Η επίσκεψη του Τούρκου Προέδρου Ρ.Τ. Ερντογάν στην Αθήνα, η συνάντηση του με τον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη και το 5ο ΑΣΣ των δυο κρατών άφησε υποσχέσεις για καλύτερες ημέρες συνύπαρξης, 15 «win-win» συμφωνίες κυρίως οικονομικού επιπέδου και επικοινωνιακά κέρδη για τις δυο πλευρές. Άφησε και μια Διακήρυξη Φιλίας και Καλής Γειτονίας με αρκετά «θολά» σημεία, που χρήζουν προσοχής στη διαχείριση τους.
Τι σημειώνεται στη Διακήρυξη
Η Διακήρυξη Φιλίας και Καλής Γειτονίας των Αθηνών που φέρει την υπογραφή του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αποτελεί ένα μη δεσμευτικό κείμενο για τα δυο μέρη με ενδιαφέροντες, όμως, προθέσεις για το modus operandi των δυο κρατών προκειμένου να αποφευχθούν εντάσεις και διπλωματικές κρίσεις. Στο κείμενο της Διακήρυξης σημειώνεται:
Ο Πρωθυπουργός της Ελληνικής Δημοκρατίας, η Α.E. κ. Κυριάκος Μητσοτάκης και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας της Τουρκίας, η Α.E. κ. Recep Tayyip Erdoğan, εκπροσωπώντας τις αντίστοιχες Κυβερνήσεις τους (που αποκαλούνται από κοινού «τα Μέρη»), έχοντας προεδρεύσει της 5ης συνάντησης του Ανωτάτου Συμβουλίου Συνεργασίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και της Δημοκρατίας της Τουρκίας την 7η Δεκεμβρίου 2023, στην Αθήνα, σε πνεύμα καλής θέλησης και συνεργασίας,
PP1. Αναγνωρίζοντας την ανανεωμένη βούληση για συνεργασία μεταξύ των Κυβερνήσεων των δύο χωρών,
PP2. Υπογραμμίζοντας ότι οι δεσμοί μεταξύ των δύο γειτονικών εθνών έχουν τη δυνατότητα να αυξήσουν σημαντικά την ευημερία και τη δυναμική της περιοχής,
PP3. Δίνοντας έμφαση στην ανάγκη να συνεχίσουν να εργάζονται από κοινού προς όφελος και των δύο κοινωνιών σε κλίμα φιλίας και αμοιβαίας εμπιστοσύνης,
PP4. Επιδιώκοντας ενίσχυση των διμερών σχέσεων μέσω των υφιστάμενων θεσμικών μηχανισμών,
PP5. Τονίζοντας ότι, προκειμένου να ενισχυθούν οι σχέσεις καλής γειτονίας, αμφότερα τα Μέρη, χωρίς να θίγονται οι εκατέρωθεν νομικές θέσεις τους, θα καλλιεργούν πνεύμα αλληλεγγύης απέναντι στις τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις,
PP6. Υπογραμμίζοντας ότι για την προώθηση της εν λόγω θετικής ατμόσφαιρας και ατζέντας, αμφότερα τα Μέρη θα ενθαρρύνουν την ανταλλαγή επισκέψεων σε κάθε επίπεδο με προσέγγιση προσανατολισμένη στην επίτευξη αποτελεσμάτων,
PP7. Υπενθυμίζοντας ότι μεταξύ των θεμελιωδών σκοπών του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών και των παγκοσμίως αναγνωρισμένων αρχών του διεθνούς δικαίου είναι η διατήρηση της διεθνούς ειρήνης και η φιλική συνεργασία μεταξύ των κρατών,
PP8. Έχοντας αποφασίσει να καλλιεργούν φιλικές σχέσεις, αμοιβαίο σεβασμό, ειρηνική συνύπαρξη και κατανόηση και να επιλύουν κάθε διαφορά μεταξύ τους με ειρηνικά μέσα και σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο,
PP9. Υπογραμμίζοντας τη σημασία των αποτελεσματικών διαύλων και μηχανισμών επικοινωνίας σε κάθε επίπεδο για την επιτυχή διαχείριση των διμερών τους σχέσεων, με ιδιαίτερη έμφαση στην αποφυγή συγκρουσιακών καταστάσεων και δυνητικής κλιμάκωσης,
PP10. Τονίζοντας ότι και τα δύο Μέρη θα προσεγγίσουν τις σχέσεις τους με στόχο την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας και την εμβάθυνση των δεσμών μεταξύ των λαών, συνεισφέροντας με αυτόν τον τρόπο στην ευημερία και την ειρηνική συνύπαρξη των δύο γειτονικών λαών τους, τονίζοντας περαιτέρω ότι προς τούτο, υπό το φως της επιτευχθείσας σημαντικής προόδου σχετικά με την προώθηση της θετικής ατζέντας σε οικονομικά και εμπορικά θέματα μέσω του Κοινού Σχεδίου Δράσης, οι δύο πλευρές θα διερευνήσουν επιπρόσθετα θέματα συνεργασίας,
Συμφώνησαν στα κάτωθι:
OP1. Τα Μέρη συμφωνούν να συμμετέχουν σε συνεχείς εποικοδομητικές και ουσιαστικές διαβουλεύσεις με βάση τους ακόλουθους πυλώνες:
(α) Πολιτικός Διάλογος:
– σε θέματα αμοιβαίου συμφέροντος
– Διερευνητικές/ Διαβουλευτικές συνομιλίες
(β) Θετική Ατζέντα, στο πλαίσιο του ενισχυμένου Κοινού Σχεδίου Δράσης, που περιλαμβάνει μέτρα κοινού ενδιαφέροντος στους τομείς της επιχειρηματικότητας-οικονομίας, τουρισμού, μεταφορών, ενέργειας, καινοτομίας, επιστήμης και τεχνολογίας, γεωργίας, περιβαλλοντικής προστασίας, κοινωνικής ασφάλισης και υγείας, νεολαίας, εκπαίδευσης και αθλητισμού και όποιον άλλο τομέα συμφωνηθεί από κοινού, με στόχο την επίτευξη σημαντικών και συγκεκριμένων παραδοτέων, εξορθολογίζοντας και επικαιροποιώντας συνεχώς την ατζέντα, με δομημένο τρόπο και νέα θέματα.
(γ) Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης, που περιλαμβάνουν μέτρα στον στρατιωτικό τομέα που θα συνέβαλλαν στην εξάλειψη αδικαιολόγητων πηγών έντασης, καθώς και των κινδύνων που απορρέουν από αυτές,
OP2. Τα Μέρη δεσμεύονται να απέχουν από κάθε δήλωση, πρωτοβουλία, ή ενέργεια που θα μπορούσε να υπονομεύσει ή να απαξιώσει το γράμμα και το πνεύμα αυτής της Διακήρυξης ή να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της ειρήνης και της σταθερότητας στην περιοχή τους.
OP3. Τα Μέρη θα προσπαθήσουν να επιλύσουν οποιαδήποτε διαφορά προκύψει μεταξύ τους με φιλικό τρόπο, μέσω απευθείας διαβουλεύσεων μεταξύ τους ή με άλλα μέσα αμοιβαίας επιλογής, όπως προβλέπεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.
Αυτή η Διακήρυξη δεν αποτελεί διεθνή συμφωνία, δεσμευτική για τα Μέρη κατά το διεθνές δίκαιο. Καμία πρόνοια της Διακήρυξης αυτής δεν πρέπει να ερμηνεύεται ότι παράγει νομικά δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τα Μέρη.
Έγινε στην Αθήνα, την 7η Δεκεμβρίου 2023, σε δύο αντίγραφα, καθένα στην Ελληνική, Τουρκική και Αγγλική γλώσσα με όλα τα κείμενα να θεωρούνται εξίσου αυθεντικά. Σε περίπτωση διαφοράς ως προς την ερμηνεία, υπερισχύει το αγγλικό κείμενο.
Τα «αγκάθια»
Αν και μη δεσμευτικού χαρακτήρα, η Διακήρυξη έχει ορισμένα άρθρα που προκαλούν διπλή ανάγνωση και δεδομένα διαφορετική ερμηνεία, ανάλογα με την ανάγνωση τους. Συγκεκριμένα δυο διευκρινιστικά εδάφια (OP) προκαλούν εύλογες απορίες σε διπλωματικούς κύκλους:
Στο OP1 για τα Μέτρα Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης διευκρινίζεται πως «περιλαμβάνουν και μέτρα στον στρατιωτικό τομέα που θα συνέβαλλαν στην εξάλειψη αδικαιολόγητων πηγών έντασης, καθώς και των κινδύνων που απορρέουν από αυτές». Πρόκειται για μια αοριστολογία που συμπεριλήφθηκε ως διευκρινιστικό εδάφιο και που θα μπορούσε να ερμηνευτεί κατά το δοκούν. Από την πλευρά της Ελλάδας ως εν δυνάμει δέσμευση της Τουρκίας να σταματήσει υπερπτήσεις και παραβιάσεις εναέριου χώρου και θαλασσίων χωρικών υδάτων. Αλλά και από την πλευρά της Τουρκίας ως δικαίωμά της να εγείρει απαίτηση αποστρατιωτικοποίησης των νησιών. Κι αυτό χωρίς να έχει ληφθεί κάποια μέριμνα, ούτε καν νύξη δεν έγινε, από ελληνικής πλευράς για άρση του τουρκικού casus belli, που ψήφησε η Τουρκική Εθνοσυνέλευση το 1995 και είναι ακόμα εν ισχύ.
Στο OP3 αναφέρεται πως «τα Μέρη θα προσπαθήσουν να επιλύσουν οποιαδήποτε διαφορά προκύψει μεταξύ τους με φιλικό τρόπο, μέσω απευθείας διαβουλεύσεων μεταξύ τους ή με άλλα μέσα αμοιβαίας επιλογής, όπως προβλέπεται στον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών». Και το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί προβλέπεται ο Χάρτης του ΟΗΕ, ως «φιλικός» τρόπος επίλυσης οποιαδήποτε διμερούς διαφοράς, και όχι το Διεθνές Δίκαιο, όταν υπάρχει το προηγούμενο με την Τουρκία που δεν έχει σεβαστεί τα ψηφίσματα που έχουν εκδοθεί από τον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών. Αν, για παράδειγμα, ένα τουρκικό πλοίο, για το οποίο οι ελληνικές αρχές έχουν πληροφορίες πως μεταφέρει ρουκέτες στη Λιβύη, ζητήσει να διέλθει των ελληνικών χωρικών υδάτων χωρίς να επιτρέψει τον έλεγχο του από το ελληνικό λιμενικό, πως θα παίξει ρόλο η Χάρτα των Η.Ε. στην «φιλική επίλυση» της συγκεκριμένης διαφοράς;
