Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας ενεργοποιεί τη μεγαλύτερη στην ιστορία χρήση στρατηγικών αποθεμάτων, απελευθερώνοντας περίπου 400 εκατ. βαρέλια. Στόχος είναι η αποκλιμάκωση των τιμών και ο μετριασμός του σοκ προσφοράς από τον πόλεμο στο Ιράν.
Σε μια κίνηση που υπογραμμίζει τη σοβαρότητα της ενεργειακής κρίσης στη Μέση Ανατολή, η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (ΙΕΑ) ανακοίνωσε τη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Τα 32 κράτη-μέλη της συμφώνησαν ομόφωνα να διοχετεύσουν στην αγορά περίπου 400 εκατ. βαρέλια αργού, δηλαδή το ένα τρίτο των κυβερνητικών αποθεμάτων που ελέγχει η ΙΕΑ.
Η κλίμακα της παρέμβασης και ο ρόλος του στενού του Ορμούζ
Η κίνηση ξεπερνά κατά πολύ την προηγούμενη ιστορική παρέμβαση του 2022, όταν είχαν διατεθεί 182 εκατ. βαρέλια για να απορροφηθεί το σοκ από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Σήμερα, η αφορμή είναι ο πόλεμος ΗΠΑ–Ισραήλ κατά του Ιράν και ο ουσιαστικός αποκλεισμός του στενού του Ορμούζ, μέσω του οποίου διέρχεται κρίσιμο τμήμα της παγκόσμιας ροής πετρελαίου.
Σύμφωνα με την ΙΕΑ, η αγορά έχει απολέσει περίπου 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως λόγω του μπλοκαρίσματος των θαλάσσιων μεταφορών. Η απελευθέρωση των 400 εκατ. βαρελιών αντιστοιχεί σε περίπου τέσσερις ημέρες παγκόσμιας παραγωγής και σε 26 ημέρες της ποσότητας που συνήθως μεταφέρεται μέσω του Κόλπου. Η εκτελεστική διεύθυνση της ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, τόνισε ότι «οι αγορές πετρελαίου είναι παγκόσμιες, άρα και η απάντηση σε μεγάλες διαταραχές πρέπει να είναι παγκόσμια», υπογραμμίζοντας πως η ενεργειακή ασφάλεια παραμένει ο ιδρυτικός πυλώνας του οργανισμού.
Εθνικές συνεισφορές και μήνυμα αλληλεγγύης
Η εφαρμογή της απόφασης θα γίνει με βάση τις εθνικές ιδιαιτερότητες. Το Ηνωμένο Βασίλειο δεσμεύτηκε να διαθέσει 13,5 εκατ. βαρέλια από τα αποθέματά του, τα οποία αντιστοιχούν σε περίπου 120 ημέρες κατανάλωσης και τηρούνται κυρίως από ιδιωτικές εταιρείες βάσει συμφωνίας με την κυβέρνηση. Τα αποθέματα βρίσκονται σε διυλιστήρια, τερματικούς σταθμούς, μονάδες παραγωγής ενέργειας και υπεράκτιες εγκαταστάσεις στη Βόρεια Θάλασσα, ενώ περίπου 15% φιλοξενείται σε τρίτες χώρες όπως η Ολλανδία, το Βέλγιο και η Γερμανία.
Η Ιαπωνία, η οποία εξαρτάται κατά περίπου 70% από το στενό του Ορμούζ για τις εισαγωγές πετρελαίου, ανακοίνωσε μέσω της πρωθυπουργού Σαναέ Τακαΐτσι ότι θα «δράσει πρώτη», απελευθερώνοντας περίπου 80 εκατ. βαρέλια από δημόσια και ιδιωτικά αποθέματα από τις 18 Μαρτίου. Η Νότια Κορέα θα διαθέσει 22,46 εκατ. βαρέλια, ενώ η Γερμανία θα συνεισφέρει ισοδύναμο 19,51 εκατ. βαρελιών, με την υπουργό Οικονομίας Καταρίνα Ράιχε να τονίζει ότι το Βερολίνο στηρίζει την αρχή της «αμοιβαίας αλληλεγγύης» της ΙΕΑ.
Αγορές, κίνδυνος κλιμάκωσης και προοπτικές
Παρά την ιστορική κίνηση, οι αγορές παραμένουν νευρικές. Η τιμή του Brent σημείωσε άνοδο σχεδόν 4%, ξεπερνώντας τα 91 δολάρια το βαρέλι, αφού είχε αγγίξει πρόσφατα τα 119,50 δολάρια – επίπεδα που δεν είχαν καταγραφεί από το 2022. Αναλυτές εκτιμούν ότι η προτεινόμενη απελευθέρωση ισοδυναμεί με 16 ημέρες της ποσότητας που διέρχεται από τον Περσικό Κόλπο, κάτι που περιορίζει αλλά δεν εξαφανίζει τον κίνδυνο περαιτέρω ανόδου των τιμών, ιδίως εάν η ένταση με την Τεχεράνη κλιμακωθεί.
Την ίδια ώρα, τουλάχιστον 13 εμπορικά πλοία έχουν δεχθεί επίθεση στην περιοχή από την έναρξη του πολέμου, με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις να προειδοποιούν ότι ο κόσμος πρέπει να «προετοιμάζεται» για πετρέλαιο στα 200 δολάρια το βαρέλι. Παρότι οι χώρες της G7 δεν αντιμετωπίζουν μέχρι στιγμής φυσικές ελλείψεις, η έντονη μεταβλητότητα στις τιμές δημιουργεί κινδύνους για πληθωριστικές πιέσεις, κόστος ενέργειας για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αλλά και για την πορεία της παγκόσμιας ανάπτυξης.
Τα μέλη της ΙΕΑ υποχρεούνται να διατηρούν τουλάχιστον 90 ημέρες αποθεμάτων εισαγόμενου πετρελαίου για χρήση σε έκτακτες ανάγκες. Συνολικά, διαθέτουν πάνω από 1,2 δισ. βαρέλια δημόσιων αποθεμάτων και επιπλέον 600 εκατ. βαρέλια που τηρούνται από τη βιομηχανία υπό κρατική υποχρέωση. Η σημερινή απόφαση δείχνει ότι, σε ένα περιβάλλον γεωπολιτικής αστάθειας, αυτά τα αποθέματα δεν είναι απλώς τεχνικός δείκτης συμμόρφωσης, αλλά κρίσιμο εργαλείο οικονομικής και στρατηγικής πολιτικής.
Σχόλιο 
: Η ΙΕΑ εξαντλεί ένα από τα ισχυρότερα όπλα της για να φρενάρει τον ενεργειακό πανικό, αλλά η δομική εξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας από το στενό του Ορμούζ και η απειλή πετρελαίου στα 200 δολάρια δείχνουν ότι η αγορά παραμένει όμηρος της γεωπολιτικής – και ότι κυβερνήσεις και επιχειρήσεις πρέπει να επιταχύνουν τη διαφοροποίηση πηγών και διαδρομών ενέργειας.
#IEA #Πετρέλαιο #Ενέργεια #ΣτενόΟρμούζ #ΠαγκόσμιαΟικονομία
