισης χρημάτων, περιουσίας και επιρροής.
Το offshore σύστημα δεν δημιούργησε την οικονομική ανισότητα. Την έκανε όμως πολύ ισχυρότερη, επειδή μετέτρεψε τον πλούτο σε δυνατότητα επιλογής κανόνων.
Και εκεί βρίσκεται η κόκκινη γραμμή.
Όταν οι εύποροι έχουν περισσότερα σπίτια, επιχειρήσεις ή επενδύσεις, έχουμε οικονομική ανισότητα. Όταν μπορούν να αγοράζουν διαφορετική σχέση με τον νόμο, έχουμε θεσμική ανισότητα.
Η δεύτερη είναι πολύ πιο επικίνδυνη από την πρώτη.
