Ο Βλαντιμίρ Πούτιν μπορεί να έχασε ένα κομμάτι εσόδων αφού το Κίεβο έκλεισε τον αγωγό φυσικού αερίου του προς τις ρωσικές προμήθειες, αλλά η Μόσχα έχει ήδη εναλλακτικές λύσεις για τη μεταφορά των καυσίμων που την προστατεύουν από κάθε σοβαρό οικονομικό πλήγμα.
Η Ρωσία σχεδιάζει να επεκτείνει τις εξαγωγές υγροποιημένου φυσικού αερίου ενώ παράλληλα θα διοχετεύει το φυσικό αέριο του αγωγού σε άλλους αγοραστές όπως η Κίνα.
«Θα συνεχίσουμε να αυξάνουμε το μερίδιό μας στις παγκόσμιες αγορές LNG» ακόμη και όταν οι κυρώσεις στοχεύουν να σταματήσουν αυτή την ανάπτυξη», είπε ο Πούτιν κατά τη διάρκεια της ετήσιας συνέντευξης Τύπου στις 19 Δεκεμβρίου. Εξέφρασε επίσης τη βεβαιότητα ότι ο ρωσικός κολοσσός φυσικού αερίου Gazprom PJSC θα επιβιώσει από το τέλος του αγωγού μεταφορά μέσω Ουκρανίας.
Παρά τις εκκλήσεις για απαγόρευση τέτοιων προμηθειών, η Ευρώπη αγοράζει μια ποσότητα ρεκόρ υπερψύξης καυσίμου από τη Ρωσία, κυρίως από το εργοστάσιο LNG της Novatek PJSC της Yamal.
Οι όγκοι έχουν ξεπεράσει ό,τι η Ρωσία πουλούσε μέσω της Ουκρανίας πριν από την 1η Ιανουαρίου, όταν το Κίεβο, αρνούμενο να επιτρέψει οποιαδήποτε άλλη διέλευση που χρηματοδοτεί την πολεμική μηχανή της Μόσχας, έκλεισε την παλιά διαδρομή πέντε δεκαετιών μέσω της επικράτειάς του.
Η κατάσταση υπογραμμίζει πόσο δύσκολο είναι για την Ευρώπη να κόψει τους δεσμούς της με τη Ρωσία, η οποία την τελευταία δεκαετία εδραιώθηκε ως βασικός προμηθευτής βασικών εμπορευμάτων στην ήπειρο. Ρίχνει επίσης τα φώτα της δημοσιότητας στο πώς η εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022 ανάγκασε τη Ρωσία να συνεχίσει να αναπροσαρμόζει το εμπορικό της δίκτυο. Ωστόσο, η Μόσχα έχει δείξει ότι ακόμη και όταν μια λεωφόρος προς τις αγορές κλείνει, συχνά υπάρχουν άλλες ανοιχτές για τη Ρωσία.
Οι εξαγωγές LNG της Ρωσίας έφτασαν συνολικά σε ρεκόρ πέρυσι, σύμφωνα με στοιχεία παρακολούθησης πλοίων.
Πριν από την εισβολή, η Ρωσία πουλούσε περίπου 155 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου αγωγών στην Ευρώπη ετησίως. Το 2024, η χώρα εξήγαγε περίπου 30 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου στην περιοχή, με πάνω από τους μισούς όγκους να διοχετεύονται μέσω της Ουκρανίας.
Δεδομένου ότι το μεγαλύτερο μέρος του ρωσικού φυσικού αερίου είχε ήδη σταματήσει να ρέει προς την Ευρώπη, η διακοπή της ουκρανικής γραμμής δεν θα επηρεάσει ιδιαίτερα την οικονομία, δήλωσε η Τατιάνα Ορλόβα, οικονομολόγος της Oxford Economics.
«Η Ευρώπη θα χρειάζεται ακόμα φυσικό αέριο καθώς όλες οι προσπάθειές της να απογαλακτιστεί από το ρωσικό αέριο δεν ήταν επιτυχείς», είπε η Ορλόβα. «Πιθανώς θα καταλήξει να αγοράζει περισσότερο ρωσικό LNG για να αντισταθμίσει τη μείωση των εισαγωγών φυσικού αερίου από τη Ρωσία».
Η Gazprom πούλησε περίπου 6 δισεκατομμύρια δολάρια φυσικό αέριο μέσω της Ουκρανίας το 2024, δείχνουν οι υπολογισμοί του Bloomberg. Ωστόσο, οι περισσότεροι οικονομολόγοι και ερευνητές προβλέπουν μια σιωπηλή επίδραση στην οικονομία από τη στέρηση αυτών των πωλήσεων. Η Ρωσία θα χάσει ένα ισοδύναμο περίπου 0,2% έως 0,3% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, σύμφωνα με διάφορες εκτιμήσεις αναλυτών.
«Τα στοιχεία είναι πολύ μικρά για να κάνουν ένα βαθούλωμα στην πολεμική μηχανή του Πούτιν», δήλωσε ο Ντέιβιντ Όξλεϊ, οικονομολόγος της Capital Economics σε σημείωμα την περασμένη εβδομάδα. Για σύγκριση, η Ουκρανία πρόκειται να χάσει περίπου το 0,5% του ΑΕΠ, είπε, λόγω του τερματισμού των τελών που εισέπραξε για τη διαμετακόμιση του φυσικού αερίου.
Η Σλοβακία, που εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ρωσικό φυσικό αέριο και κερδίζει επίσης από τέλη διαμετακόμισης, πρόκειται να χάσει το 0,3% του ΑΕΠ, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του.
Εκτός από τις πωλήσεις LNG, η Ρωσία έχει επίσης άλλες επιλογές αγωγών για τη μεταφορά φυσικού αερίου που θα βοηθήσουν στην αναπλήρωση της απώλειας της διαδρομής μέσω της Ουκρανίας.
Οι αποστολές προς την Κίνα, η οποία ξεπερνά την Ευρώπη ως η μεγαλύτερη αγορά φυσικού αερίου της Ρωσίας, προβλέπεται να φθάσουν περίπου το ρεκόρ των 31 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων το 2024. Πρόκειται να αυξηθούν στα 38 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φέτος, καθώς η σύνδεση Power of Siberia έφτασε στην πλήρη σχεδιαστική ικανότητα.
Αυτό θα αντιστάθμιζε τους μισούς όγκους που χάθηκαν όταν έληξε η διέλευση μέσω Ουκρανίας, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Sergey Vakulenko, μελετητή στο Carnegie Endowment for International Peace.
Η Gazprom ενδέχεται να πουλήσει περισσότερα μέσω του TurkStream, του άμεσου αγωγού φυσικού αερίου μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας κάτω από τη Μαύρη Θάλασσα που βοηθά επίσης τον εφοδιασμό ορισμένων ευρωπαίων πελατών. Το 2025, η Gazprom θα μπορούσε να πουλήσει 25 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα στην Τουρκία και 15 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα στην Ευρώπη μέσω του TurkStream, εκτιμά ο Vakulenko.
Η Ρωσία σχεδιάζει να ανακατευθύνει ορισμένα καύσιμα σε χώρες της Κεντρικής Ασίας και θα εργαστεί για να αυξήσει τη χωρητικότητα ενός αγωγού της σοβιετικής εποχής από τη Ρωσία στο Ουζμπεκιστάν μέσω του Καζακστάν.
Πολιτικά, το ζήτημα του φυσικού αερίου δίνει στο Κρεμλίνο την ευκαιρία να αποδείξει ότι ο Πούτιν δεν είναι παρίας, δήλωσε ο Σεργκέι Μάρκοφ, πολιτικός σύμβουλος κοντά στο Κρεμλίνο.
«Για τη Μόσχα, είναι εξαιρετικά σημαντικό να σπάσει ο διπλωματικός αποκλεισμός για δεύτερη φορά», είπε ο Μάρκοφ, αναφερόμενος στην αιφνιδιαστική επίσκεψη του Σλοβάκου πρωθυπουργού Ρόμπερτ Φίκο στη Μόσχα στις 23 Δεκεμβρίου για να συζητήσει μεταξύ άλλων το φυσικό αέριο. Ήταν ο δεύτερος Ευρωπαίος ηγέτης που επισκέφτηκε τη Μόσχα από τότε που η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία μετά το ταξίδι του Ούγγρου πρωθυπουργού Βίκτορ Όρμπαν τον Ιούλιο.
Ο Πούτιν τον περασμένο μήνα είπε ότι η Ρωσία είναι έτοιμη να μεταφέρει φυσικό αέριο στην Ευρώπη, αλλά προειδοποίησε ότι η επίτευξη οποιασδήποτε νέας συμφωνίας θα ήταν πιθανότατα περίπλοκη, ακόμη και αν λάβουμε υπόψη τις αυξανόμενες τιμές από τη στενότερη προσφορά που αντιμετωπίζει τώρα η Ευρώπη.
Ωστόσο, τα σχέδια τόσο για το φυσικό αέριο αγωγών όσο και για το LNG ενδέχεται να αντιμετωπίσουν τις δικές τους προκλήσεις. Ενώ η Ρωσία σκοπεύει να ξεκινήσει εξαγωγές μέσω μιας δεύτερης σύνδεσης με την Κίνα σε δύο χρόνια, οι συνομιλίες για έναν τρίτο αγωγό έχουν σταματήσει λόγω διαφωνιών σχετικά με τους όρους.
Η Ρωσία επιδιώκει να τριπλασιάσει τις εξαγωγές LNG στους 100 εκατομμύρια τόνους το 2035, από 33 εκατομμύρια τόνους πέρυσι, αλλά οι δυτικές κυρώσεις σε όλα τα βασικά μελλοντικά έργα και στον στόλο δεξαμενόπλοιων LNG περιπλέκουν αυτό.
«Το τοπίο του φυσικού αερίου και του LNG έχει αλλάξει δραματικά για τη Ρωσία τα τελευταία τρία χρόνια», δήλωσε ο Claudio Steuer, σύμβουλος ενέργειας και μέλος ΔΕΠ του IHRDC, Βοστώνη. Απαιτεί «πολύ μεγαλύτερες επενδύσεις και προσπάθεια για μια λιγότερο κερδοφόρα επιχείρηση» τώρα που η Ρωσία χρειάζεται να ψάξει για επιχειρήσεις πιο μακριά με αγοραστές που είναι πιο ευαίσθητοι στις τιμές.
Οι κυρώσεις έχουν ήδη καταπνίξει τους στόχους της Ρωσίας για ανάπτυξη του LNG. Το νεότερο έργο της Novatek, το Arctic LNG 2, κατάφερε πέρυσι να ξεκινήσει περιορισμένες εξαγωγές, αλλά οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους περιόρισαν την πρόσβαση του εργοστασίου σε δεξαμενόπλοια κατηγορίας πάγου που απαιτούνταν για την πλοήγηση στα παγωμένα βόρεια νερά και έκαναν τους ξένους αγοραστές να διστάζουν να αγοράσουν τις αποστολές.
Το 2025, το επίκεντρο θα είναι το τι αποφασίζει να κάνει ο Ντόναλντ Τραμπ σχετικά με τις κυρώσεις στη Ρωσία. Θολώνουν την εικόνα οι φιλοδοξίες των ΗΠΑ να προμηθεύουν περισσότερο LNG στην Ευρώπη.
Η απαγόρευση της μεταφόρτωσης φορτίων Yamal LNG σε ευρωπαϊκά λιμάνια θα μπορούσε επίσης να περιπλέξει τα logistics για τις ρωσικές προμήθειες στην Ασία όταν κλείσει η Βόρεια Θάλασσα, αλλά οι κυρώσεις μπορεί στην πραγματικότητα να οδηγήσουν στην αποστολή μεγαλύτερου μέρους αυτού του εφοδιασμού στην Ευρώπη.
