Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε στις Βρυξέλλες την πρότασή της για το νέο Πολυετές Χρηματοδοτικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) 2028-2034, με συνολικό ύψος σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, που αντιστοιχεί στο 1,26% του ΑΕΠ της ΕΕ. Το σχέδιο σηματοδοτεί σαφή αύξηση σε σχέση με το ισχύον ΠΔΠ 2021-2027 και φιλοδοξεί να θωρακίσει την Ένωση απέναντι στις γεωπολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Η πρόταση εισάγει ριζικές μεταρρυθμίσεις στη δομή και τη χρηματοδότηση του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, ενώ για την έγκρισή της απαιτείται ομοφωνία στο Συμβούλιο και η συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Οι διαπραγματεύσεις αναμένεται να διαρκέσουν έως το τέλος του 2027, ώστε η εφαρμογή να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2028.
Βασικοί πυλώνες του νέου ΠΔΠ 2028-2034
- Αυξημένος προϋπολογισμός: σχεδόν 2 τρισ. ευρώ, με έμφαση στην ανταγωνιστικότητα, την άμυνα και την αποπληρωμή του χρέους του NextGenerationEU.
- Ευελιξία και απλοποίηση: δημιουργείται ειδικός μηχανισμός κρίσεων ύψους 400 δισ. ευρώ και ενοποιούνται ταμεία σε Εθνικά και Περιφερειακά Σχέδια Εταιρικής Σχέσης.
- Επενδύσεις σε ανθρώπινο κεφάλαιο: 14% των εθνικών κονδυλίων κατευθύνεται σε δεξιότητες, κοινωνική συνοχή και ανάπτυξη αγροτικών περιοχών.
- Νέο Ευρωπαϊκό Ταμείο Ανταγωνιστικότητας: 409 δισ. ευρώ για στρατηγικές τεχνολογίες, έρευνα και καινοτομία.
- Άμυνα και ασφάλεια: 131 δισ. ευρώ για την Ευρωπαϊκή Αμυντική Ένωση, τριπλασιασμός κονδυλίων για τη μετανάστευση και δεκαπλασιασμός για στρατιωτική κινητικότητα.
- Εξωτερική δράση: 200 δισ. ευρώ για την παγκόσμια παρουσία της ΕΕ και 100 δισ. ευρώ για στήριξη της Ουκρανίας.
- Διαφάνεια και κράτος δικαίου: διατήρηση των μηχανισμών αιρεσιμότητας και κεντρική βάση δεδομένων για τους δικαιούχους.
Νέοι ίδιοι πόροι και νέοι φόροι
Για τη χρηματοδότηση του φιλόδοξου αυτού σχεδίου, η Κομισιόν προτείνει πέντε νέους ίδιους πόρους που μπορούν να αποφέρουν 36,5 έως 58,5 δισ. ευρώ ετησίως:
- 50% των εσόδων από το ETS,
- 75% από τον CBAM,
- εισφορά στα μη συλλεγόμενα ηλεκτρονικά απόβλητα,
- εισφορά από τον ειδικό φόρο καπνικών προϊόντων (TEDOR),
- κατ’ αποκοπήν εισφορά από μεγάλες εταιρείες (CORE).
Παράλληλα, προτείνονται προσαρμογές στους υφιστάμενους ίδιους πόρους και κατάργηση μηχανισμών διόρθωσης, ώστε να ενισχυθεί η διαφάνεια και να μειωθεί το κόστος είσπραξης.
Τι σημαίνει για τα κράτη μέλη
Η αύξηση του προϋπολογισμού από το 1% στο 1,26% του ΑΕΠ της ΕΕ συνεπάγεται πιθανή αύξηση των εθνικών εισφορών. Η Κομισιόν εκτιμά ότι με την εισαγωγή των νέων πόρων, η πίεση μπορεί να περιοριστεί στο 10-15% αντί για 20-30% που θα απαιτούνταν χωρίς αυτούς. Ωστόσο, οι τελικές ισορροπίες θα διαμορφωθούν στις διαπραγματεύσεις, με χώρες όπως η Γερμανία και η Ολλανδία να εκφράζουν ήδη επιφυλάξεις.
Μια νέα φιλοσοφία για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Σε σύγκριση με το ΠΔΠ 2021-2027, η νέα πρόταση χαρακτηρίζεται από:
- μεγαλύτερη φιλοδοξία και ανθεκτικότητα,
- έμφαση σε άμυνα, εξωτερική δράση και καινοτομία,
- ενοποίηση ταμείων και απλοποίηση διαδικασιών,
- νέες πηγές χρηματοδότησης.
Η πρόταση αντανακλά τη στρατηγική στροφή της ΕΕ σε μια εποχή γεωπολιτικής αβεβαιότητας και οικονομικού ανταγωνισμού. Το αν θα πετύχει, θα κριθεί από τη διάθεση των κρατών μελών να συμβιβαστούν και να επενδύσουν σε ένα κοινό ευρωπαϊκό μέλλον.
Επόμενος σταθμός: σκληρές διαπραγματεύσεις
Η πορεία προς την έγκριση του νέου ΠΔΠ προμηνύεται δύσκολη. Η Ελλάδα, που θα έχει κομβικό ρόλο στις συζητήσεις, καλείται να υπερασπιστεί τα εθνικά της συμφέροντα και να συμβάλει στη διαμόρφωση ενός πλαισίου που θα ενισχύσει την ενότητα και την ανθεκτικότητα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
