Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατηγορεί το TikTok ότι έχει σχεδιάσει σκόπιμα την πλατφόρμα του ώστε να είναι εθιστική, στο πλαίσιο της πρώτης μεγάλης εφαρμογής του Digital Services Act σε κοινωνικό δίκτυο. Ζητά ριζικές αλλαγές σε infinite scroll, autoplay, ειδοποιήσεις και στον αλγόριθμο συστάσεων, με φόντο πιθανές βαριές κυρώσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κλιμακώνει την αντιπαράθεση με τις μεγάλες πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, στοχοποιώντας αυτή τη φορά το TikTok για τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζει και λειτουργεί την εφαρμογή του στην ΕΕ. Σε προκαταρκτικά πορίσματα έρευνας για τη συμμόρφωση της πλατφόρμας με τον Κανονισμό Ψηφιακών Υπηρεσιών (Digital Services Act – DSA), η Επιτροπή κατηγορεί το TikTok ότι έχει υιοθετήσει «εθιστικό» σχεδιασμό, με ιδιαίτερο κίνδυνο για ανηλίκους και ευάλωτους ενήλικες.
Ο εθιστικός σχεδιασμός στο μικροσκόπιο της ΕΕ
Σύμφωνα με την Κομισιόν, λειτουργίες όπως το infinite scroll, το autoplay των βίντεο, οι συνεχείς push ειδοποιήσεις και ο αλγόριθμος προτάσεων («recommendation engine») συγκροτούν ένα περιβάλλον που ενθαρρύνει την καταναγκαστική χρήση. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το TikTok δεν αξιολόγησε επαρκώς τις επιπτώσεις αυτών των επιλογών στο ευ ζην των χρηστών του, ιδίως των ανηλίκων.
Στη σχετική ανακοίνωση αναφέρεται ότι η πλατφόρμα αγνόησε «σημαντικούς δείκτες καταναγκαστικής χρήσης», όπως ο χρόνος που δαπανάται τη νύχτα και η συχνότητα ανοίγματος της εφαρμογής. Η Επιτροπή σημειώνει ότι, με το να «ανταμείβει διαρκώς» τους χρήστες με νέο περιεχόμενο, το TikTok ωθεί τον εγκέφαλο σε «λειτουργία αυτόματου πιλότου», μειώνοντας τον αυτοέλεγχο και ενισχύοντας συμπεριφορές εξάρτησης.
Ως εκ τούτου, η Κομισιόν ζητά να αλλάξει ο «βασικός σχεδιασμός» της διεπαφής χρήστη: να απενεργοποιηθεί το infinite scroll, να ενσωματωθούν ουσιαστικά διαλείμματα οθόνης (screen time breaks) και να τροποποιηθεί ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί το σύστημα συστάσεων περιεχομένου.
Η άμυνα του TikTok και το ρυθμιστικό προηγούμενο
Το TikTok απορρίπτει κατηγορηματικά τις αιτιάσεις. Εκπρόσωπος της εταιρείας κάνει λόγο για «κατάφωρα ψευδή και παντελώς αβάσιμη απεικόνιση» της πλατφόρμας, διαμηνύοντας ότι η εταιρεία θα αξιοποιήσει «κάθε διαθέσιμο μέσο» για να αμφισβητήσει τα προκαταρκτικά πορίσματα της Επιτροπής.
Η Κομισιόν αναγνωρίζει ότι το TikTok διαθέτει εργαλεία διαχείρισης χρόνου οθόνης και γονικούς ελέγχους, ωστόσο τα κρίνει αναποτελεσματικά: είναι εύκολο να παρακαμφθούν, προσθέτουν ελάχιστη «τριβή» στη χρήση και απαιτούν από τους γονείς χρόνο και ψηφιακές δεξιότητες που συχνά δεν υπάρχουν. Αυτό ανοίγει ένα ευρύτερο μέτωπο για το πώς οι ρυθμιστικές αρχές αντιλαμβάνονται την ευθύνη των πλατφορμών απέναντι σε ανηλίκους χρήστες.
Η υπόθεση εντάσσεται σε διεθνές κύμα αυστηροποίησης της πολιτικής για τα social media: από την Αυστραλία, που υποχρεώνει τις πλατφόρμες να απενεργοποιούν λογαριασμούς κάτω των 16 ετών, μέχρι ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία, η Δανία, η Ιταλία και η Νορβηγία, αλλά και 24 πολιτείες στις ΗΠΑ που έχουν θεσπίσει νόμους επαλήθευσης ηλικίας.
Παράλληλα, το TikTok έχει ήδη συμβιβαστεί σε μεγάλη αγωγή στις ΗΠΑ που αφορούσε εθισμό στα social media, γεγονός που ενισχύει την πίεση από ρυθμιστές και νομοθέτες διεθνώς. Στο πλαίσιο του DSA, επιβεβαιωμένες παραβάσεις μπορούν να οδηγήσουν σε πρόστιμα έως και 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών μιας πλατφόρμας, μετατρέποντας τη συγκεκριμένη υπόθεση σε κρίσιμο τεστ για την ισχύ και την αξιοπιστία του νέου ευρωπαϊκού ρυθμιστικού πλαισίου.
Το TikTok έχει πλέον προθεσμία να απαντήσει επίσημα στα προκαταρκτικά ευρήματα της Επιτροπής, πριν αυτή αποφασίσει αν θα προχωρήσει σε τελική διαπίστωση παραβάσεων και επιβολή κυρώσεων.
Σχόλιο 
: Η σύγκρουση ΕΕ–TikTok δεν αφορά μόνο την προστασία ανηλίκων, αλλά την καρδιά του επιχειρηματικού μοντέλου των social media: την οικονομία της προσοχής και τους αλγόριθμους που τη μονοπωλούν. Αν η Κομισιόν επιβάλει ουσιαστικές αλλαγές σε infinite scroll και recommendation engines, θα δημιουργήσει προηγούμενο που μπορεί να αναδιαμορφώσει το πώς λειτουργούν όλες οι μεγάλες πλατφόρμες στην ευρωπαϊκή αγορά – με άμεσες συνέπειες για διαφημιστικά έσοδα, engagement και στρατηγικές ανάπτυξης.
#TikTok #ΕυρωπαϊκήΕπιτροπή #DigitalServicesAct #SocialMedia #Εθισμός
