Κατακόρυφη αύξηση των εκτελέσεων καταγράφηκε διεθνώς το 2025, με τον Ύπατο Αρμοστή του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα να κάνει λόγο για ανησυχητική κλιμάκωση. Στο στόχαστρο βρίσκονται κυρίως το Ιράν, η Σαουδική Αραβία και οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου η θανατική ποινή χρησιμοποιείται, κατά τον ΟΗΕ, ως εργαλείο εκφοβισμού και πολιτικού ελέγχου.
Έντονη προειδοποίηση για την επανεκκίνηση και επέκταση της θανατικής ποινής σε παγκόσμια κλίμακα απηύθυνε ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, Φόλκερ Τουρκ. Όπως ανέφερε σε δήλωσή του στη Γενεύη, η χρήση της εσχάτης των ποινών αυξάνεται με «ανησυχητικό ρυθμό», ανατρέποντας την εικόνα σταδιακής υποχώρησης που είχε διαμορφωθεί την τελευταία εικοσαετία.
Ιράν: Η θανατική ποινή ως μηχανισμός κρατικού εκφοβισμού
Το πιο χαρακτηριστικό και ακραίο παράδειγμα, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, είναι το Ιράν. Εκεί, εκτιμάται ότι τουλάχιστον 1.500 άνθρωποι εκτελέστηκαν μόνο το 2025, αριθμός που παραπέμπει σε βιομηχανικού τύπου εφαρμογή της θανατικής ποινής. Ο Φόλκερ Τουρκ υπογράμμισε ότι «το εύρος και ο ρυθμός των εκτελέσεων υποδηλώνουν συστηματική χρήση της θανατικής ποινής ως εργαλείου κρατικού εκφοβισμού».
Οι εκτελέσεις στο Ιράν δεν αφορούν μόνο βαριά ποινικά αδικήματα, αλλά και υποθέσεις που συνδέονται με ναρκωτικά, πολιτική διαφωνία, διαδηλώσεις ή κατηγορίες για «εχθρότητα κατά του Θεού». Αυτό δημιουργεί, κατά τον ΟΗΕ, ένα κλίμα γενικευμένου φόβου, όπου η απειλή της θανατικής καταδίκης λειτουργεί αποτρεπτικά για κάθε μορφή κοινωνικής ή πολιτικής αμφισβήτησης. Παράλληλα, τίθενται σοβαρά ερωτήματα για τις δίκαιες δίκες, την πρόσβαση σε νομική υπεράσπιση και τη χρήση ομολογιών που φέρονται να έχουν αποσπαστεί υπό βασανιστήρια.
Σαουδική Αραβία και ΗΠΑ: Αντιφατικά μηνύματα από δύο «στρατόπεδα»
Η Σαουδική Αραβία παραμένει επίσης στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως σε αριθμό εκτελέσεων, συχνά για αδικήματα που διεθνώς δεν θεωρούνται «ιδιαίτερα σοβαρά» ώστε να δικαιολογούν τη θανατική ποινή. Δημόσιες εκτελέσεις, αποκεφαλισμοί και αδιαφάνεια γύρω από τις δικαστικές διαδικασίες συνθέτουν ένα σκηνικό που ο ΟΗΕ χαρακτηρίζει ασύμβατο με τις θεμελιώδεις αρχές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η κριτική προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, μία από τις ελάχιστες δυτικές δημοκρατίες που εξακολουθούν να εφαρμόζουν τη θανατική ποινή. Παρά τις τάσεις κατάργησης σε ορισμένες Πολιτείες, άλλες επαναφέρουν ή επιταχύνουν τις εκτελέσεις, συχνά σε κλίμα έντονης πολιτικής πόλωσης. Για τον ΟΗΕ, το γεγονός ότι μια χώρα με θεσμικό βάρος και διεθνή επιρροή διατηρεί τη θανατική ποινή, αποδυναμώνει την παγκόσμια προσπάθεια πλήρους κατάργησής της και προσφέρει «νομιμοποιητικό άλλοθι» σε αυταρχικά καθεστώτα.
Παγκόσμια οπισθοδρόμηση και πολιτικό μήνυμα
Η συνολική εικόνα που περιγράφει ο Ύπατος Αρμοστής είναι αυτή μιας παγκόσμιας οπισθοδρόμησης, όπου περισσότεροι κρατούμενοι οδηγούνται στην αγχόνη, στο εκτελεστικό απόσπασμα ή στην θανατηφόρα ένεση, συχνά μετά από διαδικασίες που δεν πληρούν τα ελάχιστα πρότυπα δίκαιης δίκης. Η θανατική ποινή, αντί να περιορίζεται, χρησιμοποιείται ως εργαλείο «νόμου και τάξης», πολιτικού ελέγχου ή και εκδίκησης σε περιβάλλοντα κοινωνικής έντασης.
Το μήνυμα του ΟΗΕ είναι σαφές: η αύξηση των εκτελέσεων δεν αποτελεί απλώς στατιστικό δείκτη, αλλά σύμπτωμα βαθύτερης κρίσης του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Σε μια περίοδο γεωπολιτικών συγκρούσεων και αυταρχικών τάσεων, η επιστροφή σε πρακτικές που η διεθνής κοινότητα επιχειρούσε επί δεκαετίες να αφήσει πίσω της, συνιστά καμπανάκι κινδύνου για ολόκληρη την παγκόσμια τάξη.
Σχόλιο SBCTV.gr: Η εκρηκτική άνοδος της θανατικής ποινής λειτουργεί ως βαρόμετρο της αποδόμησης του διεθνούς συστήματος προστασίας δικαιωμάτων: όταν ακόμη και μεγάλες δυνάμεις επιμένουν στην εσχάτη των ποινών, οι αυταρχικοί παίκτες αποκτούν άλλοθι, η διπλωματική πίεση αποδυναμώνεται και ανοίγει ο δρόμος για μια πιο σκληρή, απρόβλεπτη και λιγότερο ανθρωποκεντρική παγκόσμια τάξη.
#ΟΗΕ #ΘανατικήΠοινή #ΑνθρώπιναΔικαιώματα #Ιράν #ΗΠΑ #ΣαουδικήΑραβία
