Μέρος του προβλήματος ή της λύσης του; Αίγυπτος και Κατάρ πρωταγωνιστούν τις τελευταίες ημέρες στο αιματοκύλισμα στη Μέση Ανατολή, με αποκορύφωμα την πρωτοβουλία τους για την απελευθέρωση δυο γυναικών ομήρων από τη Χαμάς προ ολίγων ωρών. Τα δυο αραβικά κράτη έχουν πολλούς λόγους για να έχουν ενεργή εμπλοκή στον πόλεμο Ισραήλ-Χαμάς, λόγοι που εξηγούν εν πολλοίς τις πρωτοβουλίες τους σε διπλωματικό, αμυντικό και ανθρωπιστικό επίπεδο.
Η Αίγυπτος, κατ’ αρχάς, υπό την ηγεσία του Αλ Σίσι παίζει ίσως τον πιο αποφασιστικό ρόλο στις διεθνείς προσπάθειες για κατάπαυση του πυρός αλλά και στην αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας στους εγκλωβισμένους της Γάζας. Σε φάση προσέγγισης με το Ισραήλ, προϊόν της δυτικής μεταστροφής του Καΐρου επί διακυβέρνησης Σίσι, οι Αιγύπτιοι είχαν ενημερώσει το Τελ Αβίβ για ενδεχόμενο επίθεσης στο βόρειο τμήμα της χώρας. Παράλληλα Αίγυπτος και Ισραήλ συμμετέχουν σε ενεργειακές και οικονομικές συμμαχίες, μαζί με την Ελλάδα.
Στην παρούσα φάση η κυβέρνηση της Αιγύπτου βρίσκεται στις συμπληγάδες, από τη μια πλευρά ως η πολυπληθέστερη αραβική χώρα και από τις ηγέτιδες του μουσουλμανικού κόσμου, συνορεύει με τη Λωρίδα της Γάζας και ο αιγυπτιακός λαός ακόμα και σήμερα τρέφει εχθρικά αισθήματα για τους Ισραηλινούς, απότοκο των συνεχών αραβοϊσραηλινών πολέμων του περασμένου αιώνα. Από την άλλη οι πιέσεις της Δύσης, την προσέγγιση της οποίας ο στρατηγός Σίσι είδε ως μονόδρομο στην προσπάθεια του να επαναφέρει τον κοσμικό χαρακτήρα της διακυβέρνησης στην Αίγυπτο, μετά το πέρασμα Μόρσι και Μουσουλμανικής Αδελφότητας. Η αλήθεια είναι πως υπάρχει ανησυχία για τους θύλακες της Αδελφότητας εντός της Αιγύπτου και της διασύνδεσης τους με τους Παλαιστίνιους εξτρεμιστές.
Ωστόσο για τις ανάγκες της διατήρησης της πολιτικής σταθερότητας στη χώρα του, ο Αλ Σίσι δεν μπορεί να «κλείσει το μάτι» ούτε στην Ουάσιγκτον ούτε στο Τελ Αβίβ. «Η προστασία της εθνικής ασφάλειας της Αιγύπτου είναι η ύψιστη προτεραιότητά μου και η απόλυτη ευθύνη μου» ήταν το μήνυμα του, το οποίο ενισχύθηκε με διαρροές για την αποστολή αμερικανικών στρατιωτικών ενισχύσεων στην περιοχή, όχι ως ένδειξη στήριξης τον Νετανιάχου αλλά ως αποτρεπτικό όπλο αν εκτραχυνθεί η κατάσταση στη Γάζα από τις IDF αλλά και αν υπάρξει γενικότερη ανάφλεξη με τη συμμετοχή και του Ιράν.
Εξαιτίας των παραπάνω, ο Αιγύπτιος πρόεδρος και η κυβέρνηση του πρωτοστατούν στις προσπάθειες διπλωματικής λύσης, είτε με πρωτοβουλίες για να σημειωθούν κινήσεις καλής θέλησης από τις αντιμαχόμενες πλευρές, όπως η απελευθέρωση ομήρων ή η αποστολή ανθρωπιστικής βοήθειας από το μόνο πέρασμα, αυτό της αιγυπτιακής μεθοριακής Ράφα, είτε με διπλωματικές ενέργειες ευρείας κλίμακας, όπως η Διάσκεψη στο Κάιρο, στην οποία συμμετείχε και ο Κ. Μητσοτάκης.
Ο πλούσιος υποστηρικτής της Χαμάς
Λιγότερο σύνθετος αλλά εξίσου σημαντικός είναι ο ρόλος του Κατάρ, τόσο στην εξέλιξη των εχθροπραξιών όσο και στη λήξη τους αλλά και στην επόμενη ημέρα στη Γάζα. To πλούσιο εμιράτο έχει προνομιακές σχέσεις με τη Χαμάς, «φιλοξενεί» τον ηγέτη της Ι. Χανίγιε στη Ντόχα και χρηματοδοτεί μεγάλο μέρος των δραστηριοτήτων της και είναι σε ευθεία αντιπαράθεση με τον Ισραήλ, προκαλώντας την οργή του Τελ Αβίβ, το οποίο ωστόσο δεν μπορεί να πείσει της ΗΠΑ να… συμμεριστούν τα αισθήματα του. Σύμμαχος της Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή, το Κατάρ έχει αναλάβει σχεδόν αποκλειστικά τις διαπραγματεύσεις με τους τρομοκράτες για την απελευθέρωση των ομήρων, τουλάχιστον των μη Ισραηλινών το συντομότερο δυνατό.
Η πολεμική ρητορική της Ντόχα κατά του Ισραήλ είχε ενταθεί το τελευταίο διάστημα, πριν την επίθεση της Χαμάς, απαιτώντας από την κυβέρνηση Νετανιάχου να σεβαστεί τα δικαιώματα των Παλαιστινίων στην περιοχή της Γάζας. Η βασιλική οικογένεια των Αλ Θάνι ρίχνουν τα πυρά τους κατά του Ισραήλ σε κάθε ευκαιρία, κι ας καταγράφεται το Κατάρ ως η πρώτη αραβική χώρα που ανέπτυξε εμπορικές σχέσεις με το Τελ Αβίβ.
Το Κατάρ φιλοδοξεί να παίξει ρόλο περιφερειακής δύναμης στην περιοχή, υποστηριζόμενο στις εξαιρετικές σχέσεις με την Ουάσιγκτον -μεγάλη η συνεισφορά τους στους πολέμους των ΗΠΑ στην περιοχή, ιδίως κατά της Αλ Κάιντα κι του ISIS- και στους ανεξάντλητους οικονομικούς πόρους του. Σε αυτό το πλαίσιο και τα «ανοίγματα» του προς το Ιράν –ο Ιρανός ΥΠΕΞ βρισκόταν στη Ντόχα ώρες πριν τον Μπλίνκεν και συναντήθηκε εκεί και με τον Χανίγιε της Χαμάς– προκαλώντας τη δυσφορία σε ΗΠΑ και Ισραήλ.
