Η πρώτη εμπορική συμφωνία της ATLANTIC SEE LNG TRADE για προμήθεια αμερικανικού LNG προς την Ουκρανία επιταχύνει την υλοποίηση του Κάθετου Διαδρόμου και ενισχύει τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης εισόδου ενέργειας στην Ευρώπη. Η απόφαση της ΕΕ για οριστική απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου δημιουργεί κρίσιμο στρατηγικό πλεονέκτημα για τα ελληνικά δίκτυα.
Η εμπορική συμφωνία της κοινοπραξίας ATLANTIC SEE LNG TRADE για προμήθεια και πώληση αμερικανικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) προς την Ουκρανία από το 2026 λειτουργεί ως καταλύτης για την επιτάχυνση του Κάθετου Διαδρόμου. Η κοινοπραξία, στην οποία ο Όμιλος ΑΚΤΩΡ κατέχει το 60% και η ΔΕΠΑ Εμπορίας το 40%, υπέγραψε την πρώτη συμφωνία με προμηθευτή την BP και αγοραστή την Naftogaz, ανοίγοντας πρακτικά τον δρόμο για σταθερές ροές μη ρωσικού αερίου προς την Ανατολική Ευρώπη.
Το πρώτο φορτίο LNG θα αφιχθεί στη Ρεβυθούσα και θα κατευθυνθεί στην Ουκρανία τον Μάρτιο, μέσω του προϊόντος Route 1, σηματοδοτώντας την πιλοτική λειτουργία του διαδρόμου σε μια κρίσιμη γεωπολιτική συγκυρία.
Γεωπολιτική αναβάθμιση και ευρωπαϊκές κυρώσεις
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) χαρακτηρίζει τον Κάθετο Διάδρομο ως έργο χωρίς ιστορικό προηγούμενο, με καθοριστική σημασία για τη σταθερότητα στην περιοχή και τη γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας. Ο υπουργός Σταύρος Παπασταύρου θα συμμετάσχει σε κρίσιμη συνάντηση στον Λευκό Οίκο στις 24 Φεβρουαρίου, με φόντο την κλιμάκωση της ενεργειακής αποσύνδεσης της Ευρώπης από τη Ρωσία.
Η πρόσφατη απόφαση των Βρυξελλών για οριστική απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού φυσικού αερίου μέχρι το τέλος του 2027, συνοδευόμενη από αυστηρό πλαίσιο ελέγχου, αλλάζει τα δεδομένα. Κάθε ποσότητα αερίου που εισέρχεται από την Τουρκία σε Ελλάδα και Βουλγαρία θεωρείται εκ προοιμίου ρωσικής προέλευσης, με ρητή αναφορά στον TurkStream. Το βάρος της απόδειξης ότι ένα φορτίο δεν περιέχει ρωσικό αέριο μεταφέρεται στους εισαγωγείς και στις τουρκικές αρχές, δίνοντας στην ΕΕ νομικό έρεισμα να μπλοκάρει μη πιστοποιημένες ροές.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα –με υποδομές όπως η Ρεβυθούσα, ο TAP, ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας–Βουλγαρίας (IGB) και το FSRU Αλεξανδρούπολης– αποκτά σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα ως εναλλακτική πύλη εισόδου διαφοροποιημένου αερίου προς τον ευρωπαϊκό βορρά.
Από τον ρωσοκεντρικό άξονα στον ελληνικό ενεργειακό κόμβο
Όπως επισημαίνουν πηγές του ΥΠΕΝ, ο «Κάθετος Διάδρομος» δεν είναι ένας μεμονωμένος αγωγός αλλά μια κατεύθυνση ροής ενέργειας. Για δεκαετίες, ο άξονας Βορρά–Νότου μετέφερε ρωσικό αέριο προς Βουλγαρία, Ελλάδα και Τουρκία. Μετά τη λειτουργία του TurkStream το 2020, οι ροές μετατοπίστηκαν μέσω Τουρκίας, αφήνοντας τους παλαιούς αγωγούς σχεδόν άδειους. Παράλληλα, από το 2021 ο TAP έφερε αέριο από το Αζερμπαϊτζάν, ο IGB ενίσχυσε τη διασύνδεση με τη Βουλγαρία και από το 2024 λειτουργεί το FSRU Αλεξανδρούπολης.
Έτσι, η Ελλάδα απέκτησε δυνατότητα εξαγωγής ποσοτήτων προς βορρά και από το 2022 εξάγει φυσικό αέριο σε γειτονικές χώρες. Ωστόσο, το σύστημα υπολειτουργεί λόγω της συνεχιζόμενης παρουσίας ρωσικού αερίου στην περιοχή. Σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, οι ροές από την Τουρκία –κύρια πύλη εισόδου ρωσικού αερίου– αυξήθηκαν κατά 60% την περίοδο 2021–2025. Με τη νέα απόφαση της ΕΕ που στοχοποιεί ειδικά τις ροές μέσω TurkStream, το ελληνικό δίκτυο αναδεικνύεται σε ασφαλή και πολιτικά «καθαρή» εναλλακτική.
Εμπορικές προκλήσεις, ρυθμιστικές λύσεις
Τα προϊόντα Route 1, 2 και 3 –που αφορούν ροές από Ρεβυθούσα, Αλεξανδρούπολη και TAP αντίστοιχα– σχεδιάστηκαν ως ένα είδος «εισιτηρίου εξπρές» προς την Ουκρανία, με ενιαία τιμολόγηση και έκπτωση έναντι των πολλαπλών χρεώσεων εισόδου–εξόδου στα εθνικά συστήματα. Στόχος ήταν η κάλυψη βραχυχρόνιων αναγκών της Ουκρανίας, ιδίως μετά τις επιθέσεις στις ενεργειακές της υποδομές.
Ωστόσο, οι πρόσφατες δημοπρασίες δεν είχαν την αναμενόμενη εμπορική ανταπόκριση. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι τα υφιστάμενα προϊόντα καλύπτουν μόνο μηνιαίες ανάγκες, χωρίς πιο μακροχρόνιες δεσμεύσεις (τρίμηνο, εξάμηνο, έτος), κάτι που περιορίζει την ελκυστικότητά τους. Επιπλέον, το ευρωπαϊκό σύστημα τιμολόγησης εισόδου–εξόδου επιβαρύνει σημαντικά το τελικό κόστος στον αγοραστή.
Πηγές του ΥΠΕΝ τονίζουν ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν μπορεί να κριθεί από μια μόνο δίοδο (Ελλάδα–Ουκρανία) και σε μία χρονική στιγμή, ενώ ακόμη βρίσκεται σε φάση ρυθμιστικής εναρμόνισης και πριν ενεργοποιηθούν πλήρως οι κυρώσεις κατά του ρωσικού αερίου, που θα δημιουργήσουν το αναγκαίο κενό προσφοράς.
Πέρα από το φυσικό αέριο: Ολοκληρωμένος διασυνδετικός άξονας
Το ΥΠΕΝ υπενθυμίζει ότι ο Κάθετος Διάδρομος δεν περιορίζεται στο φυσικό αέριο. Περιλαμβάνει οδικές, σιδηροδρομικές και ηλεκτρικές διασυνδέσεις, με την Ελλάδα να έχει ήδη εξελιχθεί σε καθαρό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας προς την περιοχή. Στο φυσικό αέριο, ο διάδρομος λειτουργεί ήδη τεχνικά, αλλά αναμένεται να αξιοποιηθεί πλήρως όσο προχωρά η σταδιακή απαγόρευση του ρωσικού αερίου έως το τέλος του 2027.
Όπως τόνισε ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, «όταν πουλάμε σε Ρουμανία, Βουλγαρία, Μολδαβία, Ουκρανία, αυτός είναι Κάθετος Διάδρομος», υπογραμμίζοντας ότι η Ελλάδα έχει αποδείξει πως μπορεί να τροφοδοτεί πολλούς εταίρους. Η πρόκληση πλέον μετατοπίζεται από την τεχνική δυνατότητα στην εμπορική ωρίμανση και τη διαμόρφωση σταθερού, διαφανούς ρυθμιστικού πλαισίου.
Σχόλιο 
: Ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται σε κεντρικό εργαλείο της ευρωπαϊκής απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο και ταυτόχρονα σε μοχλό αναβάθμισης της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο. Το στοίχημα για την Αθήνα δεν είναι μόνο γεωπολιτικό αλλά σκληρά οικονομικό: αν θα καταφέρει να μετατρέψει το ρυθμιστικό πλεονέκτημα και τις υποδομές σε διατηρήσιμα έσοδα μεταφοράς και σε ενίσχυση της εγχώριας ενεργειακής αγοράς, πριν άλλοι διάδρομοι εδραιωθούν ως ανταγωνιστικές πύλες προς την Ευρώπη.
#ΚάθετοςΔιάδρομος #Ενέργεια #LNG #Ελλάδα #ΕΕ
