Η στρατιωτική περιπέτεια του Ντόναλντ Τραμπ στο Ιράν αποδεικνύεται στρατηγικά ασαφής και οικονομικά επώδυνη. Την ίδια ώρα, ο Βλαντίμιρ Πούτιν emerges ως ο μεγάλος κερδισμένος.
Η αμερικανική επιχείρηση «Epic Fury» κατά του Ιράν, που διέταξε ο Ντόναλντ Τραμπ, αποκαλύπτεται ως ένας πόλεμος χωρίς σαφώς ορισμένο στόχο, όπου η πολιτική εγωκεντρική παρόρμηση συγκρούεται με την οικονομική πραγματικότητα. Παρά τις βαριές αεροπορικές επιθέσεις και την απόπειρα εξόντωσης του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, το καθεστώς στην Τεχεράνη άντεξε, με τη διαδοχή να περνά στον γιο του – εξέλιξη που ο ίδιος ο Τραμπ χαρακτηρίζει «απαράδεκτη».
Από τη «αλλαγή καθεστώτος» στη βιαστική υπαναχώρηση
Αρχικά, ο Λευκός Οίκος πούλησε την επιχείρηση ως μακρόπνοη στρατηγική για την ανατροπή δεκαετιών ισλαμικής επανάστασης. Στην πορεία, η ρητορική διολίσθησε σε μια «βραχυπρόθεσμη εκδρομή» με σκοπό την εξουδετέρωση των ιρανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων. Ο Τραμπ διακηρύσσει ότι έχει ήδη «κερδίσει», αφήνοντας όμως ανοιχτό ότι έχει «κι άλλο κέρδισμα να κάνει» – κλασικό μοτίβο σταδιακής υποχώρησης από μαξιμαλιστικούς στόχους, χωρίς ποτέ να αναγνωρίζεται στρατηγικό λάθος.
Η σύγκριση με τη Βενεζουέλα, όπου η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο και η αντικατάστασή του από τον πιο βολικό αντιπρόεδρο δημιούργησαν την ψευδαίσθηση ότι η «αποκεφαλιστική» τακτική μπορεί να επαναληφθεί παντού, αποδείχθηκε παραπλανητική. Το Ιράν, με βαθιές ιδεολογικές και θεσμικές ρίζες και με τη δυνατότητα να απειλεί τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο, αποδείχθηκε πολύ πιο ανθεκτικός και επικίνδυνος αντίπαλος.
Η Ουάσιγκτον υποτίμησε επίσης τις αναπόφευκτες οικονομικές παρενέργειες: εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, πτώση χρηματιστηρίων, διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, αναζωπύρωση του πληθωρισμού και πίεση στην ανάπτυξη. Τα «κόκκινα φώτα» στο οικονομικό ταμπλό φαίνεται πως ήταν ο πραγματικός λόγος για την υπόσχεση Τραμπ να κλείσει γρήγορα το μέτωπο, με μια σιωπηρή συμφωνία: «ξεχάστε τη δημοκρατία, αρκεί τα τάνκερ να περνούν ανενόχλητα από τα Στενά του Ορμούζ».
Η μέθοδος «Taco» και η διάβρωση της διεθνούς τάξης
Το μοτίβο αυτό δεν είναι καινούργιο. Ο συντάκτης υπενθυμίζει τους δασμούς της «ημέρας απελευθέρωσης», που ανακοινώθηκαν με μέγιστη ένταση και στη συνέχεια μειώθηκαν μερικώς για να κατευναστούν οι αγορές, αλλά αφήνοντας τον μέσο δασμολογικό συντελεστή σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Κάτι ανάλογο συνέβη και με τις απειλές προσάρτησης της Γροιλανδίας. Η τακτική έχει αποκτήσει μέχρι και ακρωνύμιο: «Taco» – «Trump always chickens out», δηλαδή ο Τραμπ πάντα κάνει πίσω. Μόνο που ποτέ δεν αναιρεί πλήρως τις ζημιογόνες αποφάσεις· απλώς τις μετριάζει, αφήνοντας μόνιμες ρωγμές στην εμπιστοσύνη των συμμάχων και στο διεθνές πλαίσιο κανόνων.
Κάθε τέτοιος σπασμός εγωκεντρικής ισχύος υπονομεύει την ιδέα ότι οι διαφορές μεταξύ κρατών μπορούν να επιλύονται θεσμικά και διαπραγματευτικά. Ενισχύεται, αντίθετα, η αντίληψη ότι οι μεγάλες δυνάμεις μπορούν να επιβάλλουν τη βούλησή τους σε μικρότερα κράτη, ανοίγοντας τον δρόμο σε κυνικές συγκρίσεις με τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, έστω κι αν οι δύο περιπτώσεις είναι ηθικά ασύμβατες.
Ο Πούτιν κερδίζει, η Δύση διχάζεται
Ο μεγαλύτερος μη εμπόλεμος κερδισμένος της «Epic Fury» είναι ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Η Ρωσία απολαμβάνει αυξημένα έσοδα από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας, ενώ οι ΗΠΑ χαλαρώνουν τις κυρώσεις στις αγορές ρωσικού πετρελαίου από την Ινδία για να σταθεροποιήσουν την προσφορά. Παράλληλα, η μαζική χρήση ιρανικών πυραύλων κατά συμμάχων των ΗΠΑ στον Κόλπο εξαντλεί δυτικά αμυντικά συστήματα που χρειάζεται απεγνωσμένα και η Ουκρανία.
Βραχυπρόθεσμα, ο Πούτιν υφίσταται πλήγμα, καθώς τα ιρανικά drones που χρησιμοποιεί στην Ουκρανία πιθανόν να χρειαστούν στο ίδιο το Ιράν. Μακροπρόθεσμα όμως, ενισχύεται η επικίνδυνη δογματική ιδέα ότι οι μεγάλες δυνάμεις έχουν έρεισμα για αλλαγή καθεστώτων σε χώρες με τις οποίες έχουν ιστορικές έριδες, απονομιμοποιώντας περαιτέρω τη δυτική κριτική προς τη Μόσχα.
Στο εσωτερικό του Ηνωμένου Βασιλείου, η στάση του πρωθυπουργού Κιρ Στάρμερ –που αρνείται να εμπλακεί σε επιθετικά πλήγματα χωρίς σαφή νομική βάση– αντιπαρατίθεται με την άνευ όρων ευθυγράμμιση της συντηρητικής αντιπολίτευσης με τον Τραμπ. Η ιδέα ότι το βρετανικό εθνικό συμφέρον ταυτίζεται αυτομάτως με τις βουλές ενός προέδρου που περιφρονεί τις συμμαχίες, το διεθνές δίκαιο και εμφανίζει ανησυχητική πνευματική αστάθεια, καταγγέλλεται ως στρατηγικά και ηθικά αδιέξοδη.
Το δόγμα Τραμπ και η αποδόμηση της αμερικανικής ισχύος
Στον πυρήνα του, το δόγμα Τραμπ ταυτίζει το προσωπικό του γόητρο με την ασφάλεια και την ευημερία των ΗΠΑ. Η άσκηση στρατιωτικής ισχύος, χωρίς θεσμικούς φραγμούς και χωρίς εκτίμηση των οικονομικών συνεπειών, παρουσιάζεται ως συνώνυμο της εθνικής ισχύος. Αγνοείται πλήρως ότι η αμερικανική ηγεμονία χτίστηκε πάνω σε συμμαχίες, σεβασμό του κράτους δικαίου, υποδοχή μεταναστών και θεσμική συνέχεια.
Κατά τον αρθρογράφο, αυτή είναι η μεγάλη απάτη του συνθήματος «Make America Great Again»: το να κάνεις τον Τραμπ να νιώθει «μεγάλος» συνεπάγεται την αποδόμηση της πραγματικής αμερικανικής ισχύος και την αποδυνάμωση των συμμάχων. Για τη Βρετανία –και κατ’ επέκταση για την Ευρώπη– η άκριτη πρόσδεση στο άρμα ενός τόσο απρόβλεπτου Λευκού Οίκου δεν αποτελεί ρεαλιστική στρατηγική, αλλά συνταγή εξάρτησης, τη στιγμή που το πραγματικό «regime change» που θα υπηρετούσε καλύτερα τα αμερικανικά και δυτικά συμφέροντα είναι στην Ουάσιγκτον, όχι στην Τεχεράνη.
Σχόλιο 
: Η υπόθεση Ιράν αναδεικνύει πόσο επικίνδυνη είναι για τις αγορές και τη διεθνή τάξη μια υπερδύναμη που ασκεί εξωτερική πολιτική με γνώμονα τον εγωισμό του ηγέτη της και όχι μια συνεκτική στρατηγική. Για την Ευρώπη –και την Ελλάδα– το μήνυμα είναι σαφές: απαιτείται μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία, ενεργειακή διαφοροποίηση και λιγότερη εξάρτηση από τις εκάστοτε διαθέσεις της Ουάσιγκτον.
#ΗΠΑ #Trump #Ιράν #Πούτιν #Γεωπολιτική #Ενέργεια
