Θεαματική αύξηση των ροών ρωσικού αερίου προς Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη καταγράφεται μέσω Τουρκίας και Αζερμπαϊτζάν. Το «μασκάρεμα» των ποσοτήτων δοκιμάζει στην πράξη τον νέο κανονισμό απαγόρευσης της ΕΕ.
Η Μόσχα αναδεικνύεται σε έναν από τους μεγάλους κερδισμένους της νέας ενεργειακής και γεωπολιτικής κρίσης, καθώς οι ροές ρωσικού φυσικού αερίου προς την Ευρώπη έχουν εκτοξευθεί τις τελευταίες εβδομάδες, παρά τις επίσημες δεσμεύσεις της ΕΕ για απεξάρτηση. Το ρωσικό αέριο επανεισέρχεται στην ευρωπαϊκή αγορά «μεταμφιεσμένο» ως τουρκικό ή αζέρικο, αξιοποιώντας υπάρχουσες υποδομές και κενά στο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Οι «εκρηκτικές» ροές μέσω Τουρκίας και TransBalkan
Τα στοιχεία που επικαλούνται διεθνείς αναλυτές και η πλατφόρμα ICIS είναι αποκαλυπτικά. Στο σημείο διασύνδεσης «Strandzha 1» στα σύνορα Τουρκίας – Βουλγαρίας, οι εξαγωγές φυσικού αερίου αυξήθηκαν μέσα στην πρώτη εβδομάδα του πολέμου από περίπου 2,4 GWh την ημέρα σε περίπου 24 GWh την ημέρα, δηλαδή δεκαπλασιάστηκαν. Η τάση, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, συνεχίστηκε και τη δεύτερη εβδομάδα.
Οι ποσότητες αυτές κατευθύνονται προς την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη μέσω Τουρκίας και του αγωγού TransBalkan, δηλαδή των ίδιων υποδομών που χρησιμοποιεί και ο λεγόμενος Κάθετος Διάδρομος. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι, ενώ πρόκειται κυρίως για φορτία spot και όχι για φθηνότερα μακροχρόνια συμβόλαια, αυτά φαίνεται να πωλούνται με έκπτωση έναντι των τιμών στο ολλανδικό TTF, ασκώντας καθοδική πίεση στο κόστος φυσικού αερίου στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.
Τάσεις αυξητικών ροών καταγράφονται και στο γειτονικό σημείο «Strandzha 2», που συνδέει το βουλγαρικό σύστημα με τον αγωγό TurkStream 2 και αφορά όγκους εταιρειών με μακροχρόνια συμβόλαια με τη Ρωσία. Τrader της περιοχής υπενθυμίζει ότι η Gazprom έχει κατά το παρελθόν πουλήσει σε τιμές «TTF μείον 20 ευρώ/MWh», κάτι που ενισχύει την υπόνοια ρωσικής προέλευσης, χωρίς όμως να μπορεί να αποδειχθεί πλήρως.
Φθηνότερο Balkan Gas Hub, ακριβότερο TTF
Το «παιχνίδι» των ροών αντικατοπτρίζεται και στις τιμές. Στο Balkan Gas Hub οι τιμές διαμορφώθηκαν κάτω από τα 40 ευρώ/MWh, όταν στο TTF κινούνται στις 50-60 ευρώ/MWh. Η διαφορά τιμής, όπως αποτυπώνουν τα διαγράμματα που επικαλείται η αναλύτρια του ICIS Aura Sabadus, συνδέεται άμεσα με την αυξημένη προσφορά μέσω των τουρκικών και βαλκανικών διαδρομών.
Ταυτόχρονα, το Αζερμπαϊτζάν εμφανίζεται να κινείται ιδιαίτερα επιθετικά, επιδιώκοντας νέες συμβάσεις με χώρες όπως τα Δυτικά Βαλκάνια και η Ουγγαρία. Τα φορτία ακολουθούν παλαιές διασυνδέσεις μέσω του τουρκικού συστήματος αγωγών, με αναλυτές να εκτιμούν ότι σε αρκετές περιπτώσεις πρόκειται για μίγμα με ρωσικό αέριο.
Ο κανονισμός της ΕΕ και το τεστ αξιοπιστίας του Κάθετου Διαδρόμου
Η έκρηξη των ροών έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία: στις 18 Μαρτίου τίθεται σε ισχύ το πρώτο ορόσημο του νέου κανονισμού της ΕΕ για την απαγόρευση του ρωσικού φυσικού αερίου. Από τότε ενεργοποιείται το νομικό καθεστώς «prior authorisation», που προβλέπει ότι κάθε εισαγωγή στην ΕΕ θα χρειάζεται προηγούμενη έγκριση και οι εισαγωγείς θα πρέπει να αποδεικνύουν την ακριβή χώρα προέλευσης.
Ωστόσο, η ιχνηλάτηση αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη. Παραμένει ερώτημα κατά πόσο οι τελωνειακές αρχές θα διαθέτουν επαρκή εργαλεία επαλήθευσης ή αν θα συνεχίσουν να υπάρχουν «γκρίζες ζώνες» που επιτρέπουν στους traders να αποκρύπτουν την πραγματική προέλευση, όπως συμβαίνει σήμερα.
Οι εξελίξεις αυτές τροφοδοτούν και τη γεωπολιτική συζήτηση γύρω από τον Κάθετο Διάδρομο, το σχέδιο μεταφοράς αμερικανικού LNG από την Ελλάδα προς την Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη. Ο διευθύνων σύμβουλος της Άκτωρ, Αλέξανδρος Εξάρχου, προειδοποιεί για προσπάθειες «εντός και εκτός ΕΕ» να υπονομευθεί το έργο και ζητά να διασφαλιστεί ο «ελληνικός χαρακτήρας» του εγχειρήματος, απορρίπτοντας εναλλακτικές που δεν τον στηρίζουν.
Αμερικανικά διλήμματα και ελληνικά διακυβεύματα
Παρά τις συμφωνίες με την Ουάσιγκτον, η πρόοδος του Κάθετου Διαδρόμου χαρακτηρίζεται από την αγορά ως εξαιρετικά αργή. Η Κομισιόν δεν δείχνει διάθεση να άρει γρήγορα ρυθμιστικά εμπόδια, ενώ ορισμένες εμπλεκόμενες χώρες δεν φαίνονται πρόθυμες να «τρέξουν» το project. Η απουσία μακροχρόνιων συμβολαίων αμερικανικού LNG κρατά σε εκκρεμότητα κρίσιμες επενδύσεις, όπως η συζήτηση για δεύτερο FSRU στην Ελλάδα.
Στο μεταξύ, η αμερικανική πλευρά φέρεται να εξετάζει εναλλακτικές διαδρομές για την τροφοδοσία της Ουκρανίας και της ευρύτερης περιοχής, κάποιες από τις οποίες παρακάμπτουν τον Κάθετο Διάδρομο στη σημερινή του μορφή. Αν αυτά τα σενάρια προχωρήσουν, η Ελλάδα κινδυνεύει να χάσει μέρος του γεωστρατηγικού πλεονεκτήματος που προσφέρει ο ρόλος της ως πύλης εισόδου LNG προς τα Βαλκάνια.
Σχόλιο 
: Το «μασκάρεμα» του ρωσικού αερίου αποδεικνύει ότι η ενεργειακή απεξάρτηση της Ευρώπης παραμένει περισσότερο πολιτική διακήρυξη παρά επιχειρησιακό γεγονός. Αν η ΕΕ δεν θωρακίσει γρήγορα τους μηχανισμούς ιχνηλάτησης και τα τελωνεία, ο νέος κανονισμός κινδυνεύει να καταστεί κενό γράμμα, ενώ η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί επιθετικά ώστε ο Κάθετος Διάδρομος να μην μετατραπεί από στρατηγικό πλεονέκτημα σε χαμένη ευκαιρία.
#φυσικόαέριο #Ρωσία #ΕΕ #ενέργεια #LNG
