Στην τέταρτη επέτειο της ρωσικής εισβολής, ο Βολοντιμίρ Ζελένσκι ζητά από τις Βρυξέλλες συγκεκριμένη ημερομηνία για την ένταξη της Ουκρανίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το αίτημα αναδεικνύει τα όρια της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και τις γεωπολιτικές ισορροπίες γύρω από τη διεύρυνση.
Τέσσερα χρόνια μετά τη ρωσική πλήρους κλίμακας εισβολή, ο πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντιμίρ Ζελένσκι επέλεξε μια ιδιαίτερα συμβολική στιγμή για να εντείνει την πίεση προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Απευθυνόμενος στους Ευρωπαίους εταίρους, κάλεσε την Ευρωπαϊκή Ένωση να δώσει «σαφή ημερομηνία» για την προσχώρηση της Ουκρανίας, μετατρέποντας το ζήτημα της διεύρυνσης σε τεστ αξιοπιστίας για την ίδια την Ένωση.
Η ένταξη ως στρατηγικό ανάχωμα απέναντι στη Ρωσία
Η ουκρανική ηγεσία αντιμετωπίζει την ένταξη στην ΕΕ όχι απλώς ως θεσμικό στόχο, αλλά ως θεμελιώδες στοιχείο ασφάλειας. Για το Κίεβο, η ευρωπαϊκή πορεία λειτουργεί ως πολιτικό και οικονομικό ανάχωμα απέναντι στη ρωσική επιθετικότητα, αλλά και ως σήμα προς τις αγορές ότι η χώρα κινείται σε τροχιά θεσμικής σταθεροποίησης.
Ωστόσο, στις Βρυξέλλες επικρατεί σαφής επιφύλαξη έναντι οποιασδήποτε «ημερομηνίας-ορόσημο» χωρίς να έχουν ολοκληρωθεί κρίσιμες μεταρρυθμίσεις. Ζητήματα όπως το κράτος δικαίου, η καταπολέμηση της διαφθοράς, η λειτουργία της δικαιοσύνης και η εναρμόνιση με το κοινοτικό κεκτημένο παραμένουν ανοιχτά. Παράλληλα, η συνεχιζόμενη πολεμική σύγκρουση δημιουργεί πρωτοφανές προηγούμενο: ποτέ μέχρι σήμερα η ΕΕ δεν έχει εξετάσει ένταξη χώρας που βρίσκεται σε ενεργό πόλεμο με πυρηνική δύναμη.
Οι εσωτερικές ισορροπίες στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Το αίτημα Ζελένσκι αγγίζει και τον πυρήνα της εσωτερικής λειτουργίας της ΕΕ. Η ένταξη μιας μεγάλης, εμπόλεμης και οικονομικά τραυματισμένης χώρας θα αναδιαμορφώσει τις ισορροπίες στη λήψη αποφάσεων, στην κοινή αγροτική πολιτική, αλλά και στον προϋπολογισμό της Ένωσης. Κράτη-μέλη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης τάσσονται υπέρ ταχύτερης ένταξης, βλέποντας την Ουκρανία ως στρατηγικό εταίρο έναντι της Μόσχας. Αντιθέτως, πιο επιφυλακτικές φωνές στη Δυτική Ευρώπη προκρίνουν μια σταδιακή προσέγγιση, με έμφαση στην «εμβάθυνση πριν τη διεύρυνση».
Η συζήτηση συνδέεται άμεσα και με την ανάγκη θεσμικής μεταρρύθμισης της ίδιας της ΕΕ, από την κατάργηση ή περιορισμό της ομοφωνίας σε κρίσιμους τομείς έως την αναθεώρηση των μηχανισμών χρηματοδότησης. Κάθε βήμα προς την ουκρανική ένταξη αναγκάζει τις Βρυξέλλες να ξανασκεφτούν το μοντέλο ενοποίησης των επόμενων δεκαετιών.
Μήνυμα προς Μόσχα, αγορές και ευρωπαϊκή κοινή γνώμη
Η απαίτηση για σαφές χρονοδιάγραμμα έχει ταυτόχρονα επικοινωνιακή και γεωπολιτική διάσταση. Προς τη Μόσχα, η ΕΕ καλείται να δείξει αν είναι διατεθειμένη να «κλειδώσει» την Ουκρανία στο ευρωπαϊκό στρατόπεδο, ανεξάρτητα από την έκβαση των επιχειρήσεων στο πεδίο. Προς τις αγορές, ένα καθαρό σήμα για μακροπρόθεσμη ευρωπαϊκή αγκύρωση της Ουκρανίας θα μπορούσε να λειτουργήσει ως καταλύτης για μελλοντικές επενδύσεις ανοικοδόμησης.
Την ίδια στιγμή, όμως, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σταθμίζουν και τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες: την κόπωση της κοινής γνώμης από τον πόλεμο, τις ανησυχίες για το κόστος στήριξης του Κιέβου και την άνοδο ευρωσκεπτικιστικών και ακροδεξιών δυνάμεων που αντιτίθενται σε περαιτέρω διεύρυνση.
Σε αυτό το πλαίσιο, το αίτημα Ζελένσκι για «ημερομηνία ένταξης» λειτουργεί ως μοχλός πίεσης, αλλά και ως καθρέφτης των αντιφάσεων της ευρωπαϊκής πολιτικής: ανάμεσα στη ρητορική της αλληλεγγύης και στις σκληρές πραγματικότητες της γεωπολιτικής και της εσωτερικής πολιτικής κόστους.
Σχόλιο 
: Η κίνηση Ζελένσκι φέρνει την ΕΕ αντιμέτωπη με μια στρατηγική επιλογή που δεν μπορεί να αναβάλλεται επ’ αόριστον: είτε θα μετατρέψει την Ουκρανία σε οργανικό μέρος του ευρωπαϊκού εγχειρήματος, είτε θα διακινδυνεύσει ένα κενό ασφάλειας στα ανατολικά της σύνορα, με υψηλό γεωπολιτικό και οικονομικό κόστος.
#Ουκρανία #ΕΕ #Ζελένσκι #Ρωσία #Διεύρυνση
