Η κλιμάκωση ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν αναστατώνει την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας, αλλά ταυτόχρονα της ανοίγει και γεωπολιτικά παράθυρα ευκαιρίας. Το Πεκίνο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην εικόνα του υπεύθυνου παγκόσμιου παίκτη και στον πειρασμό μιας πιο επιθετικής στάσης για την Ταϊβάν.
Η δολοφονία της ιρανικής ηγεσίας και ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν προκαλούν έντονες αντιδράσεις στο Πεκίνο, που μιλά για «κατάφωρη παραβίαση της κυριαρχίας και ασφάλειας» της Τεχεράνης και για ποδοπάτημα του Χάρτη του ΟΗΕ. Πίσω από τη ρητορική περί διεθνούς δικαίου, ωστόσο, κρύβονται σκληρά κινεζικά συμφέροντα: ενέργεια, γεωπολιτική επιρροή και ο στρατηγικός φάκελος Ταϊβάν.
Ενεργειακή εξάρτηση από το Ιράν και ο κίνδυνος στα Στενά του Ορμούζ
Το Ιράν αποτελεί κρίσιμο πυλώνα για την ενεργειακή ασφάλεια της Κίνας. Εκτιμάται ότι έως και το 90% της ιρανικής παραγωγής πετρελαίου κατευθύνεται, άμεσα ή μέσω τρίτων χωρών λόγω κυρώσεων, στην κινεζική αγορά. Από τον Απρίλιο του 2025, μάλιστα, οι συναλλαγές αυτές εκκαθαρίζονται σε γουάν, καθώς η Τεχεράνη είναι αποκλεισμένη από το σύστημα SWIFT, ενισχύοντας τις φιλοδοξίες διεθνοποίησης του κινεζικού νομίσματος.
Η σύρραξη φέρνει στο επίκεντρο τα Στενά του Ορμούζ, το πιο κρίσιμο «σημείο ασφυξίας» του παγκόσμιου πετρελαίου. Περίπου το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης –περί τα 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως– διέρχεται από εκεί, με σχεδόν τα μισά φορτία να κατευθύνονται στην «ενεργοβόρα» Κίνα. Η σχεδόν παράλυση της εμπορικής κυκλοφορίας μετά τα πρώτα πλήγματα εκλαμβάνεται στο Πεκίνο ως άμεση απειλή για την οικονομία του.
Παράλληλα, Ιράν και Κίνα έχουν αναπτύξει στενούς πολιτικούς δεσμούς: η Τεχεράνη είναι μέλος του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης από το 2023 και του διευρυμένου σχήματος BRICS+ από το 2024, εντάσσοντας την ενεργειακή συνεργασία σε ένα ευρύτερο αντιδυτικό μπλοκ.
«Νόμος της ζούγκλας», Βενεζουέλα και η κινεζική αφήγηση περί ΟΗΕ
Η επιχείρηση ΗΠΑ–Ισραήλ εναντίον του Ιράν έρχεται λίγες εβδομάδες μετά την εντυπωσιακή σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις αμερικανικές δυνάμεις και τη μεταφορά του στη Νέα Υόρκη. Η διαδοχή μονομερών στρατιωτικών ενεργειών από την Ουάσιγκτον ενισχύει στο Πεκίνο την αφήγηση περί «νόμου της ζούγκλας» στις διεθνείς σχέσεις.
Ο Σι Τζινπίνγκ, σε συνάντησή του με τον Γερμανό καγκελάριο Φρίντριχ Μερτς, μίλησε για «δραματικές ανατροπές» και για έναν κόσμο σε καμπή. Η Κίνα επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη που υπερασπίζεται τον ρόλο του ΟΗΕ και απορρίπτει τις αυθαίρετες στρατιωτικές επεμβάσεις, επιδιώκοντας να διαφοροποιηθεί από τις ΗΠΑ και να ενισχύσει τους δεσμούς της με την Ευρώπη.
Ωστόσο, η στάση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων παραμένει αμφίσημη. Γερμανία, Γαλλία και Ηνωμένο Βασίλειο δεν καταδίκασαν την επίθεση, επιλέγοντας αντ’ αυτού να επικρίνουν την ιρανική απάντηση. Ο Μερτς υποστήριξε ότι η Ουάσιγκτον επιδίωξε πρώτα διπλωματική λύση, κατηγορώντας την Τεχεράνη ότι δεν αποδέχθηκε αξιόπιστη συμφωνία για το πυρηνικό και πυραυλικό της πρόγραμμα. Νομικοί, ωστόσο, υπενθυμίζουν ότι η απαγόρευση χρήσης βίας στο διεθνές δίκαιο είναι σαφής και ότι τα επιχειρήματα των ΗΠΑ θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν με τον ίδιο τρόπο και από τη Ρωσία για την Ουκρανία.
Το «μάθημα Ιράν» και ο πειρασμός της Ταϊβάν
Πέρα από την ενέργεια και την εικόνα της, η Κίνα αντλεί και στρατηγικά συμπεράσματα. Εάν υιοθετούσε τη λογική της Ουάσιγκτον περί προληπτικής αυτοάμυνας, θα μπορούσε, θεωρητικά, να ισχυριστεί ότι έχει το δικαίωμα να διασχίσει τα Στενά της Ταϊβάν και να επιτεθεί στο αυτοδιοικούμενο νησί, το οποίο θεωρεί αναπόσπαστο τμήμα της επικράτειάς της.
Το δίλημμα για το Πεκίνο είναι σαφές: από τη μία πλευρά θέλει να εμφανιστεί ως «υπεύθυνη δύναμη» που δεν καταφεύγει αυθαίρετα στη βία, επενδύοντας σε μια θετική παγκόσμια εικόνα και στην αποδυνάμωση του ηθικού κύρους των ΗΠΑ. Από την άλλη, η προοπτική να αξιοποιήσει την τρέχουσα συγκυρία αποσταθεροποίησης για να πιέσει –ή και να επιβληθεί– στην Ταϊβάν αποτελεί ισχυρό πειρασμό.
Η έκβαση του πολέμου ΗΠΑ–Ισραήλ με το Ιράν θα επηρεάσει άμεσα την κινεζική ενεργειακή ασφάλεια, τη θέση του γουάν στο παγκόσμιο σύστημα και την αποτελεσματικότητα της κινεζικής ρητορικής περί σεβασμού του διεθνούς δικαίου. Το πραγματικό τεστ, όμως, θα είναι αν το Πεκίνο θα σεβαστεί τους κανόνες που σήμερα επικαλείται όταν κληθεί να αποφασίσει για την Ταϊβάν.
Σχόλιο 
: Η Κίνα αξιοποιεί τον πόλεμο κατά του Ιράν για να υπονομεύσει το ηθικό κύρος των ΗΠΑ και να ενισχύσει το αφήγημά της περί πολυπολικότητας, αλλά η αξιοπιστία της θα κριθεί από το αν θα αποφύγει να αντιγράψει ακριβώς τα ίδια επιχειρήματα ισχύος στην περίπτωση της Ταϊβάν.
#Κίνα #Ιράν #ΗΠΑ #Ισραήλ #Ταϊβάν #Ενέργεια #ΔιεθνέςΔίκαιο
