Η κρίση στον Περσικό κόλπο εκτοξεύει το κόστος μεταφορών και προετοιμάζει νέο γύρο εισαγόμενου πληθωρισμού. Τα αποθέματα των σούπερ μάρκετ καθυστερούν αλλά δεν ακυρώνουν τις ανατιμήσεις.
Η απότομη άνοδος των τιμών του πετρελαίου, στον απόηχο της κλιμάκωσης στην περιοχή του Περσικού κόλπου, αρχίζει ήδη να διαχέεται στην πραγματική οικονομία μέσω του κόστους μεταφορών. Παρότι το «ράφι» στα σούπερ μάρκετ παραμένει προς το παρόν σταθερό, τα στοιχεία από οδικές, διεθνείς και θαλάσσιες μεταφορές, αλλά και από τη χονδρική αγορά τροφίμων, δείχνουν ότι το νέο κύμα ανατιμήσεων είναι θέμα χρόνου, εφόσον η ενεργειακή ένταση δεν αποκλιμακωθεί.
Μεταφορές υπό πίεση και «μαξιλάρι» αποθεμάτων
Οι αλυσίδες σούπερ μάρκετ διαθέτουν σήμερα αποθέματα περίπου ενός μήνα, γεγονός που λειτουργεί ως προσωρινό «μαξιλάρι» έναντι άμεσων αυξήσεων τιμών. Στελέχη του λιανεμπορίου επισημαίνουν ότι οι πρώτες πιέσεις εμφανίζονται στις μεταφορές, αλλά δεν μεταφέρονται αυτομάτως στο ράφι· μεσολαβεί ο κρίκος των προμηθευτών και νέοι τιμοκατάλογοι δεν έχουν ακόμη φτάσει.
Ωστόσο, η δυναμική είναι σαφής. Στο δρομολόγιο Αθήνα–Θεσσαλονίκη, το μεταφορικό κόστος μετ’ επιστροφής έχει αυξηθεί ήδη κατά περίπου 100 ευρώ σε σχέση με την προηγούμενη εβδομάδα, δηλαδή κατά 7,5%–8%. Μεταφορικές εταιρείες προειδοποιούν ότι με τις σημερινές τιμές καυσίμων δυσκολεύονται να εκτελέσουν δρομολόγια με τα υφιστάμενα κόμιστρα, καθώς τα περισσότερα συμβόλαια αναπροσαρμόζονται ανά δίμηνο ή τρίμηνο και δεν μπορούν να «πιάσουν» γεωμετρικές αυξήσεις σε λίγες ημέρες.
Ακόμη πιο έντονη είναι η πίεση στις διεθνείς μεταφορές. Για τη διαδρομή Ελλάδα–Ολλανδία, η επιβάρυνση φτάνει ήδη τα 500–600 ευρώ και, αν συνεχιστεί η άνοδος του πετρελαίου, εκτιμάται ότι μπορεί να προσεγγίσει ακόμη και τα 1.000 ευρώ. Στις θαλάσσιες μεταφορές, σε ορισμένες γραμμές τα ναύλα για νταλίκες έχουν αυξηθεί κατά 130%, μάλιστα πριν ακόμη ξεσπάσει η τελευταία φάση της κρίσης.
Σιτηρά, λαχανικά και το σενάριο εισαγόμενου πληθωρισμού
Παράλληλα, ανησυχία προκαλεί η συμπεριφορά των σιτηρών στις διεθνείς αγορές. Καλαμπόκι και σιτάρι εμφανίζουν άνοδο περίπου 5% στα συμβόλαια Μαΐου, χωρίς εμφανή θεμελιώδη λόγο, κάτι που στελέχη της οργανωμένης λιανικής χαρακτηρίζουν «ανησυχητικό προάγγελο» περαιτέρω πιέσεων στο κόστος τροφίμων.
Στη χονδρική αγορά οπωροκηπευτικών, τα στοιχεία του Οργανισμού Κεντρικών Αγορών (ΟΚΑΑ) για το διάστημα 26 Φεβρουαρίου – 5 Μαρτίου καταγράφουν έντονες διακυμάνσεις. Τα κολοκύθια εκτινάχθηκαν στα 2 ευρώ το κιλό από 1,30 ευρώ (+54%), οι τομάτες στα 1,70 ευρώ (+42%), ενώ τα τοματίνια τύπου βελανίδι ανέβηκαν στα 4,50 ευρώ από 3,50 ευρώ. Μπρόκολα και μελιτζάνες φλάσκες σημείωσαν αυξήσεις 31% και 28% αντίστοιχα, ενώ οι πιπεριές κινήθηκαν 8%–12% υψηλότερα.
Στον αντίποδα, τα αγγούρια (ζευγάρι) υποχώρησαν κατά περίπου 40%, στα 0,60 ευρώ, ενώ μειώσεις καταγράφηκαν και σε πράσα και σταμναγκάθι. Στα φρούτα (μήλα, πορτοκάλια, αχλάδια, ακτινίδια, αβοκάντο) οι τιμές έμειναν σταθερές. Η εικόνα παραπέμπει σε αγορά σε αναζήτηση νέας ισορροπίας, με το ενεργειακό κόστος να δρα ως καταλύτης ανατιμήσεων σε ευαίσθητες κατηγορίες.
Καταναλωτές κουρασμένοι, όχι πανικόβλητοι – τα πιθανά αντίμετρα
Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, δεν παρατηρείται κύμα αποθεματοποίησης. Οι καταναλωτές δεν σπεύδουν να γεμίσουν ντουλάπια με ρύζι και όσπρια, με εξαίρεση μια ήπια αύξηση ζήτησης στην επαρχία και κυρίως στην ηπειρωτική χώρα, όπου ο μέσος όρος ηλικίας είναι υψηλότερος. Η κοινωνία δείχνει περισσότερο σημάδια κόπωσης παρά πανικού: οι διαδοχικές κρίσεις έχουν καταστήσει την αβεβαιότητα «κανονικότητα».
Από την πλευρά της αγοράς, τίθενται στο τραπέζι πιθανά εργαλεία ανάσχεσης του πληθωρισμού. Στελέχη προτείνουν μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα «στην πηγή», ώστε να απορροφηθεί μέρος του σοκ πριν περάσει στις τιμές προϊόντων. Υπενθυμίζεται ότι η Ελλάδα παραμένει στις ακριβότερες χώρες στα καύσιμα, κυρίως λόγω φορολογίας. Παράλληλα, επανέρχεται στη συζήτηση το μεταφορικό ισοδύναμο για τη νησιωτική Ελλάδα, το οποίο, παρά τις στρεβλώσεις στην εφαρμογή του, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ανάχωμα στις πληθωριστικές πιέσεις σε νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές.
Το «κλειδί» για το πότε θα χτυπήσει στο ράφι το νέο κύμα ανατιμήσεων βρίσκεται πλέον σε τρεις δείκτες: στη διάρκεια και ένταση της κρίσης στον Περσικό, στην πορεία των διεθνών τιμών πετρελαίου και σιτηρών και στις αποφάσεις πολιτικής για φόρους και επιδοτήσεις μεταφορών.
Σχόλιο 
: Η Ελλάδα μπαίνει σε μια νέα φάση εισαγόμενου πληθωρισμού, όπου το ενεργειακό κόστος απειλεί να διαβρώσει ξανά το διαθέσιμο εισόδημα, πριν καλά-καλά προλάβει να αποκατασταθεί η αγοραστική δύναμη από τα προηγούμενα σοκ. Η κυβέρνηση θα βρεθεί γρήγορα μπροστά σε δύσκολες επιλογές: είτε θα απορροφήσει μέρος του κόστους μέσω φοροελαφρύνσεων στα καύσιμα και στοχευμένων ενισχύσεων στις μεταφορές, είτε θα αφήσει την αγορά να «γράψει» πλήρως τις ανατιμήσεις, με πολιτικό τίμημα την ενίσχυση της δυσαρέσκειας. Η στάση των καταναλωτών, που δείχνουν κουρασμένοι αλλά όχι πανικόβλητοι, προσφέρει ένα στενό παράθυρο χρόνου για παρεμβάσεις πριν το κύμα ακρίβειας γίνει ορατό στα ράφια.
#πληθωρισμός #ανατιμήσεις #πετρέλαιο #μεταφορές #σούπερμάρκετ
