Ο πόλεμος στο Ιράν εκτόξευσε τις τιμές πετρελαίου και αερίου, αναδεικνύοντας ποια κράτη προστατεύονται χάρη στις ανανεώσιμες. Η διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος αποδεικνύεται κρίσιμος παράγοντας οικονομικής ανθεκτικότητας.
Η κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν και τα πλήγματα σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές στον Περσικό Κόλπο έχουν προκαλέσει νέα αναταραχή στις αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η ουσιαστική παράλυση των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ –διαύλου από τον οποίο διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου– συμπιέζει την προσφορά και τροφοδοτεί νέο ανοδικό κύκλο τιμών καυσίμων, με άμεσες επιπτώσεις στο κόστος ζωής παγκοσμίως.
Σε αυτό το σκηνικό, ειδικοί επισημαίνουν ότι οι χώρες με υψηλό μερίδιο «οικιακών» ανανεώσιμων πηγών ενέργειας εμφανίζουν σαφώς μικρότερη ευαλωτότητα σε γεωπολιτικά σοκ. Όπως σημειώνει ο Antony Froggatt, ειδικός σε ενέργεια, ναυτιλία και αερομεταφορές, «η ενέργεια είναι το αίμα των οικονομιών μας και παραμένουμε υπερβολικά εξαρτημένοι από τα ορυκτά καύσιμα».
ΑΠΕ ως ενεργειακή και πληθωριστική ασπίδα
Περίπου το 80% της παγκόσμιας πρωτογενούς ενέργειας εξακολουθεί να προέρχεται από ορυκτά καύσιμα, κάτι που συνδέει άμεσα την ασφάλεια εφοδιασμού με γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή. Η Ράνα Αντίμπ, επικεφαλής του δικτύου REN21, υπογραμμίζει ότι χώρες με μεγαλύτερο μερίδιο ανανεώσιμων «είναι λιγότερο εκτεθειμένες σε τέτοιου είδους σοκ», καθώς η ίδια η «καύσιμη ύλη» –ήλιος, άνεμος, γεωθερμία– βρίσκεται εντός των συνόρων τους.
Αν και οι αλυσίδες εφοδιασμού για τεχνολογίες ΑΠΕ (ανεμογεννήτριες, φωτοβολταϊκά, μπαταρίες, σπάνιες γαίες) είναι διεθνοποιημένες και άρα δυνητικά ευάλωτες, η παραγωγή της ενέργειας είναι εγχώρια και δεν εξαρτάται από θαλάσσιους διαύλους όπως τα Στενά του Ορμούζ. Αυτό δημιουργεί ένα επίπεδο ενεργειακής κυριαρχίας που μεταφράζεται σε μεγαλύτερη σταθερότητα τιμών και μικρότερη μετακύλιση των διεθνών κρίσεων στον πληθωρισμό.
Η περίπτωση της Ουρουγουάης είναι ενδεικτική. Μετά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, η χώρα αποφάσισε να περιορίσει δραστικά την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα, επενδύοντας επιθετικά σε αιολικά πάρκα. Σήμερα πάνω από το 90% της ηλεκτροπαραγωγής προέρχεται από ΑΠΕ – κυρίως αιολικά, ηλιακά, υδροηλεκτρικά και βιοκαύσιμα – ποσοστό που σε ορισμένα έτη αγγίζει ακόμη και το 98%.
Παραδείγματα Ουρουγουάης και Δανίας, προκλήσεις για το μέλλον
Σύμφωνα με τη Ράνα Αντίμπ, η πράσινη στροφή της Ουρουγουάης είχε τριπλό όφελος: σταθεροποίησε τις τιμές ενέργειας ακόμη και κατά την ενεργειακή κρίση που συνδέθηκε με τον πόλεμο στην Ουκρανία, δημιούργησε περίπου 50.000 θέσεις εργασίας και εξοικονόμησε περί τα 500 εκατ. δολάρια ετησίως από μειωμένες εισαγωγές καυσίμων. Ωστόσο, η χώρα –όπως και οι περισσότερες– εξακολουθεί να εξαρτάται από τα ορυκτά καύσιμα στις μεταφορές, τη βιομηχανία και τη θέρμανση, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ταχεία ηλεκτροκίνηση και την απανθρακοποίηση της βιομηχανίας.
Αντίστοιχα, η Δανία, τραυματισμένη από την πετρελαϊκή κρίση της δεκαετίας του 1970, επένδυσε νωρίς στις ΑΠΕ. Σήμερα, πάνω από το 80% της ηλεκτρικής της ενέργειας προέρχεται από πράσινες πηγές, με τον άνεμο να καλύπτει σχεδόν το 60%. Η χώρα στοχεύει σε πλήρως απαλλαγμένο από ορυκτά καύσιμα ηλεκτρικό σύστημα έως το 2030, ενώ τα δίκτυα τηλεθέρμανσης που καλύπτουν πάνω από το 65% των κατοικιών έχουν ουσιαστικά απεξαρτηθεί από τον άνθρακα και σχεδιάζεται να λειτουργούν αποκλειστικά με ανανεώσιμο βιομεθάνιο.
Ο Froggatt επικαλείται μελέτη του ΔΝΤ, σύμφωνα με την οποία κάθε αύξηση κατά 1% του μεριδίου των ΑΠΕ μειώνει, κατά μέσο όρο, την τιμή χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας κατά 0,6%. Σε περιόδους εκτόξευσης των τιμών φυσικού αερίου, το οικονομικό πλεονέκτημα των ΑΠΕ γίνεται ακόμη μεγαλύτερο. Παρ’ όλα αυτά, επισημαίνει ότι οι καταναλωτές θα προστατευθούν πραγματικά από τα σοκ στο πετρέλαιο και το αέριο μόνο όταν μεταφορές και θέρμανση περάσουν σε μεγάλη κλίμακα στην ηλεκτροκίνηση και στις αντλίες θερμότητας.
Η τρέχουσα κρίση ενισχύει την ανταγωνιστικότητα των καθαρών τεχνολογιών, αλλά η επιτάχυνση των επενδύσεων απαιτεί δομικές αλλαγές: αναθεώρηση επιδοτήσεων που κρατούν τεχνητά φθηνά τα ορυκτά καύσιμα, αναβάθμιση δικτύων, χωροταξικές μεταρρυθμίσεις και σταθερό ρυθμιστικό πλαίσιο. Όπως τονίζει η Αντίμπ, «αν θέλουμε κοινωνίες και οικονομίες πιο ανθεκτικές, πρέπει να περάσουμε στην εποχή των ανανεώσιμων και να αφήσουμε πίσω μας την εποχή των ορυκτών καυσίμων».
Σχόλιο 
: Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί ως σκληρό stress test για τα ενεργειακά μοντέλα: όσες οικονομίες έχουν επενδύσει σε ΑΠΕ βλέπουν μικρότερη πίεση σε πληθωρισμό και εμπορικό ισοζύγιο, ενώ οι υπόλοιπες εγκλωβίζονται σε φαύλο κύκλο ακριβής ενέργειας, επιδοτήσεων και δημοσιονομικής φθοράς. Για χώρες όπως η Ελλάδα, το μήνυμα είναι σαφές: η ενεργειακή μετάβαση δεν είναι μόνο κλιματικός στόχος, αλλά στρατηγική επιλογή οικονομικής ασφάλειας.
#Ιράν #Πετρέλαιο #ΑΠΕ #Ενέργεια #ΕνεργειακήΚρίση
