Το 2026 σηματοδοτεί την οριστική έξοδο του λιγνίτη από το ελληνικό ενεργειακό σύστημα, με το κλείσιμο των τελευταίων μονάδων σε Πτολεμαΐδα και Άγιο Δημήτριο. Η μετάβαση αυτή αναδιαμορφώνει τον ενεργειακό χάρτη, αλλά αφήνει ανοικτά μεγάλα κοινωνικοοικονομικά ερωτήματα για τη Δυτική Μακεδονία.
Η χρονιά-ορόσημο για την ελληνική ενεργειακή πολιτική θα είναι το 2026, καθώς ολοκληρώνεται η απολιγνιτοποίηση με το σβήσιμο των τελευταίων φουγάρων σε Πτολεμαΐδα και Άγιο Δημήτριο. Σύμφωνα με ανάλυση του ΠΑΚΟΕ, η συμμετοχή του λιγνίτη στο ενεργειακό μίγμα έχει ήδη καταρρεύσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, γύρω στο 4%-5%, από περίπου 80% στις αρχές της δεκαετίας του ’90.
Το χρονοδιάγραμμα του οριστικού κλεισίματος
Κομβικό σημείο αποτελεί η Πτολεμαΐδα V, ισχύος περίπου 660 MW, η οποία σταματά οριστικά τη λειτουργία της με λιγνίτη εντός του 2026. Το τελευταίο μεγάλο λιγνιτικό project της ΔΕΗ δεν αποσύρεται απλώς, αλλά εισέρχεται σε φάση μετατροπής σε μονάδα φυσικού αερίου ανοικτού κύκλου (OCGT), με πρόβλεψη μελλοντικής αναβάθμισης σε συνδυασμένου κύκλου (CCGT). Στόχος είναι να επανέλθει στο σύστημα από το 2027 και μετά, ως μονάδα αιχμής και ευελιξίας.
Στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, το μεγαλύτερο λιγνιτικό συγκρότημα της χώρας, οι τελευταίες από τις πέντε μονάδες ολοκληρώνουν τη λειτουργία τους με λιγνίτη έως τον Μάιο του 2026. Οι διαδοχικές παρατάσεις των προηγούμενων ετών είχαν ως βασική αιτιολογία την κάλυψη της τηλεθέρμανσης της Κοζάνης και την εξασφάλιση επάρκειας ισχύος, εν μέσω καθυστερήσεων σε νέες μονάδες φυσικού αερίου. Μετά την άνοιξη του 2026, ο λιγνίτης παύει να καίγεται και εκεί.
Ανατροπή στο ενεργειακό μίγμα και κόστος ρύπων
Τα στοιχεία που παραθέτει το ΠΑΚΟΕ αναδεικνύουν τη ριζική μεταβολή του ενεργειακού προτύπου. Το 2024 ο λιγνίτης είχε περιοριστεί περίπου στο 4% της ηλεκτροπαραγωγής, ενώ στο επτάμηνο του 2025 η παραγωγή από λιγνίτη διαμορφώθηκε σε 1.739 GWh, καλύπτοντας μόλις το 5,2% της ζήτησης – το χαμηλότερο επίπεδο δεκαετίας.
Αντιθέτως, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (αιολικά, φωτοβολταϊκά, υδροηλεκτρικά και αυτοπαραγωγή) φθάνουν πλέον να καλύπτουν σχεδόν το 46% της ζήτησης, ενώ το φυσικό αέριο κινείται κοντά στο 40%, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του κυρίαρχου καυσίμου βάσης στη μεταβατική φάση. Το οικονομικό βάρος από τα δικαιώματα εκπομπών CO₂ έχει καταστήσει τη λιγνιτική παραγωγή πλήρως ασύμφορη, μετατρέποντας την απολιγνιτοποίηση από περιβαλλοντική επιλογή σε όρο οικονομικής βιωσιμότητας για το σύστημα ηλεκτρισμού.
Παράλληλα, η ανάλυση υπογραμμίζει τις σοβαρές επιπτώσεις δεκαετιών λιγνιτικής δραστηριότητας στη δημόσια υγεία: αυξημένοι θάνατοι, καρκινογενέσεις και αναπνευστικά προβλήματα στις λιγνιτικές ζώνες, στοιχείο που προσδίδει και κοινωνική διάσταση στην απόφαση για οριστικό κλείσιμο.
Μεταλιγνιτική Δυτική Μακεδονία: μεγάλες υποσχέσεις, αβέβαιη υλοποίηση
Η έξοδος από τον λιγνίτη συνοδεύεται από ένα ευρύ πρόγραμμα μεταλιγνιτικής αξιοποίησης. Μέχρι το τέλος του 2024 είχαν αποκατασταθεί περίπου 79.000 στρέμματα πρώην ορυχείων, ενώ δεκάδες χιλιάδες στρέμματα μεταβιβάζονται σταδιακά στο Δημόσιο για νέες χρήσεις. Στις περιοχές αυτές δρομολογούνται φωτοβολταϊκά πάρκα μεγάλης κλίμακας, αγροτικές εκμεταλλεύσεις, τεχνητές λίμνες και υποδομές αναψυχής, με τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια για τις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης να βρίσκονται σε εξέλιξη.
Ωστόσο, το ΠΑΚΟΕ προειδοποιεί ότι η Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση παραμένει το κρίσιμο στοίχημα. Παρά την ύπαρξη ευρωπαϊκών εργαλείων χρηματοδότησης, όπως το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, οι τοπικές κοινωνίες εξακολουθούν να ανησυχούν για τη διατήρηση της απασχόλησης, την απορρόφηση των εργαζομένων της λιγνιτικής αλυσίδας και την πραγματική διαφοροποίηση της παραγωγικής βάσης.
Η ανάλυση αναδεικνύει και τις αντιφάσεις της τελευταίας περιόδου: παρατάσεις λειτουργίας μονάδων, συζητήσεις για «στρατηγικές εφεδρείες» λιγνίτη και καθυστερήσεις σε έργα φυσικού αερίου και ΑΠΕ, που έδειξαν ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι γραμμική διαδικασία.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η οριστική έξοδος από τον λιγνίτη το 2026 αποτελεί στρατηγική στροφή με σαφές περιβαλλοντικό και οικονομικό αποτύπωμα, αλλά η επιτυχία της θα κριθεί στο αν η Δυτική Μακεδονία θα μετατραπεί σε πραγματικό κόμβο πράσινης ανάπτυξης ή σε ζώνη αποβιομηχάνισης με φωτοβολταϊκά-«νησίδες» χωρίς ουσιαστική τοπική προστιθέμενη αξία.
#λιγνίτης #ενέργεια #ΔΕΗ #ΑΠΕ #ΔυτικήΜακεδονία #απολιγνιτοποίηση
