Ριζική αναμόρφωση του κληρονομικού δικαίου προωθεί το Υπουργείο Δικαιοσύνης, με παρεμβάσεις που αγγίζουν την καθημερινότητα ζευγαριών σε ελεύθερη συμβίωση και κληρονόμων που επιβαρύνονται με χρέη. Το νομοσχέδιο, που αναμένεται σε δημόσια διαβούλευση στις αρχές του 2026, επιχειρεί να προσαρμόσει ένα πλαίσιο 80 ετών στις σημερινές κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.
Μετά από σχεδόν οκτώ δεκαετίες στασιμότητας, το κληρονομικό δίκαιο εισέρχεται σε φάση βαθιάς μεταρρύθμισης. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας στην ΕΡΤnews, το νέο νομοσχέδιο θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση στις αρχές του 2026 και στόχος είναι να ψηφιστεί εντός του πρώτου τριμήνου του έτους, εισάγοντας ρυθμίσεις με έντονο κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα.
Θεσμική θωράκιση συντρόφων σε ελεύθερη συμβίωση
Κεντρική τομή αφορά τα ζευγάρια που ζουν σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Μέχρι σήμερα, ο επιζών σύντροφος βρισκόταν νομικά «στο κενό» σε περίπτωση θανάτου του άλλου, χωρίς δικαίωμα στη στέγη ή στην περιουσία που είχε δημιουργηθεί κατά τη συμβίωση.
Με το νέο πλαίσιο, ο επιζών σύντροφος αποκτά κατ’ ελάχιστον δικαίωμα διατήρησης της «συζυγικής στέγης» για έναν χρόνο, εξασφαλίζοντας κατοικία σε μια εξαιρετικά ευάλωτη στιγμή. Παράλληλα, εισάγεται το λεγόμενο «δικαίωμα στο εξ αἴρετο»: αντί η περιουσία να περιέρχεται στο Δημόσιο, όπως συμβαίνει σήμερα όταν δεν υπάρχουν κληρονόμοι ή τυπικές προϋποθέσεις, αυτή θα μπορεί να μεταβιβάζεται στον επιζώντα σύντροφο, υπό την προϋπόθεση ελάχιστης τριετούς συμβίωσης.
Η ρύθμιση αναγνωρίζει de facto τις σύγχρονες μορφές οικογενειακής ζωής και επιχειρεί να καλύψει ένα θεσμικό κενό που δημιουργούσε κοινωνικές αδικίες και ανασφάλεια για χιλιάδες ζευγάρια.
Νόμιμη μοίρα και αξιοποίηση περιουσίας
Σημαντική αλλαγή επέρχεται και στον τρόπο με τον οποίο επιμερίζεται η λεγόμενη νόμιμη μοίρα των εξ αδιαιρέτου κληρονόμων. Όπως εξήγησε ο υφυπουργός, το ποσοστό αυτό θα βαρύνει πλέον όχι μόνο τα ακίνητα, αλλά και τα κινητά περιουσιακά στοιχεία.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι οι κληρονόμοι θα έχουν μεγαλύτερη ευελιξία να αξιοποιούν, να εκμεταλλεύονται ή να διαθέτουν την περιουσία, χωρίς να «μπλοκάρονται» από νομικά εμπόδια που καθιστούν συχνά αναξιοποίητα ακίνητα ή άλλα στοιχεία ενεργητικού. Η αλλαγή στοχεύει και στην ενεργοποίηση «παγωμένου» πλούτου, με θετική δευτερογενή επίδραση στην οικονομία και την αγορά ακινήτων.
Ασπίδα απέναντι στα χρέη του θανόντος
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της μεταρρύθμισης αφορά την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη του θανόντος. Σήμερα, η αποδοχή κληρονομιάς σημαίνει καθολική διαδοχή: ο κληρονόμος λαμβάνει τόσο το ενεργητικό όσο και το παθητικό, με αποτέλεσμα πολλοί να βρίσκονται ξαφνικά αντιμέτωποι με υπέρογκα χρέη που «καταπίνουν» και την προσωπική τους περιουσία.
Με το νέο καθεστώς, όπως περιέγραψε ο Ιωάννης Μπούγας, ο κληρονόμος θα ευθύνεται μόνο με τα περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς. Δεν θα δημιουργούνται πλέον χρέη που επιβαρύνουν την ατομική του περιουσία. Η ρύθμιση αυτή αναμένεται να μειώσει τα φαινόμενα μαζικών αποποιήσεων κληρονομιάς, να διευκολύνει την τακτοποίηση περιουσιών και να λειτουργήσει σταθεροποιητικά για το πιστωτικό σύστημα.
Κληρονομικές συμβάσεις: Προγραμματισμός εν ζωή
Για πρώτη φορά εισάγεται στο ελληνικό δίκαιο ο θεσμός των κληρονομικών συμβάσεων. Ο διαθέτης θα μπορεί, εν ζωή, να συνάπτει συμφωνίες με τους κληρονόμους, τους δυνητικούς κληρονόμους ή και τρίτους, ρυθμίζοντας εκ των προτέρων τις κληρονομικές και περιουσιακές σχέσεις με πράξεις που αποκτούν ισχύ πριν τον θάνατό του.
Η καινοτομία αυτή ανοίγει τον δρόμο για πιο ορθολογικό σχεδιασμό της διαδοχής, περιορισμό οικογενειακών συγκρούσεων και καλύτερη οργάνωση περιουσιών, ιδίως όταν εμπλέκονται επιχειρήσεις ή σύνθετα περιουσιακά σχήματα.
Σχόλιο SBCTV.gr: Το νέο κληρονομικό δίκαιο δεν είναι μια τεχνική νομική αναθεώρηση, αλλά παρέμβαση με σαφές κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα: αναγνωρίζει τις σύγχρονες μορφές συμβίωσης, προστατεύει τους κληρονόμους από «τοξικές» κληρονομιές και επιχειρεί να ενεργοποιήσει αδρανή περιουσία. Η πραγματική δοκιμασία θα είναι στην εφαρμογή: αν οι ρυθμίσεις θα συνοδευτούν από απλές διοικητικές διαδικασίες και ξεκάθαρες ερμηνευτικές οδηγίες, ώστε να μην χαθούν σε έναν νέο λαβύρινθο γραφειοκρατίας.
#κληρονομικό_δίκαιο #Δικαιοσύνη #ελεύθερη_συμβίωση #κληρονομιά
