Ο πόλεμος μεταξύ Ιράν, Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ έχει επαναφέρει στο προσκήνιο ένα από τα πιο κρίσιμα ερωτήματα για την παγκόσμια οικονομία: τι θα συμβεί στις τιμές του πετρελαίου αν διαταραχθεί η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ.
Το πέρασμα αυτό αποτελεί το σημαντικότερο ενεργειακό «chokepoint» του πλανήτη. Από εκεί περνά περίπου το 20% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου και ένα μεγάλο μέρος των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Ήδη οι αγορές αντιδρούν. Μέσα σε μία εβδομάδα από την έναρξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων, η τιμή του Brent αυξήθηκε περίπου 27%, σημειώνοντας τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία άνοδο από την περίοδο της πανδημίας.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι πόσο ψηλά μπορούν να φτάσουν οι τιμές αν η κρίση κλιμακωθεί.
Σενάριο 1: Περιορισμένη ένταση
Στο πρώτο σενάριο, η σύγκρουση παραμένει περιορισμένη και η ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ συνεχίζεται με αυξημένα μέτρα ασφαλείας.
Σε αυτή την περίπτωση, οι επιπτώσεις στην αγορά ενέργειας προέρχονται κυρίως από τον φόβο της αγοράς και από την αύξηση του κόστους ασφάλισης για τα δεξαμενόπλοια.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι σε ένα τέτοιο περιβάλλον οι τιμές του Brent θα μπορούσαν να κινηθούν στην περιοχή των:
100 έως 110 δολαρίων το βαρέλι
Η άνοδος αυτή θα αντικατοπτρίζει περισσότερο την αβεβαιότητα παρά μια πραγματική διακοπή των ενεργειακών ροών.
Σενάριο 2: Σοβαρή διαταραχή στη ναυσιπλοΐα
Το δεύτερο σενάριο αφορά μια πιο έντονη κλιμάκωση, όπου επιθέσεις σε πλοία ή υποδομές θα προκαλέσουν σημαντική μείωση της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.
Ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ δεν κλείσουν πλήρως, η αύξηση του κινδύνου θα μπορούσε να οδηγήσει πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να αποφεύγουν την περιοχή.
Σε αυτή την περίπτωση, η προσφορά πετρελαίου στην παγκόσμια αγορά θα περιοριστεί και οι τιμές θα μπορούσαν να κινηθούν στην περιοχή των:
120 έως 150 δολαρίων το βαρέλι
Ένα τέτοιο επίπεδο τιμών θα προκαλούσε ήδη σοβαρές πιέσεις στην παγκόσμια οικονομία.
Σενάριο 3: Κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ
Το τρίτο και πιο ακραίο σενάριο είναι η πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ.
Σε μια τέτοια περίπτωση περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα θα έβγαιναν προσωρινά από την παγκόσμια αγορά.
Οι αναλυτές της ενεργειακής αγοράς εκτιμούν ότι ένα τέτοιο σοκ θα μπορούσε να οδηγήσει το πετρέλαιο ακόμη και πάνω από:
180 έως 200 δολάρια το βαρέλι
Ένα τέτοιο επίπεδο τιμών θα προκαλούσε παγκόσμιο ενεργειακό σοκ και πιθανότατα νέα πληθωριστική κρίση.
Οι επιπτώσεις στη ναυτιλία
Για τη ναυτιλιακή αγορά, μια τέτοια κρίση θα είχε διπλή επίδραση.
Από τη μία πλευρά, το κόστος ασφάλισης και ο κίνδυνος για τα πληρώματα θα αυξάνονταν σημαντικά.
Από την άλλη πλευρά, η μείωση της διαθέσιμης χωρητικότητας θα μπορούσε να εκτοξεύσει τους ναύλους των δεξαμενόπλοιων.
Σε προηγούμενες κρίσεις στον Περσικό Κόλπο, τα ημερήσια έσοδα μεγάλων δεξαμενόπλοιων αυξήθηκαν δραματικά μέσα σε λίγες ημέρες.
Γιατί οι αγορές ανησυχούν
Οι αγορές γνωρίζουν ότι ακόμη και μια περιορισμένη διαταραχή στο συγκεκριμένο σημείο μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές αντιδράσεις.
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα ακόμη θαλάσσιο πέρασμα. Είναι το βασικό σημείο από το οποίο εξαρτάται μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας.
Για αυτό και κάθε στρατιωτική ένταση στην περιοχή μεταφράζεται σχεδόν αυτόματα σε μεταβλητότητα στις αγορές ενέργειας.
Το πραγματικό ερώτημα
Το κρίσιμο ζήτημα για την παγκόσμια οικονομία δεν είναι μόνο αν το Ιράν μπορεί να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ.
Είναι πόσο μεγάλο ρίσκο είναι διατεθειμένες να αναλάβουν οι αγορές όσο ο πόλεμος συνεχίζεται.
Γιατί στην αγορά πετρελαίου, συχνά ο φόβος μιας κρίσης μπορεί να ανεβάσει τις τιμές σχεδόν όσο και η ίδια η κρίση.
