Tο κρυπτονόμισμα είναι μια τεχνολογία, μια επενδυτική ευκαιρία και ένας εντελώς νέος τρόπος θεώρησης του χρήματος.
Όταν οι άνθρωποι λένε «κρυπτονόμισμα», η έννοια εξαρτάται από το ποιος είναι και πώς το βλέπει.
Οποιοσδήποτε ορισμός κρυπτονομίσματος πρέπει να περιλαμβάνει μια μικρή ιστορική αναδρομή, μια επισκόπηση της τεχνολογίας και μια επισκόπηση των ευκαιριών της αγοράς.
Ø Πώς Λειτουργεί το Κρυπτονόμισμα;
Το συνθετικό «κρυπτό» της λέξης «κρυπτονόμισμα« αναφέρεται στην κρυπτογράφηση που παρέχεται σε όλα τα σύγχρονα ψηφιακά νομίσματα. Τα κρυπτονομίσματα, όπως το Bitcoin και το Dogecoin, έχουν αξία επειδή οι άνθρωποι πληρώνουν για να τα αγοράσουν. Το κρυπτονόμισμα μπορεί στη συνέχεια να ανταλλάσσεται με αγαθά, υπηρεσίες ή νομίσματα εκδιδόμενα από κυβερνήσεις, όπως το ευρώ.
Οι περισσότεροι άνθρωποι αποκτούν κρυπτονόμισμα αγοράζοντας νομίσματα και tokens online από ανταλλακτήρια ή πουλώντας κάτι και αποδεχόμενοι κρυπτονομίσματα ως πληρωμή. Ορισμένοι κερδίζουν νομίσματα χρησιμοποιώντας τους υπολογιστές τους για να επικυρώνουν συναλλαγές στην αλυσίδα μπλοκ. Η απόδοση αυτών των υπολογισμών ανταμείβεται με νεόκοπα νομίσματα σε μια διαδικασία που ονομάζεται εξόρυξη.
Όταν ο Satoshi Nakamoto δημιούργησε το Bitcoin, ο πηγαίος κώδικας όριζε ένα αυθαίρετο όριο στον συνολικό αριθμό bitcoins που θα μπορούσαν να κοπούν περίπου 21 εκατομμύρια. Στις αρχές του 2021, υπήρχαν μόνο περίπου 2,4 εκατομμύρια Bitcoins που δεν είχαν ακόμα δημιουργηθεί και τεθεί σε κυκλοφορία.
Οι εισαγωγές στο κρυπτονόμισμα περιλαμβάνουν πάντα τη λέξη «blockchain». Το blockchain είναι μια κατανεμημένη βάση δεδομένων που παρακολουθεί τις συναλλαγές κρυπτονομισμάτων. Παρόλο που τα blockchain και τα κρυπτονομίσματα ήταν συνυφασμένα από την αρχή, δεν είναι το ίδιο πράγμα. Η αρχιτεκτονική blockchain μπορεί να χρησιμοποιηθεί για πολλούς σκοπούς εκτός από το εικονικό νόμισμα και τα ψηφιακά νομίσματα δεν χρειάζεται να υλοποιούνται σε blockchains. Ωστόσο, τα σημερινά κρυπτονομίσματα παγκοσμίως βασίζονται σε blockchain, επειδή η αρχιτεκτονική blockchain προσφέρει μοναδικά τεχνικά πλεονεκτήματα. Κάθε ψηφιακό νόμισμα που διαπραγματεύεται σήμερα είναι ένα κρυπτονόμισμα με blockchain.
Ø Νομίσματα και Tokens
Τείνουμε να χρησιμοποιούμε τους όρους «νόμισμα» και «token» (ίσως το έχετε συναντήσει και ως «διακριτικό» ή «κουπόνι») εναλλάξιμα όταν αναφερόμαστε σε μονάδες κρυπτονομισμάτων, αλλά είναι διαφορετικοί.
Ένα νόμισμα είναι το εγγενές συνάλλαγμα ενός blockchain. Για παράδειγμα, το Ether είναι το νόμισμα της αλυσίδας του Ethereum. Τα κρυπτογραφικά νομίσματα περιλαμβάνουν το Bitcoin, το Ripple, το Ethereum, το Dogecoin, το ΝΈΟ και το Litecoin.
Τα tokens είναι νομίσματα που βασίζονται σε κάποιο άλλο blockchain. Για παράδειγμα, έχουν δημιουργηθεί δεκάδες tokens στο blockchain Ethereum, συμπεριλαμβανομένων των Enjin Coin, SAND, Radix και Lotto.
Μια σημαντική διαφορά μεταξύ νομισμάτων και tokens είναι ότι το λεγόμενο «φυσικό αέριο» (gas) – ουσιαστικά ο «φόρος» στις συναλλαγές κρυπτονομισμάτων – πρέπει γενικά να καταβάλλεται χρησιμοποιώντας το εγγενές νόμισμα του blockchain. Επομένως, εάν χρησιμοποιείτε SAND ή Radix ή Lotto, οι χρεώσεις συναλλαγών blockchain θα καταβάλλονται σε Ether. Η μετατροπή και η πληρωμή μπορεί να πραγματοποιηθούν αυτόματα στο παρασκήνιο ή μπορεί να χρειαστεί να κρατήσετε λίγο Ether στο πορτοφόλι σας, ανάλογα με το token με το οποίο εργάζεστε και την εφαρμογή που χρησιμοποιείτε.
Η αγορά των κρυπτονομισμάτων έχει σημειώσει πραγματικά μεγάλες αποδόσεις το 2023. Ενδεικτικά, το Bitcoin έχει ανέβει 160%, το Ethereum 90%, το Cardano 140%. Δεν έλειψαν και άλλα νομίσματα με ακόμα πιο εντυπωσιακές αποδόσεις, όπως το Solana που 7πλασίασε την τιμή του, «γκαζώνοντας» στο τελευταίο τρίμηνο, όπου πολλαπλασίασε την τιμή του επί 5.
Ανεξάρτητα από τις χρηματιστηριακές διακυμάνσεις, η καλύτερη χρονιά στην ιστορία των crypto αναμένεται να είναι αυτή που έρχεται, το 2024. Για ποιο λόγο; Μια συγκυρία γεγονότων αναμένεται να εκτοξεύσει το ενδιαφέρον των εμπλεκομένων αλλά και των μέσων μαζικής ενημέρωσης, με πρώτη από όλες την αναμενόμενη έγκριση των ETFs του Bitcoin στη spot αγορά.
Ø Τα κενά της νομοθεσίας και οι ενέργειες στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, κάνοντας το πρώτο βήμα, ενέκρινε τους πρώτους κανόνες της ΕΕ για την ιχνηλασιμότητα των κρυπτοστοιχείων, για την αποτροπή της νομιμοποίησης παράνομων εσόδων, αλλά και την προστασία των καταναλωτών.
Ø Τι προβλέπει η νομοθετική πράξη
Σύμφωνα με την πρώτη νομοθετική πράξη, οι μεταφορές των κρυπτονομισμάτων, όπως συμβαίνει με οποιαδήποτε άλλη χρηματοπιστωτική πράξη, θα μπορούν πάντα να εντοπιστούν και να δεσμευτούν ύποπτες συναλλαγές. Η υποχρέωση, οι πληροφορίες σχετικά με την πηγή του περιουσιακού στοιχείου και τον δικαιούχο του να συνοδεύουν τη συναλλαγή και να αποθηκεύονται και στις δύο πλευρές της μεταβίβασης, θα καλύπτει στο μέλλον και τις μεταφορές κρυπτοστοιχείων
Ø Τι καλύπτει και τι όχι η νομοθεσία
Η νομοθεσία θα καλύπτει επίσης συναλλαγές άνω των 1.000 ευρώ από τα λεγόμενα αυτοφιλοξενούμενα πορτοφόλια (δηλ. την ηλεκτρονική διεύθυνση ενός πορτοφολιού κρυπτοστοιχείων ιδιώτη χρήστη) όταν αλληλεπιδρούν με “φιλοξενούμενα” πορτοφόλια τα οποία διαχειρίζονται πάροχοι υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων. Οι κανόνες δεν θα ισχύουν για τις μεταφορές μεταξύ προσώπων που πραγματοποιούνται χωρίς πάροχο ή μεταξύ παρόχων που ενεργούν για λογαριασμό τους.
Ø Νέοι κανόνες για εποπτεία και προστασία καταναλωτών
Περαιτέρω, εγκρίθηκαν και οι νέοι κανόνες σχετικά με την εποπτεία, την προστασία των καταναλωτών και τις περιβαλλοντικές διασφαλίσεις των κρυπτοστοιχείων, κάτι το οποίο ήταν επιτακτική ανάγκη να ρυθμιστεί.
Ø Οι διατάξεις για τα κρυπτοστοιχεία
Ο κανονισμός θα καλύπτει κρυπτοστοιχεία που δεν ρυθμίζονται από την ισχύουσα νομοθεσία για τις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Οι βασικές διατάξεις για όσους εκδίδουν και διαπραγματεύονται κρυπτοστοιχεία καλύπτουν τη διαφάνεια, τη δημοσιοποίηση, την αδειοδότηση και την εποπτεία των συναλλαγών. Οι καταναλωτές θα είναι καλύτερα ενημερωμένοι σχετικά με τους κινδύνους, το κόστος και τις επιβαρύνσεις που συνδέονται με τις δραστηριότητές τους. Επιπλέον, το νέο νομικό πλαίσιο θα στηρίξει την ακεραιότητα της αγοράς και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα μέσω της ρύθμισης των δημόσιων προσφορών κρυπτοστοιχείων.
Ø Δημόσιο μητρώο
Τέλος, το συμφωνηθέν κείμενο περιλαμβάνει μέτρα κατά της χειραγώγησης της αγοράς και για την πρόληψη της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες, της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας και άλλων εγκληματικών δραστηριοτήτων. Περαιτέρω, θα δημιουργηθεί ένα δημόσιο μητρώο για μη συμμορφούμενους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων που δραστηριοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς άδεια.
Σύμφωνα με τις δηλώσεις διάφορων αξιωματούχων της ΕΕ, με τις νέες νομοθετικές ρυθμίσεις θα προστατεύονται οι καταναλωτές από απάτες, καθώς θα έχουν πρόσβαση σε όλες τις πληροφορίες που χρειάζονται προκειμένου να επενδύσουν με ασφάλεια. Περαιτέρω, η μεταρρύθμιση των κανόνων θα υποχρεώνει τους παρόχους υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων να εντοπίζουν και να διακόπτουν τις εγκληματικές ροές κρυπτονομισμάτων, αλλά και να διασφαλίζουν επίσης ότι όλες οι κατηγορίες εταιρειών κρυπτονομισμάτων υπόκεινται στην πλήρη δέσμη υποχρεώσεων για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες.
Οι ανωτέρω νομοθετικές ρυθμίσεις είναι προς τη σωστή κατεύθυνση καθώς καλύπτουν ένα σημαντικό κενό για την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες και δίνουν μεγαλύτερη αίσθηση ασφάλειας σε όσους επιθυμούν να επενδύσουν στο χώρο των κρυπτονομισμάτων. Θα πρέπει η ΕΕ να προχωρήσει και σε άλλες ρυθμίσεις σχετικά με τα κρυπτονομίσματα, όπως η ενιαία αντιμετώπισή τους από φορολογικής και λογιστικής άποψης.
Ø Τα κενά και οι ενέργειες στην χώρα μας
Τα κενά που υπάρχουν στη νομοθεσία όσον αφορά τη φορολογική αντιμετώπιση των συναλλαγών με κρυπτονομίσματα και digital assets, καθώς και στον τρόπο φορολόγησης των σχετικών εισοδημάτων θα επιχειρήσουν να κλείσουν το ΥΠΕΘΟ και η ΑΑΔΕ.
Τα νομοθετικά κενά επιτρέπουν να περνούν αφορολόγητα τεράστια ποσά που διακινούνται και επενδύονται αυτή τη στιγμή από Έλληνες φορολογούμενους στα κρυπτονομίσματα και στα ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία (digital assets). Από την άλλη πλευρά, τα κενά αυτά δεν επιτρέπουν σε νόμιμα ενεργούντες πολίτες να επικαλούνται κέρδη από πωλήσεις κρυπτονομισμάτων και ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων για την κάλυψη των τεκμηρίων της εφορίας.
Η ΑΑΔΕ ξεκίνησε εδώ και πολλούς μήνες μια προσπάθεια να καταγράψει τα προβλήματα που υπάρχουν στον έλεγχο και στη φορολόγηση των συναλλαγών σε κρυπτονομίσματα και digital assets και σύντομα, στο πλαίσιο λειτουργίας μιας νέας Ομάδας Εργασίας που θα συσταθεί, αναμένεται να προχωρήσει στη διατύπωση προτάσεων προς το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για την αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου ώστε να καταστεί δυνατή η αντιμετώπιση των συγκεκριμένων προβλημάτων.
Ειδικότερα, η κατάρτιση νομοθετικού πλαισίου που θα καλύπτει όλα τα κενά της ισχύουσας νομοθεσίας για τη φορολογική αντιμετώπιση και τον έλεγχο των κρυπτονομισμάτων και των λοιπών ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων αποτελεί το αντικείμενο Ομάδας Εργασίας
που αποφάσισε να συστήσει το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών. Η ομάδα είναι δεκαεξαμελής και αποτελείται από στελέχη του υπουργείου και της ΑΑΔΕ. Η σύσταση της ομάδας αυτής προβλέπεται με την απόφαση 31484 ΕΞ 27-2-2024 του υπουργού Οικονομικών η οποία δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ.
Τα κενά
Βάσει της καταγραφής που έχει ήδη γίνει από την ΑΑΔΕ, στη φορολογική νομοθεσία υπάρχουν τα ακόλουθα κενά:
→ Δεν προβλέπεται ρητά στο άρθρο 32 του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013) ότι τα χρηματικά ποσά που δαπανά κάθε φυσικό πρόσωπο για συναλλαγές με κρυπτονομίσματα και ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία είναι τεκμήριο προσδιορισμού του φορολογητέου εισοδήματος. Τα ποσά αυτά πρέπει να θεωρούνται από την ισχύουσα νομοθεσία τεκμήρια, όπως γίνεται με τα χρηματικά ποσά που καταβάλλονται για την αγορά χρεογράφων γενικά. Βάσει όμως της ερμηνείας των ισχυουσών διατάξεων, «στην έννοια των χρεογράφων συμπεριλαμβάνονται οι ομολογίες, τα έντοκα γραμμάτια του Ελληνικού Δημοσίου, τα ομόλογα τραπεζών, τα προθεσμιακά συμβόλαια, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, τα συμβόλαια δικαιωμάτων προαίρεσης, τα μερίδια αμοιβαίων κεφαλαίων, οι μετοχές και γενικά προϊόντα που μπορούν να διαπραγματεύονται στα χρηματιστήρια και στις αγορές». Δηλαδή, τόσο το άρθρο 32 του ΚΦΕ όσο και η σχετική ερμηνευτική εγκύκλιος δεν αναφέρουν ρητά τίποτα για τις δαπάνες αγοράς κρυπτονομισμάτων και ψηφιακών περιουσιακών στοιχείων. Το κενό αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί για παράνομο πλουτισμό και ξέπλυμα μαύρου ή βρώμικου χρήματος.
→ Δεν έχει σαφώς διατυπωθεί στον ΚΦΕ και στις σχετικές ερμηνευτικές εγκυκλίους ποια ακριβώς είναι η φορολογική μεταχείριση του εισοδήματος (του κέρδους) που αποκτάται από επενδύσεις σε κρυπτονομίσματα και σε ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Εμμέσως πλην σαφώς, τα εισοδήματα αυτά φορολογούνται ως προερχόμενα από άυλες κινητές αξίες, από άυλους τίτλους, δηλαδή με συντελεστή φόρου 15%. Όμως αυτό δεν προβλέπεται πουθενά με ρητή διατύπωση στον ΚΦΕ και είναι αναγκαίο να γίνει παρέμβαση με σχετική νομοθετική ρύθμιση.
→ Δεν υπάρχει νομοθεσία και, ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν οδηγίες από την ΑΑΔΕ για τον εντοπισμό και τον φορολογικό έλεγχο όσων δραστηριοποιούνται συστηματικά σε συναλλαγές με κρυπτονομίσματα και ψηφιακά περιουσιακά στοιχεία. Ως εκ τούτου είναι αδύνατο να εντοπιστούν και να προσδιοριστούν από τις ελληνικές φορολογικές αρχές τα οικονομικά ωφελήματα των φορολογουμένων από τις δραστηριότητες αυτές. Ουσιαστικά, οι ελληνικές φορολογικές αρχές δεν μπορούν αυτή τη στιγμή να εντοπίσουν τέτοιες συναλλαγές, να ελέγξουν και να προσδιορίσουν το ύψος των κερδών που αποκομίζουν οι εμπλεκόμενοι.
Όσοι εξάλλου από τους εμπλεκόμενους θέλουν να είναι σωστοί και ειλικρινείς και να δηλώσουν στις φορολογικές τους δηλώσεις τα ποσά που επένδυσαν στα ψηφιακά αυτά προϊόντα καθώς και τα κέρδη που αποκόμισαν, προκειμένου όχι μόνο να φορολογηθούν γι’ αυτά αλλά και να τα αξιοποιήσουν μελλοντικά για να καλύψουν τεκμήρια αγοράς περιουσιακών στοιχείων μεγάλης αξίας, όπως π.χ. ακίνητα, Ι.Χ. αυτοκίνητα κ.λπ., διαπιστώνουν τελικά ότι δεν έχουν καμία δυνατότητα. Κι αυτό διότι έρχονται αντιμέτωποι με το γεγονός ότι δεν έχουν καθοριστεί σαφώς, με νομοθετικές παρεμβάσεις από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, ο ακριβής τρόπος προσδιορισμού και φορολογικής αντιμετώπισης των εισοδημάτων από τα προϊόντα αυτά, καθώς και τα δικαιολογητικά έγγραφα που αποδεικνύουν ότι αποκτήθηκαν τα σχετικά ποσά, όπως γίνεται με όλες τις άλλες κατηγορίες εσόδων, εισοδημάτων και δαπανών.
Επίσης, αλλαγές στο φορολογικό καθεστώς των κρυπτονομισμάτων δρομολογεί το υπουργείο Οικονομικών, που προσανατολίζεται, μεταξύ άλλων, στην κατάργηση του ΦΠΑ στις συναλλαγές, η οποία αντιβαίνει στη νομολογία του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου. Το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, συγκροτεί πολυμελή ειδική επιτροπή που θα μελετήσει το ζήτημα και θα προτείνει τρόπους αλλαγές.
Πρόκειται για ένα ακανθώδες πρόβλημα, καθώς μέχρι σήμερα η Φορολογική Διοίκηση δεν αναγνωρίζει τα κρυπτονομίσματα, ούτε ως νόμισμα ούτε ως επένδυση και μάλιστα έχει επιβάλει φόρους εισοδήματος και ΦΠΑ για άμεσες και έμμεσες συναλλαγές με cryptos.
Πάντως μέχρι σήμερα, τα cryptos δεν αναγνωρίζονται από την εφορία, γεγονός που δημιουργεί προβλήματα σε φορολογούμενους που έχουν επενδύσεις σε αυτά.
Τελειώνοντας, θα θέλαμε να τονίσουμε ότι μήπως θα πρέπει να βάλουμε στην συζήτηση και το ψηφιακό ευρώ;
Η αντίστροφη μέτρηση για τη δημιουργία του ψηφιακού ευρώ ξεκίνησε. Επισήμως, το ψηφιακό ευρώ αποτελεί ακόμη μόνο μια ιδέα. Η απόφαση για τη δημιουργία του θα αποτελέσει συνισταμένη της βούλησης του ευρωσυστήματος, ως απάντηση στα «σημεία των καιρών» και σίγουρα της ενδελεχούς μέτρησης των πορισμάτων στα οποία έχουν καταλήξει προηγούμενες έρευνες και μελέτες της ΕΚΤ. Από τον Οκτώβριο έχουμε μπει στην δεύτερη φάση της υλοποίησης με σκοπό πριν το τέλος της δεκαετίας που διανύουμε να έχει μπει στην ζωή μας.
Πάντως ο ανταγωνισμός έχει ήδη ξεκινήσει. Γιατί είναι τόσο ζωτικού συμφέροντος η ύπαρξη ενός νέου ψηφιακού νομίσματος από την ΕΚΤ; Δύο είναι οι βασικοί λόγοι. Ο ένας είναι πως το ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα δεν νιώθει… πολύ καλά. Πρόκειται για ένα συστημικό πρόβλημα που δεν είναι εύκολο να λυθεί με συμβατικές μεθόδους.
Ο άλλος είναι πιο προφανής. Ότι επιθυμεί να προλάβει τις άλλες μεγάλες κεντρικές τράπεζες και κυρίως την Fed, αν και στην κούρσα μεταξύ των μεγαλύτερων οικονομιών για την ώρα προηγείται η Κίνα. Δεν είναι όμως μόνο αυτές. Παράλληλα με πλήρως λειτουργικά CBDCs (ψηφιακά νομίσματα κεντρικών τραπεζών), όπως της Νιγηρίας και της Τζαμάικας, υπάρχουν πιλοτικά προγράμματα σε 34 κράτη, όπως υποστηρίζει η BIS.
Επιπλέον, όπως και οι άλλες κεντρικές τράπεζες, η ΕΚΤ ανησυχεί ότι ιδιωτικά ψηφιακά νομίσματα (κυρίως τα νομίσματα σταθερής ισοτιμίας ή stablecoins) όσο περισσότερο αναπτύσσονται, τόσο θα τους αφαιρούν έλεγχο στην νομισματική πολιτική. Έχουμε να δούμε πολλά τα επόμενα χρόνια.
Τα συμπεράσματα δικά σας….
Παναγιώτης Ράγγος-Λογιστής Φοροτεχνικός Α΄ Τάξης
