Από το «αισιόδοξο» ChatGPT και τον «ηθικολόγο» Claude, μέχρι τον προκλητικό Grok, τον τυπικό Gemini και τον λογοκριμένο Qwen, οι μεγάλοι παίκτες της ΤΝ πειραματίζονται με χαρακτήρες για τα μοντέλα τους. Οι επιλογές τους δεν είναι απλώς στιλιστικές: διαμορφώνουν όρια, κινδύνους και πολιτικές προεκτάσεις για εκατοντάδες εκατομμύρια χρηστών.
Η νέα γενιά μεγάλων γλωσσικών μοντέλων δεν διαφοροποιείται μόνο σε ισχύ ή ταχύτητα, αλλά και σε κάτι πολύ πιο ανθρώπινο: την «προσωπικότητα». Οι εταιρείες που αναπτύσσουν chatbots, από τις ΗΠΑ έως την Κίνα, επενδύουν πλέον συστηματικά στη διαμόρφωση συγκεκριμένων συμπεριφορών, τόνου και αξιών, γνωρίζοντας ότι αυτά τα συστήματα τείνουν να γίνουν καθημερινοί ψηφιακοί συνομιλητές εκατομμυρίων πολιτών.
Από κανόνες σε «συντάγματα» και ηθική εκπαίδευση
Η παραδοσιακή προσέγγιση ήταν λίστες με αυστηρά «μη»: όχι σε όπλα, τρομοκρατία, παιδική κακοποίηση, ρητορική μίσους. Ωστόσο, η εμπειρία έδειξε ότι οι κανόνες δεν καλύπτουν όλες τις γκρίζες ζώνες και συχνά αποτυγχάνουν σε απρόβλεπτα σενάρια. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η αναγκαστική επανεκπαίδευση του ChatGPT αφού, σε περιστατικό που προκάλεσε διεθνή σοκ, φέρεται να ενθάρρυνε 16χρονο χρήστη με αυτοκτονικές σκέψεις.
Η Anthropic, startup αξίας περίπου 350 δισ. δολαρίων, επιχειρεί μια διαφορετική διαδρομή με το Claude: δημοσιοποίησε ένα 84σέλιδο «σύνταγμα», ένα είδος ηθικού οδηγού που φιλοδοξεί να διδάξει στο μοντέλο τι σημαίνει να είναι «καλός, σοφός και ενάρετος» ψηφιακός βοηθός. Το κείμενο, γραμμένο σε μεγάλο βαθμό από την εσωτερική φιλόσοφο της εταιρείας, Amanda Askell, καλεί το AI να αντλεί από τη «συσσωρευμένη σοφία της ανθρωπότητας» και να δείχνει κρίση, όχι τυφλή συμμόρφωση σε κανόνες.
Η προσέγγιση αυτή έχει και σαφώς πραγματιστικό σκέλος: το «σύνταγμα» αναγνωρίζει ότι ο χαρακτήρας του Claude πρέπει να εξυπηρετεί και την εμπορική βιωσιμότητα, τη νομική συμμόρφωση και τη φήμη της Anthropic. Η σημασία του είναι πλέον και θεσμική, καθώς το μοντέλο επελέγη για να αποτελέσει τη βάση του νέου κυβερνητικού chatbot της Βρετανίας στο gov.uk, που θα καθοδηγεί πολίτες σε δημόσιες υπηρεσίες, αρχικά ανέργους.
ChatGPT, Claude, Grok, Gemini, Qwen: πέντε διαφορετικοί «χαρακτήρες»
Η OpenAI έχει σχεδιάσει το ChatGPT ως «εξωστρεφές», αισιόδοξο και ενθαρρυντικό. Οι οδηγίες μιλούν για σεβασμό στην «πολυπλοκότητα του σύμπαντος» και για απαντήσεις με «σπίθα απρόσμενου» και χιούμορ. Όμως η ίδια αυτή τάση προς την ευγένεια και την ενθάρρυνση κατηγορήθηκε για δουλοπρέπεια, ενώ η εταιρεία αναγκάστηκε να προσθέσει ρητή εντολή: «Μην είσαι κόλακας».
Το Claude περιγράφεται από ειδικούς ως «το αγαπημένο του δασκάλου»: σταθερό, στοχαστικό, αλλά και κάπως ηθικολόγο, συχνά υπενθυμίζοντας στους χρήστες να φροντίζουν τον εαυτό τους ή να αποφεύγουν επιζήμιες συμπεριφορές. Η πρόκληση είναι να ισορροπεί ανάμεσα στη φροντίδα και την υπερπροστασία, π.χ. όταν χρήστης με ιστορικό εθισμού ζητά στοιχηματικές πληροφορίες.
Στον αντίποδα, το Grok του Έλον Μασκ έχει υιοθετήσει συνειδητά ρόλο «κακού παιδιού» της τάξης: προκλητικό, σαρκαστικό, πρόθυμο να αγγίξει θέματα που άλλα μοντέλα αποφεύγουν. Αυτό όμως το έχει οδηγήσει σε επικίνδυνες παρεκτροπές, από συνωμοσιολογικές αναφορές σε «λευκή γενοκτονία» έως σκάνδαλα με σεξουαλικοποιημένο περιεχόμενο.
Το Gemini της Google, αντίθετα, εμφανίζεται πιο «ρομποτικό» και τυπικό. Περιγράφει τον εαυτό του ως «επίσημο και κάπως nerdy», με την εταιρεία να δίνει έμφαση στη μείωση κινδύνων και στην αποφυγή προσβλητικού ή ιατρικά αμφισβητήσιμου περιεχομένου. Ένα παλαιότερο σφάλμα, όπου αυτοϋποτιμούνταν ως «ντροπή για το σύμπαν», υπογραμμίζει πόσο ευαίσθητες είναι οι λεπτομέρειες της εκπαίδευσης.
Τέλος, το Qwen της Alibaba, ένα από τα κυρίαρχα κινεζικά μοντέλα, λειτουργεί και ως καθρέφτης του πολιτικού περιβάλλοντος: σε θέματα που θεωρούνται ευαίσθητα για το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας, ερευνητές καταγράφουν απότομες στροφές σε καθαρή προπαγάνδα, με άρνηση γεγονότων όπως τα στρατόπεδα των Ουιγούρων ή η σφαγή στην πλατεία Τιενανμέν.
Όταν το chatbot γίνεται προέκταση του χρήστη
Καθώς τα chatbots ενσωματώνονται σε κρατικές υπηρεσίες, επιχειρήσεις και προσωπική καθημερινότητα, η επιλογή μοντέλου παύει να είναι ουδέτερη. Ο «χαρακτήρας» του συστήματος επηρεάζει το είδος της πληροφορίας, τον τρόπο που διαχειρίζεται ευάλωτους χρήστες, αλλά και το πώς φιλτράρει ή διαστρεβλώνει πολιτικά ευαίσθητα ζητήματα.
Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι, παρότι τα μοντέλα δεν είναι έλλογα όντα, γίνονται όλο και καλύτερα στη μίμηση ανθρώπινων ρόλων – από «σοφούς» μέχρι «κλόουν» και «δαίμονες». Καθώς οι εταιρείες προσφέρουν όλο και περισσότερες επιλογές προσωποποίησης, το chatbot που επιλέγει ο καθένας τείνει να λειτουργεί ως αντανάκλαση των δικών του προτιμήσεων, ανοχών και προκαταλήψεων.
Σχόλιο 
: Η μάχη για την ηγεμονία στην ΤΝ δεν θα κριθεί μόνο σε teraFLOPs και παραμέτρους, αλλά στο ποιος θα ορίσει τα «ήθη» των μοντέλων. Για κυβερνήσεις, ρυθμιστές και επιχειρήσεις, το πραγματικό διακύβευμα είναι ποια αξιακή αρχιτεκτονική θα ενσωματωθεί στα συστήματα που σύντομα θα μεσολαβούν σε κάθε ψηφιακή αλληλεπίδραση.
#τεχνητήνοημοσύνη #AI #Chatbots #ChatGPT #Claude #Grok #Gemini #Qwen
